Legislator Case Law & Legislation
III CSK 279/09 AI generated

Supreme Court quashes registry court decision on easement due to lack of factual inquiry powers.

Case Number III CSK 279/09
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court quashed the lower court's refusal to register a servitude, ruling that the registry court lacked authority to verify the material legal validity of the underlying agreement. The court held that determining whether the easement increased the utility of the dominant property requires factual findings beyond the registry court's limited jurisdiction. Consequently, the case was remitted to the district court for a proper examination of the consent and authorization procedures.

Legislator headnote

AI generated

Art. 285 § 2 k.c.; Art. 626 § 8 k.p.c.: The registry court cannot examine the material legal validity of a servitude agreement regarding the increase of utility, as this requires factual investigation outside its jurisdiction; such challenges must be raised in ordinary proceedings.

Keywords

AI generated
registry court jurisdiction servitude of land increase of utility material legal validity factual investigation powers

Cited Legislation

AI generated
Art. 285 § 2 k.c.
służebności gruntowej ustanowionej z naruszeniem art. 285 § 2 k.c. Sytuacja taka
Art. 294 k.c.
Art. 626 § 8 k.p.c.
drugiej podniosła zarzut obrazy art. 6268 § 2 k.p.c.
Art. 398 § 15 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz art.
Art. 108 § 2 k.p.c.
398 15 § 1 oraz art. 108
art. 285 k.c
typowi służebności gruntowej przewidzianej w art. 285 k.c.
art. 294 k.c
art. 58 k.c
podstawę wpisu, w aspekcie art. 58 k.c., także wtedy, gdy wpis miałby dotyczyć
art. 285 § 2 k.c
służebności gruntowej ustanowionej z naruszeniem art. 285 § 2 k.c.
art. 3983 § 1 k.p.c

Cited Case Law

AI generated
III CZP 97/02
Uchwała z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 97/02 Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Bronisław Czech Sędzia SN Barbara Myszka Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jacka G., Lucjana G., Zdzisława G., Mieczysławy G., Mirosława G., Arkadiusza G., Jerzego G., Piotra G., Damiana G., Izabelii G., Mateusza G., Moniki G., Marii L., Tadeusza R., Zbigniewa R. i Krzysztofa R. przy uczestnictwie Gminy K., Moshe H., Janiny C.-B., Sławomira B., Bożeny B., Wandy J., Antoniny N., Mieczysławy K., Jacentego H., Zofii H., Zbigniewa N., Stanisława P., Haliny P., Bogdana J. i Andrzeja R. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 marca 2003 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 23 października 2002 r.: "Czy w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie prowadzonym w sytuacji, gdy istniała podstawa do złożenia wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek o stwierdzenie zasiedzenia i rozpoznania go w ramach tej samej sprawy, w której to postanowienie zostało wydane, a złożony został wniosek o stwierdzenie zasiedzenia, sąd rozpoznając ten wniosek związany jest ustalonym we wcześniejszej sprawie stanem faktycznym nie decydującym o oddaleniu wniosku tj. stanem faktycznym w zakresie charakteru posiadania, a jeśli tak, to czy także wówczas, gdy w sentencji tego postanowienia nie ma sformułowania, że oddalenie wniosku nastąpiło z powodu jego przedwczesności, a sąd dał temu wyraz w uzasadnieniu postanowienia ?" podjął uchwałę:
III CZP 106/09
Sygn. akt III CZP 106/09 POSTANOWIENIE Dnia 12 stycznia 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk SSN Marek Sychowicz w sprawie z wniosku Jacka S. i Marii W.-S. przy uczestnictwie Wspólnoty Mieszkaniowej M. w K. oraz Spółki Mieszkaniowej "S." sp. z o.o. z siedzibą w K. o wpis, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 stycznia 2010 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r. "Czy dopuszczalne jest obciążenie nieruchomości wspólnej w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j.
V CSK 214/06
Sygn. akt V CSK 214/06 POSTANOWIENIE Dnia 6 października 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Grzegorz Misiurek w sprawie z wniosku "B." Spółki z o.o. (poprzednio: Przedsiębiorstwa "B." Spółki z o.o. przy uczestnictwie Z.J. i Banku S.A. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 października 2006 r., skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Z.J. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt [...], oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną przez uczestniczkę postępowania Z.J., Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację tejże uczestniczki postępowania od dokonanych w dniu 18 lipca 2005 r. wpisów hipoteki przymusowej w prowadzonych przez ten Sąd księgach wieczystych Kw [...] i Kw [...], uczynionych w celu zabezpieczenia wierzytelności przysługującej Przedsiębiorstwu „B.” spółka z o. o. (obecnie „B.” Spółka z o.o.), stwierdzonej sądowym tytułem wykonawczym wydanym przeciwko S.J., zaopatrzonym w klauzulę wykonalności także przeciwko jego żonie – Z.J., z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.
III CRN 338/71
III CRN 338/71, OSNCP 1972, nr 6, poz.
III CZP 14/90
oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90, Rej.
III CZP 88/95
129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11, poz.
III CZP 50/96
163, z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz.
III CZP 79/02
W postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III CSK 279/09

