III CSK 318/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 318/07

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. T.

przy uczestnictwie całkowicie ubezwłasnowolnionej E. R.

reprezentowanej przez kuratora adwokata A. S.

o zezwolenie na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego całkowicie ubezwłasnowolnionej

E. R. bez jej zgody,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt XI 1 Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni A. T. wnosiła o zezwolenie na przyjęcie do szpitala

psychiatrycznego uczestniczki E. R. bez jej zgody.

Postanowieniem z dnia 1 marca 2007 r., Sąd Rejonowy w K. zezwolił na przyjęcie

całkowicie ubezwłasnowolnionej uczestniczki do szpitala psychiatrycznego bez jej

zgody,

przyznał

adwokatowi

z

urzędu

stosowne

wynagrodzenie

i

kosztami

postępowania obciążył Skarb Państwa. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o

następujące ustalenia i wnioski.

Uczestniczka została całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu choroby

psychicznej,

jej

opiekunem

prawnym

została

ustanowiona

wnioskodawczyni.

Uczestniczka cierpi na schizofrenię urojeniową, która obecnie jest w fazie zaostrzenia,

ponieważ uczestniczka nie zażywa leków. Uczestniczka nie ma świadomości choroby

ani motywacji do leczenia psychiatrycznego. Utrzymywanie takiego stanu grozi dalszym

zaostrzeniem choroby i sprawia, że uzasadniona jest kontynuacja leczenia w warunkach

szpitalnych. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek

jest uzasadniony treścią art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm. - dalej: „ustawa z 1994 r.”).

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację od

powyższego postanowienia i orzekł o kosztach postępowania. Powołując się na dowód z

opinii biegłego, Sąd ten uznał, że zaprzestanie przez uczestniczkę przyjmowania leków

spowodowało pogorszenie jej stanu psychicznego i zaburzenie relacji z opiekunką.

Dalsze zaniechanie leczenia grozi zaostrzeniem choroby i uzasadnia przyjęcie

uczestniczki do szpitala bez jej zgody na podstawie art. 22 ust. 2 i 3 ustawy z 1994 r.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 398 3 § 1

k.p.c. W ramach pierwszej podstawy skarżąca zarzuciła naruszenie art. 22 ust. 2 - 3

ustawy z 1994 r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. polegające

na przyjęciu, że ubezwłasnowolnienie całkowite z powodu choroby psychicznej jest

wystarczającą

przesłanką

do

wydania

orzeczenia

o

przyjęciu

do

szpitala

psychiatrycznego bez zgody osoby ubezwłasnowolnionej wyłącznie na podstawie art. 22

ust. 4. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie podstawy prawnej

orzeczenia; art. 227, 278 § 1, 285 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez zaniechanie

dopuszczenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego na okoliczność, czy istnieją

podstawy do umieszczenia uczestniczki w szpitalu bez jej zgody i art. 217 § 2 w zw. z

art. 382 i 391 § 1 k.p.c. poprzez niedokonanie przez sąd odwoławczy oceny, czy

odmowa odroczenia rozprawy przed Sądem pierwszej instancji pozbawiło uczestniczkę

możliwości wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Ponadto - w ramach powyższej

podstawy kasacyjnej - skarżąca zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. polegające na

nierozpoznaniu istoty sprawy oraz art. 30 ust. 1 ustawy z 1994 r. w zw. z art. 391 § 1 i

382 k.p.c. przez niezwrócenie wniosku z powodu niedołączenia do niego świadectwa

psychiatry.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

pierwszym rzędzie odniesienia wymagają zarzuty naruszenia prawa

procesowego, gdyż jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego

możliwa jest ocena zastosowania przez sąd prawa materialnego.

Wbrew odmiennej tezie skarżącej, przepisy art. 328 § 2 i 386 § 4 k.p.c. nie

zostały naruszone. Przede wszystkim należy stwierdzić, że przedmiotem oceny Sądu

drugiej instancji było spełnienie przesłanek objętych art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1994 r.

Przepis ten powołany został jako podstawa rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej

instancji. Co więcej, Sąd drugiej instancji dokonał oceny materiału dowodowego przez

pryzmat przesłanek objętych art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1994 r. Świadczy o tym

powołanie się na opinię biegłego i wnioski z niej wynikające. W konkluzji Sąd ten uznał,

że dalsze zaniechanie leczenia grozi zaostrzeniem choroby. W uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia nie został wprawdzie wyżej wskazany przepis powołany, jak

wynika z powyższych rozważań nie oznacza to jednak, że Sąd drugiej instancji uchylił

się od dokonania oceny, czy w niniejszym stanie faktycznym przesłanki tego przepisu

zostały spełnione. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. nie jest

uzasadniony.

