III CSK 322/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 322/13

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku A.T.Poland Centrum Podróży sp. z o.o. w W.

przy uczestnictwie M. K.

o zniesienie współwłasności,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 23 kwietnia 2013 r. i z dnia 13 maja 2013 r.,

1) odrzuca skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w K. z dnia 13 maja 2013 r.,

2) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej od postanowienia

Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 kwietnia 2013 r.,

3) zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 1.800

zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w K. zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 21 maja 2012 r. w ten sposób, że

zniósł współwłasność wskazanych nieruchomości przez przyznanie ich w całości na

wyłączną

własność

uczestnikowi,

nakazał

wnioskodawczyni

wydanie

nieruchomości „uczestnikowi, zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni

tytułem spłaty kwotę 2420000 zł w terminie do dnia 30 kwietnia 2013 r. z

ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia

w zapłacie oraz obciążył

wnioskodawczynię kosztami postępowania.

Postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r. Sąd Okręgowy, w uwzględnieniu

wniosku uczestnika, odroczył termin uregulowania przez niego spłaty do dnia

wydania mu nieruchomości przez wnioskodawczynię.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni objęła oba postanowienia z dnia

13 maja 2013 r., oparta została na obu podstawach przewidzianych w art. 398 3 § 1

k.p.c. We wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania wnioskodawczyni powołała

przyczyny objęte art. 3989 § 2 pkt 1, 2 i 3 k.p.c.

Występowanie

z koniecznością

istotnego

wyjaśnienia,

zagadnienia

czy

prawnego

okolicznością

skarżąca

połączyła

przemawiającą

przeciwko

przyznaniu nieruchomości współwłaścicielowi może być jego ewentualny zamiar

sprzedaży tej nieruchomości po jej otrzymaniu, czy też decyzja w tym względzie

stanowi element uprawnień właścicielskich objętych art. 140 k.c.

Potrzeba wykładni art. 212 § 2 k.c. wywołana została wymaganiem

określenia kryteriów jakimi powinien kierować się sąd, dokonując wyboru

współwłaściciela, któremu należy przyznać własność nieruchomości, jeżeli jeden

z nich jest osobą fizyczną, a drugi osobą prawną, w szczególności, czy decydujące

znaczenie powinno mieć przywiązanie do tej nieruchomości, czy też względy

o charakterze

ekonomicznym,

jeśli

współwłaściciele

prowadzą

działalność

gospodarczą. Ponadto wypowiedzi wymaga, jakie znaczenie ma konflikt między

współwłaścicielami

i

jego

podłoże

oraz

czy

może

stanowić

przeszkodę

w przyznaniu nieruchomości fakt jej zagospodarowania przez spółkę zależną

względem współwłaściciela.

Nieważność postępowania dotyczy wydania przez Sąd Okręgowy w dniu

13 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym postanowienia o odroczeniu terminu

zapłaty przez uczestnika spłaty do czasu wydania mu nieruchomości przez

wnioskodawczynię, w uwzględnieniu wniosku uczestnika, złożonego po upływie

terminu przewidzianego w art. 351 k.p.c. Okoliczności te łączą się z przyczynami

nieważności postępowania, objętymi art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1.Postanowienie z dnia 13 maja 2013 r. należy do postanowień co do istoty

sprawy z zakresu prawa rzeczowego, w rozumieniu art. 519 1 § 1 k.p.c.,

w odniesieniu do których dopuszczone zostało wniesienie skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 3985 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. skargę kasacyjną od

tego postanowienia należało wnieść w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia

uczestnikowi postępowania postanowienia z uzasadnieniem, stosownie do art. 387

§ 3 k.p.c. Oznacza to, że tylko doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, którego

sporządzenia

zażądał

uczestnik

we

wskazanym

terminie

warunkuje

dopuszczalność skargi kasacyjnej. Przyjęte zostało jednolicie w orzecznictwie,

że strona, która zaniechała wystąpienia z żądaniem doręczenia orzeczenia wraz

z uzasadnieniem, nie jest uprawniona do wniesienia skargi kasacyjnej. Termin do

wniesienia skargi w ogóle nie rozpoczyna biegu i jej wniesienie nie jest

dopuszczalne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1997 r.,

II UZ 19/97, OSNP 1998/4/137; z dnia 26 kwietnia 2001 r., II CZ 146/00, OSNC

2001 r., nr 12, poz. 180; z dnia 15 listopada 1999 r., III CZ 126/99, niepubl.;

z dnia 10 października 2012 r., I CZ 100/12, niepubl.).

