Legislator Case Law & Legislation
III CSK 322/09 AI generated

Supreme Court allows easement registration on common land for garden use, remanding for consent verification.

Case Number III CSK 322/09
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Partially Allowed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court overturned the Regional Court's dismissal of an easement registration request, ruling that the court lacks jurisdiction to verify the material utility of the property under Article 285 of the Civil Code. The court held that while the easement must serve the utility of the dominant tenement, this assessment requires factual findings beyond the limited scope of land registry proceedings. Consequently, the case was remanded to the District Court to evaluate the validity of the homeowners' association's consent and the scope of the authorized representation.

Legislator headnote

AI generated

Art. 285 § 2 k.c.; Art. 626 § 8 k.p.c.: The land registry court cannot examine the material legal validity of an easement regarding its utility purpose; such assessment requires factual investigation possible only in ordinary proceedings.

Keywords

AI generated
easement registration common property dominant tenement land registry jurisdiction utility requirement homeowners association representation authority

Cited Legislation

AI generated
Art. 285 § 2 k.c.
określonym w art. 285 § 2 k.c. W wyniku dokonanej oceny podzielił przy tym pogląd
Art. 626 § 8 k.p.c.
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz obrazę art. 6268 § 2 k.p.c.
Art. 398 § 1 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 i art.
Art. 398 § 2 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 i art.
art. 285 k.c
typowi służebności gruntowej przewidzianej w art. 285 k.c.
art. 294 k.c
do zasadności żądania dochodzonego na podstawie art. 294 alb 295 k.c., trudno
art. 6268 § 2 k.p.c
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz obrazę art. 6268 § 2 k.p.c.
art. 46 ust. 1 u.k.w.h
Przytoczony przepis, podobnie jak art. 46 ust. 1 u.k.w.h.,
art. 285 § 1 k.c
Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc, że
art. 151 k.c

Cited Case Law

AI generated
III CZP 97/02
Supreme Court allows new possession claim after circumstances change, overriding prior dismissal reasoning.
V CSK 214/06
Supreme Court dismisses cassation appeal for exceeding court jurisdiction in mandatory mortgage registration cases.
III CRN 338/71
36, z dnia 18 listopada 1971 r., III CRN 338/71,
III CZP 14/90
Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90, "Rejent" 1991, nr 1, s.
III CZP 88/95
129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11, poz.
III CZP 50/96
maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz.
III CZP 79/02
Supreme Court rules that land servitude validity cannot be examined in land registry proceedings under Polish Civil Code.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Postanowienie z dnia 21 lipca 2010 r., III CSK 322/09

Dopuszczalne jest ustanowienie na rzecz właściciela lokalu

mieszkalnego służebności gruntowej korzystania z ogródka przydomowego,

obciążającej nieruchomość wspólną.

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca)

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Grzegorza T. i Krystyny T. przy

uczestnictwie "S.M.S.", sp.z o.o. w K. oraz wspólnoty mieszkaniowej "M." w K. o

wpis w księdze wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 21 lipca 2010 r. skargi kasacyjnej uczestnika "S.M.S.", sp. z o.o. w

K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 maja 2009 r.

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza

w Krakowie oddalił wniosek Krystyny i Grzegorza małżonków T. o wpis w dziale ISp księgi wieczystej założonej dla lokalu mieszkalnego nr 1, położonego na

parterze budynku nr 26 na osiedlu W.A.M. w K., oznaczonej nr (...)0 oraz w dziale

III księgi wieczystej nr (...)7, prowadzonej dla nieruchomości wspólnej o obszarze

3,6171 ha – służebności gruntowej korzystania z ogródka przydomowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że podstawę wpisu stanowi akt notarialny z dnia 8

kwietnia 2008 r., obejmujący umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego opisanego we

wniosku oraz akty ustanowienia służebności i hipotek. Uznał, że ustanowiona

służebność wyłącznego korzystania przez właścicieli lokalu mieszkalnego nr 1 z

ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej, nie odpowiada ustawowemu

typowi służebności gruntowej przewidzianej w art. 285 k.c. Według powołanego

przepisu, do ustanowienia służebności gruntowej konieczne jest istnienie dwóch

nieruchomości – władnącej i obciążonej, natomiast w akcie notarialnym z dnia 8

kwietnia 2008 r. służebnością gruntową obciążono nieruchomość wspólną, która

jest prawem związanym z własnością lokalu, dzieli jego los prawny i nie może być

uznana za „inną nieruchomość” względem wyodrębnionego z niej lokalu. Poza tym

służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności

nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części, a prawo wyłącznego

korzystania z części nieruchomości wspólnej stanowiącej ogródek nie zwiększa

użyteczności lokalu mieszkalnego. Wyłącznym celem służebności gruntowej nie

może być natomiast ani wygoda właściciela nieruchomości władnącej, ani jego

upodobanie niezwiązane z potrzebą nieruchomości. O tym, kiedy można cudzą

nieruchomość obciążyć służebnością decydują ponadto przesłanki określone w art.

