III CSK 33/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 33/06

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku R.P.

przy uczestnictwie T.P., Z.F., I.F., H.A. i A.A.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 24 sierpnia 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2004 r. Sąd Rejonowy w O. stwierdził, że

wnioskodawca R.P. wraz z małżonką T.P. nabył na prawach współwłasności

ustawowej przez zasiedzenie z dniem 2 października 2001 r. prawo własności działki

ewidencyjnej nr [...]/2 położonej w S., dla której urządzony jest w Sądzie Rejonowym w

O. zbiór dokumentów nr [...] i oddalił wniosek w zakresie stwierdzenia zasiedzenia

części działki nr [...]/1, która ma założoną w Sądzie Rejonowym w O. księgę wieczystą

nr [...].

Sąd pierwszej instancji ustalił, że obie wymienione wyżej działki powstały

w wyniku podziału działki nr [...]. Wyłączną właścicielką tej nieruchomości była S.P.,

która zmarła w 1992 r., pozostawiając po sobie jako następców prawnych troje

dzieci: R.P., Z.F. oraz I.F. W 1971 r. S.P. wyraziła zgodę na wybudowanie przez

R.P. na części działki nr [...] domu mieszkalnego, chcąc mu przekazać połowę

działki. Druga połowa była przeznaczona dla Z.F. R.P. wstąpił dnia 2 października

1971 r. w związek małżeński z T.P. Małżonkowie rozpoczęli budowę domu w 1972

r. Ostatecznie inwestycja została zakończona w 1975 r., jednak nie wykończony

budynek był zamieszkiwany przez wnioskodawcę wraz z małżonką od 1973 r. Na

skutek konfliktów rodzinnych S.P. zrezygnowała z dokonania darowizny połowowy

działki nr [...] na rzecz syna i postanowiła, że otrzyma tylko działkę zabudowaną

budynkiem wraz z powierzchnią niezbędną do jego korzystania. W związku z tym w

1975 r. dokonała podziału działki nr [...] na działkę nr [...]/1, która została notarialną

umową darowizny z dnia 5 września 1975 r. podarowana po połowie córce Z.F. i

wnuczce A.A. oraz działkę nr [...]/2, na której znajdował się dom wybudowany przez

wnioskodawcę.

Wnioskodawca

brał

udział

w

czynnościach

podziału

i

rozgraniczenia, prowadzonych przez geodetę, lecz odmówił podpisania protokołu

granicznego.

Od rozpoczęcia budowy działkę nr [...]/2 użytkowali małżonkowie P. i w tym

przedmiocie nie dochodziło między wnioskodawcą a uczestnikami do sporów i

nieporozumień. W lutym 1997 r. wnioskodawca ubiegał się u matki o pisemną

zgodę na postawienie na działce [...]/1 drewnianej komórki i po jej uzyskaniu

wzniósł wykonany z podkładów kolejowych niewielki budynek gospodarczy i wzdłuż

jego południowej ściany założył metalową siatkę ogrodzeniową, aby kury miały

ograniczoną przestrzeń. Komórka miała charakter prowizoryczny i korzystał z niej

zarówno wnioskodawca jak i S.P. a także siostra Z.F. Wnioskodawca nie był w

posiadaniu spornej części działki nr [...]/1 do 1997 r., ani nie uważał się za jej

właściciela.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że

wnioskodawca R.P. spełnił przesłanki zasiedzenia działki nr [...]/2, przekazanej mu

przez matkę w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych

już w 1971 r.,

posiadając ją samoistnie w złej wierze przez okres 30 lat. W ocenie sądu

wnioskodawca nie wykazał jednak samoistnego posiadania części działki nr [...]/1

przez okres niezbędny do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

skoro komórkę oraz siatkę ogrodzeniową bez żadnej podmurówki wykonał dopiero

w 1977 r. i to za zgodą matki. Tymczasem posiadanie samoistne istnieje przy

kumulatywnym spełnieniu dwóch przesłanek: faktycznego władania oraz zamiaru

posiadania jak właściciel.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2005 r. oddalił

apelacją wnioskodawcy. Uznał ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji za

w pełni prawidłowe i przyjął je za własne. Stwierdził, że ze spójnych i wiarygodnych

zeznań świadków, oraz treści pisma zatytułowanego „zezwolenie”, w którym S.P.

wyraziła zgodę na wybudowanie budynku gospodarczego jednoznacznie wynika, iż

zarówno ten budynek, jak i postawione przez wnioskodawcę

ogrodzenie

wzniesiono w 1977 r. Zdaniem Sądu Okręgowego dopiero od tego momentu można

stwierdzić, że wnioskodawca w sposób jawny uzewnętrznił swoją wolę władania jak

właściciel sporną częścią działki nr [...]/1., zatem od tej daty może być liczony

trzydziestoletni termin zasiedzenia dla posiadacza w złej wierze (art. 172 § 2 k.c.),

który więc do chwili orzekania nie upłynął. Podkreślił, że w 1971 r. na rzecz

wnioskodawcy

przekazana

została

faktyczne

tylko

część

działki

nr

[...],

odpowiadająca aktualnej działce nr [...]/2.

