III CSK 336/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 336/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Barbara Myszka

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku L. W.

przy uczestnictwie W. Ś., U. Ś. i E. W.

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 9 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika W. Ś.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 1 lipca 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w W. z dnia 20 czerwca 2008 r. i przekazuje sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 20 czerwca 2008 r. dokonał

zniesienia współwłasności nieruchomości należącej do wnioskodawcy i uczestnika

postępowania, położonej w W. przy ul. P.[...], składającej się z działki nr [a], dla

której prowadzona jest księga wieczysta nr [x] oraz z działki nr [b], dla której

prowadzona jest księga wieczysta nr [y] w ten sposób, że przyznał ją na własność

uczestnikowi W. Ś., zasądzając na rzecz wnioskodawcy L. W. a spłatę w wysokości

1.316.000 zł rozłożoną na dwie równe raty. Termin płatności pierwszej raty ustalił

na dwa miesiące od uprawomocnienia się orzeczenia, a drugiej po upływie czterech

miesięcy od tej daty.

Na skutek apelacji wnioskodawcy od tego rozstrzygnięcia, Sąd Okręgowy

w K. postanowieniem z dnia 1 lipca 2009 r. zmienił je ustalając, że przedmiotowe

nieruchomości stanowią współwłasność nie tylko wnioskodawcy i uczestnika, lecz

także ich małżonek E. W. i U. Ś. na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej, w

związku z czym wezwał je do udziału w sprawie w charakterze uczestniczek i

dokonał odpowiedniego uzgodnienia treści obu ksiąg wieczystych z rzeczywistym

stanem prawnym przez uznanie także ich uprawnień współwłaścicielskich do

nieruchomości. Jednocześnie przyznał obie nieruchomości na współwłasność w

udziałach po ½ małżonkom L. i E. W., zasądzając od nich na rzecz małżonków W. i

U. Ś. spłatę w wysokości 658000 zł. płatną jednorazowo.

Postanowienie

Sądu

Okręgowego

zakwestionował

skargą

kasacyjną

uczestnik postępowania W. Ś. Zarzucił naruszenie art. 212 § 2 k.c. oraz szereg

przepisów kodeksu postępowania cywilnego: art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2, art.

381 w zw. z art. 13 § 2, art. 386 § 2 w zw. z art. 13 § 2 i w zw. z art. 379 pkt 5, art.

510 § 1 i § 2 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 13 § 2 i w zw. z art. 379 pkt 5, art. 510

§ 1 i § 2 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 13 § 2 i art. 379 pkt 5, art. 378 § 1 w zw. z

art. 386 § 2 i w zw. z art. 379 pkt 5 oraz w zw. z art. 4 i art. 95 ustawy z dnia 23

lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz.

1568, ze zm. – dalej: „u.o.z.o.z”) oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 i w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. Na tych podstawach wniósł o uchylenie skarżonego orzeczenia w

odpowiedniej części i jego zmianę przez przyznanie na własność nieruchomości

małżonkom Ś. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej, z zasądzeniem od

nich na rzecz małżonków W. spłaty w ustalonej kwocie 658.000 zł, ewentualnie o

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty procesowe skargi kasacyjnej dotyczą w głównej mierze niewezwania

do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania Gminy W. oraz

wojewódzkiego konserwatora zabytków, a także popełnienia uchybień w zakresie

oceny komu powinna zostać przydzielona przedmiotowa nieruchomość w naturze,

co łączy się z materialnoprawnym zarzutem naruszenia art. 212 § 2 k.c. Odnosząc

się do nich stwierdzić należy, iż uzasadniony jest zarzut uchybienia art. 510 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. w zakresie dotyczącym rozpoznania sprawy

bez udziału w niej w charakterze uczestnika Gminy W. Jak bowiem zostało

przesądzone w postanowieniu z dnia 5 lutego 2010 r. II CZ 67/09 Sądu

Najwyższego,

zabytkowy

budynek

stojący

na

nieruchomościach

objętych

podziałem wykracza poza ich granice w ten sposób, że należące do budynku

arkady posadowione są, przynajmniej częściowo, na nieruchomości nr 1813,

stanowiącej własność Gminy W. Gmina jest więc zainteresowana wynikiem sprawy

i powinna brać w niej udział w charakterze uczestnika postępowania, o co Sąd był

obowiązany zadbać z urzędu (art. 510 § 2 k.p.c.). Już więc z tej przyczyny

zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać; Gmina zresztą wniosła skargę o

wznowienie postępowania w rozpoznawanej sprawie o zniesienie współwłasności

z powodu pozbawienia jej możliwości udziału w niej, którą Sąd Najwyższy w

powołanym orzeczeniu uznał za uzasadnioną. Jednocześnie nie można odmówić

słuszności zarzutom skargi kasacyjnej uchybienia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i

art. 13 § 2 k.p.c. W sytuacji, w której interesy biorących udział w sprawie są tak

mocno spolaryzowane co do tego, komu z nich powinna przypaść nieruchomość w

naturze, Sąd Okręgowy obowiązany był poświęcić tej zasadniczej kwestii znacznie

więcej wnikliwej uwagi, rozważając wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ

na

ostateczne

dokonanie

wyboru

wariantu

podziałowego.

Tymczasem

uzasadnienie orzeczenia tego Sądu jest w tej materii zbyt ogólnikowe i pomija

rozważenie chociażby takich kwestii, jak okoliczności, w jakich doszło do wyjścia

uczestnika Ś. ze wspólnie prowadzonej z L. W. na przedmiotowej nieruchomości

spółki, czy tego, że – jak podaje uczestnik – wnioskodawca w trakcie trwania

postępowania w niniejszej sprawie wyzbył się położonej niedaleko nieruchomości,

na którą, w ocenie skarżącego, mógł przenieść prowadzoną w objętym podziałem

budynku działalność gospodarczą. Z uwagi na zabytkowy charakter nieruchomości,

więcej uwagi należało też poświęcić istotnej kwestii, który z pretendentów do

otrzymania jej w naturze daje lepszą rękojmię utrzymania tego jej waloru.

Nie

jest

natomiast

uzasadniony

zarzut

niewezwania

do

udziału

w sprawie w charakterze uczestnika wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.o.o.z. minister właściwy do spraw kultury i ochrony

dziedzictwa narodowego lub wojewódzki konserwator zabytków mogą w sprawach

ochrony

zabytków

występować

na

prawach

strony

w

postępowaniu

administracyjnym i cywilnym. Jest to udział fakultatywny, a nie obowiązkowy.

W trakcie postępowania o zniesienie współwłasności sąd zwracał się do

konserwatora o informacje dotyczące zabytkowego budynku położonego na

przedmiotowej nieruchomości, podając przedmiot sprawy, a zatem organ ten miał

możliwość zgłosić w niej swój udział, gdyby uznał to za celowe, sąd nie miał

bowiem obowiązku wzywać go z urzędu. Skoro zaś wojewódzki konserwator nie

przejawił inicjatywy procesowej w tym względzie, to brak jego udziału w sprawie nie

może być uznany nie tylko za przyczynę nieważności postępowania, ale nie może

zostać zakwalifikowany jako uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji, skoro nie wszystkie okoliczności mogące rzutować na to komu

przyznać nieruchomość w naturze nie zostały dostatecznie ustalone i wyjaśnione,

przedwczesne staje się rozstrzyganie zarzutu naruszenia art. 212 § 2 k.p.c.

Z tych przyczyn na podstawie art. 39815 w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. orzeczono

jak na wstępie.

md

/tp/