294 k.c., dlatego do ustanowienia służebności konieczna jest celowość mierzona

użytecznością nieruchomości władnącej oraz konieczność rozumiana jako brak

innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w cudze prawo

własności.

Sąd Rejonowy podkreślił, że w ramach obowiązku badania treści i formy

dokumentów dołączonych do wniosku o wpis ma również obowiązek badania

skuteczności ustanowienia służebności. Uznając, że ustanowiona służebność nie

odpowiada ustawowemu typowi służebności gruntowej, oddalił wniosek o wpis bez

wnikania w kwestię skuteczności uchwały podjętej na zebraniu wspólnoty

mieszkaniowej "M." o wyrażeniu zgody na ustanawianie przez zarządcę

nieruchomości wspólnej na rzecz nabywców konkretnych lokali służebności

parkowania samochodu oraz korzystania z ogródków przydomowych.

Apelacja "S.M.S.", sp. z o.o. w K. została przez Sąd Okręgowy w Krakowie

oddalona postanowieniem z dnia 27 maja 2009 r. Powołując się na stanowisko

Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN

1237/00 (nie publ.), Sąd Okręgowy podkreślił, że sąd wieczystoksięgowy ma

obowiązek ustalić czy prawo, które ma być wpisane zostało ważnie ustanowione, a

osoby zainteresowane mogą ustanawiać tylko takie ograniczone prawa rzeczowe,

jakie zostały przewidziane w ustawie. Uznał, że zawarte w umowie sprzedaży z

dnia 8 kwietnia 2008 r. oświadczenie zarządcy nieruchomości wspólnej o

ustanowieniu na rzecz każdoczesnych właścicieli lokalu mieszkalnego nr 1

służebności gruntowej, polegającej na prawie wyłącznego korzystania z ogródka

przydomowego znajdującego się pod oknami tego lokalu, jest w istocie podziałem

quoad usum, a nie ustanowieniem służebności gruntowej. Za taką kwalifikacją

przemawia przede wszystkim brak w opisanym prawie do korzystania z określonej

części nieruchomości wspólnej celu zwiększenia użyteczności nieruchomości

władnącej. Poza tym treść służebności gruntowej nie może polegać na zapewnieniu

właścicielowi lokalu wyłącznego korzystania z części gruntu będącego przedmiotem

współwłasności. Trudno też dostrzec okoliczności, których zaistnienie prowadziłoby

do zasadności żądania dochodzonego na podstawie art. 294 alb 295 k.c., trudno

bowiem mówić o konieczności istnienia ogródka przydomowego do prawidłowego

korzystania z nieruchomości lokalowej albo o utracie wszelkiego znaczenia jego

istnienia.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego "S.M.S.", sp. z

o.o. wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

ewentualnie o uchylenie również postanowienia Sądu Rejonowego dla PodgórzaKrakowa w Krakowie z dnia 2 lutego 2009 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania. Wskazała naruszenie art. 285 § 1 i 2 k.c. przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz obrazę art. 6268 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., który nawiązuje do uchylonego art. 46 ust. 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 125, poz. 1368 ze zm. – dalej: "u.k.w.h."), rozpoznając wniosek o wpis,

sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz

treść księgi wieczystej. Przytoczony przepis, podobnie jak art. 46 ust. 1 u.k.w.h.,

wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, zarówno

sądu pierwszej instancji rozpoznającego wniosek o wpis, jak i sądu drugiej instancji

rozpoznającego apelację od wpisu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z dnia 6

października 2006 r., V CSK 214/06, nie publ.).