Sąd Okręgowy nie sporządził uzasadnienia postanowienia, a zatem rzeczą

wnioskodawczyni było zażądanie dokonania tego, ponieważ nie jest dopuszczalne

wniesienie przez uczestnika skargi kasacyjnej od orzeczenia, które nie zostało

uzasadnione. Uregulowanie art. 387 § 4 k.p.c. ma zastosowanie jedynie

w odniesieniu do skarg kasacyjnych wniesionych przez Prokuratora Generalnego

i Rzecznika Praw Obywatelskich. Zaniechanie zgłoszenia żądania o sporządzenie

uzasadnienia postanowienia, spowodowało utratę uprawnienia do wniesienia skargi

kasacyjnej. Z tej przyczyny skarga kasacyjna dotycząca tego postanowienia

podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.

2. Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego jako środek zaskarżenia o szczególnym charakterze,

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa

i jednolitości wykładni oraz eliminację orzeczeń oczywiście wadliwych, bądź

dotkniętych nieważnością postępowania, nie zaś jako ogólnie dostępny środek

zaskarżania orzeczeń niesatysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy

instytucja tzw. przesądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd

Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą

kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy

w sprawie występuje istotne zagadnienie, zachodzi potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, a zatem okoliczności przewidziane w art. 398 9 § 1 pkt 1 do 4 k.p.c.

Nie podlegają natomiast badaniu podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Założenie

wymagania objętego art. 3984 § 2 k.p.c. zostanie spełnione, jeżeli zostaną

przedstawione w skardze kasacyjnej i uzasadnione przesłanki o charakterze

publicznoprawnym,

stanowiące

podstawę

wstępnej,

merytorycznej

oceny

przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Powołanie przyczyny objętej art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga

przedstawienia tego zagadnienia z powołaniem konkretnych przepisów prawa,

wykazania, że jest istotne, nowe, poważne i nierozwiązanie dotąd w orzecznictwie

sądowym, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia sprawy

skarżącego, ale także innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepubl; z dnia 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, niepubl.; z dnia 26 czerwca 2008 r. niepubl.; z dnia

26 stycznia 2012 r., I PK 124/11, niepubl.). Sformułowane przez skarżącą

zagadnienie prawne pozbawione jest cech kwalifikujących je jako istotne

w przyjętym rozumieniu. Wywody skarżącej odnoszą się do innej regulacji prawnej,

od będącej przedmiotem sporu, jak też innej sfery faktycznej.

Z przesłanką istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

wątpliwości połączone zostało wymaganie wykazania, że określony przepis prawa,

mimo wyłonienia się takiej konieczności nie doczekał się wykładni albo niejednolita

wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane wątpliwości, w odniesieniu do identycznych

lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2020, nr 12,

poz. 151; z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z dnia 28 marca 2007 r.,

II CSK 84/07; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z dnia 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.; z dnia 8 lipca

2009 r., I CSK 11/09, niepubl.). Podane we wniosku wątpliwości na tle

podejmującego

objęte

nim

kwestie

orzecznictwa

Sądu

Najwyższego

nie

dają podstaw do uznania, że zachodzi powołana przyczyna. Oczekiwanie

wskazania konkretnych kryteriów, wyznaczających okoliczności, o jakich mowa

w art. 212 § 2 k.c. nie uwzględnia realnej możliwości dokonania tego, w ramach

wykładni przepisu pozostawiającego sądowi sposobność dokonania oceny

w realiach danej sprawy. Analiza wywodów zawartych w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania prowadzi do konkluzji, że skarżąca

nie przytoczyła argumentów, świadczących o występowaniu przyczyny objętej

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Przyczyna nieważności postępowania dotyczy postanowienia z dnia 13 maja

2013 r., a wobec odrzucenia co do niego skargi kasacyjnej, odnoszenie się

do podniesionych zastrzeżeń było bezprzedmiotowe.

Z powyższych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono

jak w sentencji w odniesieniu do zaskarżonego postanowienia z dnia 23 kwietnia

2013 r. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparte zostało

na zasadzie przewidzianej w art. 520 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c.

jw