Sąd Okręgowy podzielił jednak pogląd Sądu Rejonowego, zgodnie z którym

wnioskodawca nie wykazał, że był posiadaczem samoistnym jakiejkolwiek części

działki [...]/1 przed 1977 r. Wskazał, że skoro uczestnicy z tego względu wnosili

o oddalenie w tej części wniosku, to wszystkie przesłanki konieczne do zasiedzenia

powinny być udowodnione przez R.P.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zarzucił nausznie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 172 k.c. oraz art.

6 k.c. w związku nie zastosowaniem domniemania samoistności posiadania

wyrażonego w art. 339 k.c. Zarzuty naruszenia prawa procesowego oparł na

uchybieniu przepisom art. 234 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 361 k.p.c. i z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez nie uwzględnienie domniemania

prawnego i braku jego obalenia oraz nie wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia powodów takiego rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty dotyczące obrazy prawa procesowego sprowadzają się w istocie do

braku rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia domniemania

prawnego określonego w art. 339 k.c. i jego nieuwzględnienia. Tymczasem zgodnie

z art. 234 k.p.c. domniemania prawne, które dopuszczają dowód na przeciwieństwo

wprawdzie wiążą

sąd ale do momentu gdy w drodze dostępnych środków

dowodowych nie nastąpi ich obalenie (por np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

20 kwietnia 1994 r., I CRN 44/94, OSNCP 1994, nr 12, poz. 245 i z dnia

10 października 1997 r., II CKN 378/97., OSP 1998, nr 6, poz. 111). Tymczasem

już Sąd pierwszej instancji na podstawie powołanych dowodów ustalił, a Sąd

Okręgowy przyjął je za własne, że do 1977 r wnioskodawca w ogóle nie posiadał

żadnej części działki nr [...]/1. Dopiero wtedy bowiem wzniósł drewniany budynek

gospodarczy oraz metalowe ogrodzenie. Przed 1977 r. faktyczne władztwo co do

spornej części nieruchomości wykonywała właścicielka S.P., a zatem w oparciu o

domniemanie zawarte w art. 339 k.c., była jej posiadaczem samoistnym (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2000 r., II CKN 843/98,

niepublikowane).

Tym ustaleniem Sąd Najwyższy, zgodnie z unormowaniem zawartym w art.

§ 2 k.p.c., był związany. Skoro więc do 1977 r. wnioskodawca nie posiadał

spornej części działki [..]/1, to 30 letni termin zasiedzenia dla posiadacza w złej

wierze nie upłynął, a zatem brak rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia kwestii domniemania zawartego w art. 339 k.c. nie mógł mieć znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy może

stanowić skuteczną postawę skargi kasacyjnej, gdy skarżący wykaże, że

uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 listopada 1996 r., III CKN 14/96, OSP 1997, nr 3, poz. 65).

Przystępując do oceny zarzutów materialnych na wstępie trzeba zauważyć,

że zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, iż ten kto faktycznie włada rzeczą jest

posiadaczem samoistnym. Przepis ten jest źródłem domniemania wzruszalnego,

którego rola polega na tym, że jego zastosowanie prowadzi do zwolnienia

wnioskodawcy

od

konieczności

prowadzenia

dowodów,

na

okoliczność

stwierdzenia samoistności posiadania posiadanej przez niego rzeczy. Zgodnie

z normą art. 6 k.c. ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na uczestniku

postępowania o stwierdzenie zasadzenia, jeśli sprzeciwia się on wnioskowi

twierdząc, że wnioskodawca nie jest posiadaczem samoistnym (por. postanowienia

SN z dnia 6 lutego 1998 r., I CKN 484/97, LEX 50540, oraz z dnia 24 maja 2005 r.,

V CK 664/04, niepublikowane). Nie oznacza to jednak, że ten kto powołuje się na

to domniemanie nie powinien udowodnić faktu władania rzeczą. Musi bowiem

wykazać, że po jego stronie było władztwo faktyczne nad rzeczą (corpus). Skoro

jak wynika z ustaleń wnioskodawca do 1977 r. nie wykonywał w stosunku do

spornej części działki […]/1 tego władania to nie mogło ono być kwalifikowane ani

jako posiadanie zależne, ani jako posiadanie samoistne. Z tego względu w sprawie

do tego okresu nie mogło wchodzić w rachubę w stosunku do wnioskodawcy

zastosowanie domniemania wynikającego z art. 339 k.c. Wprawdzie więc Sądy

błędnie przyjęły, że R.P. powinien także udowodnić, iż w tym czasie władał sporną

częścią działki z zamiarem władania dla siebie jak właściciel (animus rem sibi

habendi cum amino domini), niemniej nie miało to jednak w tej sytuacji wpływu na

wynik sprawy. Z tych względów zarzuty podniesione przez wnioskodawcę w

skardze kasacyjnej efektu przynieść nie mogły. Zaskarżone orzeczenie, pomimo

częściowo nietrafnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Skarga kasacyjna uległa oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.