Kognicja ta, choć ograniczona do badania jedynie treści wniosku, treści i formy

dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej, nie ma

charakteru wyłącznie formalnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek

badania treści dokumentu dołączonego do wniosku o wpis mieści w sobie również

konieczność oceny, czy dokument ten stanowi uzasadnioną podstawę wpisu. W

konsekwencji sąd jest obowiązany badać czynność materialną stanowiącą

podstawę wpisu nie tylko pod względem formalnoprawnym, lecz także pod

względem jej skuteczności materialnej. Powinien zbadać, czy czynność ta

uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane do

księgi wieczystej lub z niej wykreślone. Musi zatem ocenić, czy prawo, które ma być

wpisane, zostało ważnie ustanowione. Trzeba jednak podkreślić, że podstawę tej

oceny stanowić mogą wyłącznie ustalenia dokonane na podstawie treści wniosku,

treści dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej, w

postępowaniu wieczystoksięgowym bowiem sąd nie może prowadzić postępowania

dowodowego wykraczającego poza granice, które zostały zakreślone w art. 6268 §

2 k.p.c. ani uwzględniać dalszych okoliczności niewynikających ze wskazanych w

tym przepisie dowodów (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 marca

1955 r., II CO 116/54, OSN 1956, nr 1, poz. 15, z dnia 25 lutego 1963 r., III CR

177/62, OSNCP 1964, nr 2, poz. 36, z dnia 18 listopada 1971 r., III CRN 338/71,

OSNCP 1972, nr 6, poz. 110, z dnia 13 lipca 1984 r., IV CR 343/84, OSNCP 1985,

nr 7, poz. 92 i z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00, nie publ. oraz uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90, "Rejent" 1991, nr 1, s.

129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11, poz. 163, z dnia 22

maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 141 i z dnia 17 stycznia 2003

r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142).

Jeżeli przedmiotem wpisu jest służebność gruntowa, sąd, kierując się

utrwaloną wykładnią przepisów regulujących postępowanie wieczystoksięgowe,

powinien zbadać, czy prawo to zostało ważnie ustanowione. Sądy orzekające

zatem – co do zasady – prawidłowo badały, czy według przepisów obowiązujących

w dniu 8 kwietnia 2008 r. służebność gruntowa, polegająca na prawie wyłącznego

korzystania przez każdoczesnych właścicieli lokalu nr 1 z ogródka przydomowego

znajdującego się pod oknami tego lokalu, została ważnie ustanowiona. Trzeba też

zgodzić się, że – ze względu na obowiązującą zasadę zamkniętego katalogu praw

rzeczowych – prawa te mogą być powoływane tylko na podstawie i w granicach

upoważnień ustawowych. Osoby zainteresowane mogą więc ustanawiać tylko takie

ograniczone prawa rzeczowe, jakie są przewidziane w ustawie, przy uwzględnieniu,

że każde z nich ma zdefiniowane ustawowo cechy niepodlegające modyfikacji (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1997 r., I CKN 321/97, nie

publ.).

Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc, że

nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości prawem,

którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może

korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że

właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania

w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi

nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu

względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i

wykonywaniu własności. Z tego przepisu wynika, że dla istnienia służebności

gruntowej konieczne są dwie nieruchomości – władnąca i obciążona, przy czym

nieruchomość obciążona może być także przedmiotem współwłasności. Przyjmuje

się, że służebność gruntowa może obciążać również użytkowanie wieczyste, stąd

nieruchomość obciążona może być też przedmiotem użytkowania wieczystego

(zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1968 r., III CZP 98/68,

OSNCP 1969, nr 11, poz. 188 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17

stycznia 1974 r., III CRN 316/73, OSNCP 1974, nr 11, poz. 197, z dnia 10 kwietnia

2008 r., IV CSK 21/08, nie publ. i z dnia 15 października 2008 r., I CSK 135/08,

OSNC-ZD 2009, nr C, poz. 62).

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia

20 października 2005 r., IV CK 65/05 ("Biuletyn SN" 2006, nr 3, s. 10),

nieruchomość można obciążyć służebnością gruntową także w sytuacji, w której jej

współwłaścicielem jest właściciel nieruchomości władnącej. Kontynuując ten

kierunek wykładni, trzeba uznać za dopuszczalne obciążenie służebnością

gruntową – ustanowioną na rzecz każdoczesnego właściciela lokalu –

nieruchomości wspólnej, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca

1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. –

dalej: "u.w.l."). Sąd Okręgowy nie zajął wprawdzie wyraźnego stanowiska w tej

kwestii, ale nie zakwestionował też odmiennego poglądu Sądu pierwszej instancji.

Pogląd ten nie może być natomiast uznany za trafny, gdyż podkreślany przez Sąd

pierwszej instancji element związania praw nie wyklucza uznania lokalu za „inną

nieruchomość” w rozumieniu art. 285 § 1 k.c. Element ten został wprowadzony nie

po to, by zatrzeć odrębność prawną lokalu i nieruchomości wspólnej, lecz by

uniemożliwić rozporządzanie prawem własności lokalu bez związanego z nim

udziału w nieruchomości wspólnej, przysługiwanie tego prawa jest bowiem

niezbędne do normalnego korzystania z lokalu.

