III CSK 338/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 338/08

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku Prokuratora Okręgowego w K.

przy uczestnictwie J.O., [...]

o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika J.O.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił

apelacje [...] i J.O. od postanowienia Sądu Rejonowego w K. Tym postanowieniem

Sąd Rejonowy zmienił wcześniejsze postanowienie tegoż Sądu w ten sposób, że

stwierdził, iż spadek po J.R. nabyła w całości i wprost A.S., na podstawie

testamentu z dnia 2 lutego 1966 r. sporządzonego w Wielkiej Brytanii.

W skardze kasacyjnej z dnia 11 września 2008 r. uczestnik J.O. zarzucił

naruszenie art. 1, 6 i 8 Konwencji dotyczącej kolizji praw w przedmiocie formy

rozporządzeń testamentowych sporządzonej w Hadze z dnia 5 października 1961 r.

(Dz. U. z 1969 r. Nr 34 poz. 284, określanej dalej jako Konwencja), art. 948 i 961

k.c. oraz art. 233 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3983§3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zatem nie podlega

rozpoznaniu w postępowaniu kasacyjnym zarzut naruszenia art. 233 k.p.c.

Trafnie skarżący zarzuca, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy

Konwencji. Konwencja weszła do krajowego systemu prawnego po publikacji

w Dzienniku Ustaw w dniu 16 grudnia 1969 r. Zgodnie z art. 8 Konwencji, jej

regulacje stosuje się do wszystkich wypadków, w których spadkodawca zmarł po jej

wejściu w życie. W rozważanej sprawie spadkodawczyni J.R. zmarła w dniu 19

sierpnia 1980 r., zatem obowiązek zastosowania Konwencji wynika wprost z

cytowanego art. 8.

Błędne niezastosowanie Konwencji przez Sąd Okręgowy nie ma jednak

wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący wskazuje, że prawo właściwe dla oceny

formy

rozrządzenia

testamentowego

dotyczącego

nieruchomości

wyznacza

w sposób wyłączny art. 1 pkt e Konwencji. Taki pogląd nie jest trafny. Nie znajduje

uzasadnienia w świetle wykładni językowej jak też funkcjonalnej postanowień

Konwencji. Ustawodawca wprawdzie posłużył się funktorem „albo”, oznaczającym

alternatywę rozłączną, jednak to nie oznacza, że każda z norm kolizyjnych z art. 1

Konwencji stanowi samodzielną regulację wyłączającą zastosowanie pozostałych.

Przy takim rozumieniu, w Konwencji musiałby zostać przewidziany oddzielny

mechanizm

regulujący

nieuchronne

kolizje

i

wskazujący,

które

z

praw

wewnętrznych wskazanych przez poszczególne łączniki z art. 1 Konwencji ma

pierwszeństwo przez innymi. Pogląd skarżącego jest nietrafny jeśli uwzględnić

argumenty natury funkcjonalnej, a zwłaszcza celowościowej. Treść Konwencji

została tak ukształtowana, aby w możliwie szerokim zakresie utrzymać w mocy

dokonane rozrządzenia, stwarzając tym samym warunki do możliwie pełnego

uwzględnienia woli spadkodawcy. Jest to dobrze widoczne w rozważanej sprawie,

skoro spadkodawczyni sporządziła testament przed prawnikiem, w zgodzie

z prawem kraju, w którym funkcjonowała. Miała zatem obiektywne podstawy, aby

myśleć, że jej wola zostanie uszanowana. Właśnie takie sytuacje ma chronić art. 1

Konwencji, przez wprowadzenie szerokiego katalogu norm kolizyjnych. Takie

rozwiązanie wzmacnia bezpieczeństwo prawne oraz maksymalizuje ochronę

ostatniej woli spadkodawcy.

Nie jest trafny zarzut skarżącego, że zakwestionowany testament powinien

być kwalifikowany jako zapis. Brak jest ku temu podstaw w treści rozrządzenia. Nie

ma w nim wyrazu „zapis” lub zbliżonego, nie ma odniesienia się do treści

testamentu. Jednak przede wszystkim trzeba wskazać, że taka kwalifikacja jest nie

do przyjęcia z uwagi na zakres przedmiotowy rozrządzenia, które obejmuje

w zasadzie cały spadek. Prowadzi zatem do tego samego skutku, co przyjęcie, że

rozrządzenie jest testamentem, przy jednoczesnym ominięciu rygorów art. 949 k.c.,

mimo ich niewątpliwej funkcji ochronnej, polegającej na wyraźnym określeniu osoby

uprawnionej do dziedziczenia.

Przyjmując z powyższych względów, że skarga kasacyjna nie ma

uzasadnionych podstaw, orzeczono jak w sentencji (art. 398 14 k.p.c.).