Kwestionowane uzasadnienie nie w pełni odpowiada standardom wynikającym z

art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i 13 § 2 k.p.c., ponieważ nie wskazuje właściwej

podstawy rozstrzygnięcia. Jak jednak przyjmował wielokrotnie Sąd Najwyższy,

naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

sporządzenie uzasadnienia nie odpowiadającego w pełni wymaganiom, jakie stawia

wymieniony

przepis,

może

jedynie

wyjątkowo

wypełniać

podstawę

kasacyjną

przewidzianą w art. 3931 pkt 2 k.p.c. (obecnie art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Ma to miejsce

wówczas, gdy wskutek uchybienia konkretnym wymaganiom określonym w art. 328 § 2

k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (tak wyroki: z dnia 19

grudnia 2000 r. II UKN 152/00, OSNAPiUS 2002, nr 16, poz. 393; z dnia 13 listopada

2003 r. IV CK 183/02, niepubl. a także z dnia 20 kwietnia 2004 r. CK 92/04, niepubl.).

Zgodnie z art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeśli nie ma

uzasadnionych podstaw albo jeśli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia

odpowiada prawu. Oznacza to, że naruszenie przepisu prawa nie prowadzi do

uwzględnienia skargi kasacyjnej, jeżeli nie miało ono wpływu na trafność i zasadność

rozstrzygnięcia.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 227, 278 § 1, 285 § 1 w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c. Przepisy te mogłyby zostać naruszone, gdyby dla ustalenia

okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd sięgnął po

inne, niż opinia biegłego, środki dowodowe, lub gdyby okoliczności faktyczne, ustalone

na podstawie opinii biegłego, nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sądy meriti ustaliły natomiast, w oparciu o opinię biegłego, że dalsze niestosowanie

przez uczestniczkę leków grozi zaostrzeniem choroby. Prognoza, że nieprzyjęcie do

szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego objęta jest

dyspozycją normy zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1994 r. Jak to natomiast

wynika z art. 3983 § 3 k.p.c., skarżąca nie może kwestionować ustaleń sądu, czy też

dokonanej przez niego oceny dowodów.

Nie naruszył również Sąd drugiej instancji art. 217 § 2 w zw. z art. 382 i 391 § 1

k.p.c. Przepis art. 382 k.p.c. nakłada na Sąd drugiej instancji obowiązek oparcia

rozstrzygnięcia na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji

oraz w postępowaniu apelacyjnym. Rzeczą uczestniczki było zatem wskazanie w

apelacji okoliczności faktycznych, które zamierzała udowodnić a także złożenie

stosownych wniosków dowodowych. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku o odroczenie

rozprawy z dnia 1 marca 2007 r. nie wskazała żadnych wniosków dowodowych.

Również apelacja takich wniosków nie zawierała. Nawet w skardze kasacyjnej

uczestniczka nie wskazała tych istotnych okoliczności sprawy, które – w jej ocenie - nie

zostały wyjaśnione na skutek oddalenia jej wniosku o odroczenie rozprawy. Trudno w tej

sytuacji czynić Sądowi drugiej instancji zarzut naruszenia art. 382 k.p.c.

Nie doszło również do naruszenia art. 30 ust. 1 ustawy z 1994 r. w zw. z art. 391

§ 1 i 382 k.p.c., albowiem nie było podstaw do zwrotu wniosku. Jak stanowi art. 30 ust. 1

ustawy z 1994 r., do wniosku o wydanie orzeczenia o umieszczeniu danej osoby w

szpitalu psychiatrycznym dołącza się świadectwo lekarza psychiatry szczegółowo

uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Do niniejszego wniosku

zostało załączone skierowanie pochodzące od lekarza psychiatry. Dokument ten

zawiera informację, że uczestniczka leczy się od lat, zwięzły opis jej zachowań, które

skłoniły lekarza do sformułowania wniosku o konieczności hospitalizacji, wreszcie samo

skierowanie do szpitala. Dokument ten wprawdzie nie został określony jako świadectwo,

nie mniej jednak zawiera treść wymaganą ustawą.

Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że również art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z

1994 r. nie został naruszony. Wypada zgodzić się ze skarżącą, że przepis ten, podobnie

jak inne unormowania dopuszczające objęcie przymusowym leczeniem osoby chorej, a

przez to - ograniczenie jej praw i wolności obywatelskich, powinien być wykładany w

sposób restryktywny. Regułą jest bowiem dokonanie wyboru przez każdą osobę

potrzeby jak i rodzaju leczenia. Nakazuje to ścisłe kierowanie się ustawowymi

przesłankami uwzględnienie wniosku bez odwoływania się do zasad wykładni

rozszerzającej, ani analogii. Pogląd powyższy przyjęty jest również w orzecznictwie

Sądu Najwyższego (zob. postanowienia: z dnia 12 lipca 1996 r. II CRN 81/96, OSNC

1996, nr 12, poz. 164 i z dnia 12 lutego 1997 r., II CKU 72/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz.

84). Fakt ubezwłasnowolnienia całkowitego z powodu choroby psychicznej nie

upoważnia sądu do wydania zezwolenia na przyjęcie osoby chorej do szpitala

psychiatrycznego bez jej zgody. Także prognoza, że umieszczenie w szpitalu wpłynie

pozytywnie na stan zdrowia osoby chorej nie jest przesłanką orzeczenia o

przymusowym umieszczeniu w szpitalu na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1994

r. W niniejszym stanie faktycznym jednakże przesłanki warunkujące przymusową

hospitalizację uczestniczki zostały spełnione.

Mając powyższe względy na uwadze, jak również treść art. 39821 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c., należało orzec jak w sentencji.