W art. 285 § 1 k.c. ustawodawca nie sprecyzował, na czym polega

uprawnienie do korzystania z nieruchomości obciążonej przez właściciela

nieruchomości władnącej bądź obowiązek powstrzymania się właściciela

nieruchomości obciążonej. Wskazał jedynie, że właściciel nieruchomości władnącej

może korzystać „w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej”, a właściciel

nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania

„określonych działań”, czy też nie wolno mu wykonywać „określonych uprawnień”. Z

powołanego przepisu nie wynika wprost, czy służebność gruntowa może polegać

jedynie na częściowym korzystaniu z nieruchomości obciążonej, czy też

przedmiotem tej służebności może być również pełne korzystanie z nieruchomości,

odbierające właścicielowi nieruchomości wszelkie uprawnienia w tym zakresie i

pozostawiające mu względem obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem „może korzystać w oznaczonym

zakresie z nieruchomości obciążonej” oraz istota i funkcje służebności przemawiają

za przyjęciem, że korzystanie z cudzej nieruchomości przez uprawnionego z tytułu

służebności gruntowej może być jedynie częściowe. Przyznane właścicielowi

nieruchomości władnącej w art. 285 § 1 k.c. uprawnienie do korzystania „w

oznaczonym zakresie” nie może więc prowadzić do całkowitego pobawienia

właściciela nieruchomości obciążonej uprawnień wynikających z prawa własności.

Jednak w szczególnych sytuacjach zakres treści przyznanej służebności może

pozwalać właścicielowi nieruchomości władnącej na pełne korzystanie z określonej

części nieruchomości obciążonej. Będzie tak np. w razie wybudowania części

budynku na gruncie sąsiada i ustanowienia w tym zakresie służebności gruntowej

(art. 151 k.c.).

Sąd Okręgowy wyszedł z trafnego założenia, że zasadniczo nie jest

dopuszczalne takie ukształtowanie treści służebności gruntowej, które

przyznawałoby właścicielowi nieruchomości władnącej uprawnienie do wyłącznego

korzystania z nieruchomości obciążonej, równoznaczne nie tylko z pełnym

korzystaniem z nieruchomości, lecz także z całkowitym pozbawieniem możności

korzystania z niej przez właściciela nieruchomości obciążonej. Nie można natomiast

zgodzić się z oceną tego Sądu, że ustanowienie na rzecz właściciela lokalu

mieszkalnego służebności gruntowej, polegającej na prawie do wyłącznego

korzystania z ogródka przydomowego znajdującego się pod oknami lokalu, odbiera

współwłaścicielom lub współużytkownikom wieczystym nieruchomości wspólnej, o

której mowa w art. 3 ust. 2 u.w.l., wszelkie uprawnienia w tym zakresie,

pozostawiając im w stosunku do obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Uprawnienia właściciela lokalu w stosunku do części nieruchomości wspólnej

mającej stanowić ogródek przydomowy nie zostały wprawdzie precyzyjnie

określone, niemniej z samego faktu jej przeznaczenia wynika jedynie uprawnienie

do urządzenia i utrzymywania małego ogródka przy domu, zajmowanego zwykle

pod uprawę traw i roślin ozdobnych. Przyznanie właścicielowi lokalu takiego

uprawnienia nie oznacza, że właścicielom pozostałych lokali, będących

współwłaścicielami nieruchomości wspólnej, pozostało względem części

nieruchomości zajętej pod uprawę jedynie ius nudum. Trzeba podkreślić, że w

granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu

własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią (art. 143

k.c.). Urządzenie przez właściciela lokalu ogródka przydomowego nie pozbawia

współwłaścicieli nieruchomości wspólnej korzystania z przestrzeni nad i pod jej

powierzchnią w granicach dozwolonego oddziaływania właściciela nieruchomości

gruntowej. Poza tym uprawnienie do korzystania przez właściciela lokalu z ogródka

przydomowego na nieruchomości wspólnej nie pozbawia pozostałych

współwłaścicieli nieruchomości możności ingerowania w sposób wykonywania

służebności, np. w razie zaniedbań w urządzeniu lub utrzymywaniu ogródka.

Rozważając ten problem nie można pomijać widocznej ostatnio w

orzecznictwie tendencji do dynamicznej wykładni przepisów regulujących

służebności gruntowe, zmierzającej do szerszego wykorzystania tej instytucji. W

uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06 ("Monitor

Prawniczy" 2006, nr 19, s. 1016) Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że rozwój

cywilizacyjny i postęp techniczny spowodowały powstanie konieczności

dynamicznej wykładni wspomnianych przepisów. Wyrazem tej tendencji było

zaaprobowanie służebności odpowiadającej swą treścią służebności przesyłu,

wprowadzonej następnie ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731; zob. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142

oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06,

nie publ. i z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, nie publ.). Podzielając ten

kierunek wykładni, wypada zauważyć, że obciążenie nieruchomości wspólnej

służebnością gruntową korzystania z ogródka przydomowego może być korzystne

dla pozostałych właścicieli lokali, którzy decydują o ukształtowaniu treści

służebności obciążającej nieruchomość wspólną.

Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że przyznanie właścicielowi

lokalu w ramach służebności gruntowej uprawnienia do wyłącznego korzystania z

ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej położonego pod oknami lokalu

mieści się w granicach uprawnień właściciela nieruchomości władnącej

przewidzianych w art. 285 § 1 k.c.

Sąd Okręgowy wyszedł z założenia, że w postępowaniu wieczystoksięgowym

dopuszczalne jest również badanie skuteczności materialnoprawnej umowy o

ustanowieniu służebności pod kątem jej zgodności z celem służebności gruntowej

określonym w art. 285 § 2 k.c. W wyniku dokonanej oceny podzielił przy tym pogląd

Sądu pierwszej instancji, że służebność ogródka przydomowego nie zwiększa

użyteczności lokalu mieszkalnego, a jej celem jest jedynie wygoda lub upodobanie

właściciela lokalu.

Trzeba zgodzić się z zarzutem skarżącej, że tak rozumując Sąd Okręgowy

naruszył art. 285 § 2 k.c., zbadanie bowiem, czy ustanowiona służebność gruntowa

zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej usuwa się spod oceny sądu w

postępowaniu wieczystoksięgowym. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia

17 stycznia 2003 r., III CZP 97/02 (OSNC 2003, nr 12, poz. 160), w postępowaniu

wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności

materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej

zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c. W

uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że ograniczony na podstawie art. 626 8 § 2

k.p.c. charakter kognicji sądu wieczystoksięgowego nie pozwala mu na

prowadzenie badania w kierunku poznania stanu faktycznego, wobec czego sąd ten

– nie mając uprawnień do prowadzenia postępowania dowodowego – nie może

weryfikować danych twierdzonych przez strony. Z tej przyczyny skuteczne

podważenie czynności prawnej – dokonanej we właściwej formie – na podstawie

wskazującej na naruszenie art. 285 § 2 k.c. może być dokonane wyłącznie w

postępowaniu procesowym. Stanowisko to uzyskało aprobatę doktryny i podziela je

także skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie.

Ocena, czy ustanowiona służebność ogródka przydomowego realizuje cel

określony w art. 285 § 2 k.c., jakim jest zwiększenie użyteczności lokalu

mieszkalnego, wymaga uwzględnienia okoliczności dotyczących usytuowania,

przeznaczenia i konfiguracji zarówno lokalu, jak i ogródka przydomowego, co z

kolei wymaga dokonania ustaleń wykraczających poza kognicję sądu w

postępowaniu wieczystoksięgowym. Nie jest to – wbrew odmiennym zapatrywaniom

Sądu Okręgowego – ocena oczywista, istnieją bowiem rację przemawiające na

rzecz tezy, że ustanowienie służebności korzystania z ogródka przydomowego

może podnosić użyteczność lokalu jako nieruchomości władnącej. Wystarczy

wskazać, że zwiększa się w ten sposób funkcjonalność mieszkania, które uzyskuje

dodatkowe wejście do lokalu usytuowanego na parterze budynku, zwiększa się

bezpieczeństwo i stopień izolacji lokalu od osób postronnych, a w razie

odpowiedniego zagospodarowania ogródka – zmniejsza się także natężenie hałasu.

Nie wnikając bliżej w kwestię realizacji celu służebności gruntowej, trzeba

stwierdzić, że – ze względu na ograniczenia dowodowe wynikające z art. 626 8 § 2

k.p.c. – samo zanegowanie spełnienia przesłanki zwiększenia użyteczności

nieruchomości władnącej nie uzasadnia odmowy wpisu służebności do księgi

wieczystej.

Jak wynika z prowadzonych rozważań, skarga kasacyjna okazała się

uzasadniona, jednakże – na co wskazał już Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

12 stycznia 2010 r., III CZP 106/09 (nie publ.) – w sprawie zachodzi potrzeba oceny

prawidłowości wyrażenia przez wspólnotę mieszkaniową "M." zgody na

ustanowienie służebności oraz prawidłowości udzielenia pełnomocnictwa do

składania w tym przedmiocie stosownych oświadczeń woli.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 i art. 39821 k.p.c.

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.