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku Urszuli N. i Zbigniewa N.

przy uczestnictwie Spółki Mieszkaniowej S. sp. z o.o. w K.

i Wspólnoty Mieszkaniowej "M." w K.

o wpis w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lipca 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika Spółki Mieszkaniowej S.

sp. z o.o. w K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 28 maja 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek

Urszuli i Zbigniewa małż. N. o wpis w dziale I-Sp księgi wieczystej założonej dla

lokalu mieszkalnego nr 2 położonego na parterze budynku nr [...] na osiedlu M. w

K., oznaczonej nr [...] oraz w dziale III księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla

nieruchomości wspólnej o obszarze 3,6171 ha – służebności gruntowej korzystania

z ogródka przydomowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że podstawę wpisu stanowi akt notarialny z dnia 21

kwietnia 2008 r., obejmujący umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego opisanego we

wniosku oraz akty ustanowienia służebności i hipotek. Uznał, że ustanowiona

służebność wyłącznego korzystania przez właścicieli lokalu mieszkalnego nr 2

z ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej, nie odpowiada ustawowemu

typowi służebności gruntowej przewidzianej w art. 285 k.c. Według powołanego

przepisu, do ustanowienia służebności gruntowej konieczne jest istnienie dwóch

nieruchomości: władnącej i obciążonej, natomiast w akcie notarialnym z dnia 21

kwietnia 2008 r. służebnością gruntową obciążono nieruchomość wspólną, która

jest prawem związanym z własnością lokalu, dzieli jego los prawny i nie może być

uznana za „inną nieruchomość” względem wyodrębnionego z niej lokalu. Poza tym

służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności

nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części, a prawo wyłącznego

korzystania z części nieruchomości wspólnej stanowiącej ogródek nie zwiększa

użyteczności lokalu mieszkalnego. Wyłącznym celem służebności gruntowej nie

może być natomiast ani wygoda właściciela nieruchomości władnącej, ani jego

upodobanie niezwiązane z potrzebą nieruchomości. O tym, kiedy można cudzą

nieruchomość obciążyć służebnością decydują ponadto przesłanki określone w art.

294 k.c., dlatego do ustanowienia służebności konieczna jest celowość mierzona

użytecznością nieruchomości władnącej oraz konieczność rozumiana jako brak

innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w cudze prawo

własności.

Sąd Rejonowy podkreślił, że w ramach obowiązku badania treści i formy

dokumentów dołączonych do wniosku o wpis ma również obowiązek badania

skuteczności ustanowienia służebności. Uznając, że ustanowiona służebność nie

odpowiada ustawowemu typowi służebności gruntowej, oddalił wniosek o wpis bez

wnikania w kwestię skuteczności uchwały podjętej na zebraniu Wspólnoty

Mieszkaniowej

M. o

wyrażeniu

zgody

na

ustanawianie

przez

zarządcę

nieruchomości wspólnej na rzecz nabywców konkretnych lokali służebności

parkowania samochodu oraz korzystania z ogródków przydomowych.

Apelacja Spółki Mieszkaniowej S. sp. z o.o. w K. została przez Sąd

Okręgowy w K. oddalona postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r. Sąd Okręgowy

podkreślił, że ograniczony charakter kognicji sądu wieczystoksięgowego, który nie

ma uprawnień do prowadzenia postępowania dowodowego, nie wyklucza

weryfikacji wniosku przez badanie aktu notarialnego, jako dokumentu stanowiącego

podstawę wpisu, w aspekcie art. 58 k.c., także wtedy, gdy wpis miałby dotyczyć

służebności gruntowej ustanowionej z naruszeniem art. 285 § 2 k.c. Sytuacja taka

występuje w niniejszej sprawie, dla każdej bowiem osoby, nawet nieposiadającej

wykształcenia

prawniczego

jest

oczywiste,

że

zapewnienie

właścicielowi

nieruchomości lokalowej stałego i wyłącznego uprawnienia do korzystania

z ogródka przylegającego do lokalu nie jest uzasadnione żadną potrzebą

gospodarczą i nie służy zwiększeniu użyteczności lokalu, a jedynie wygodzie

i przyjemności jego właścicieli. Ustanawianie takich służebności – stwierdził Sąd

Okręgowy – jest niedopuszczalne, tym

bardziej że służebność ogródka

przydomowego prowadziłaby do ograniczenia nieruchomości wspólnej przez

wyłączenie jej fragmentu do korzystania jedynie przez właściciela nieruchomości

władnącej.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego Spółka

Mieszkaniowa S. sp. z o.o. w K., powołując się na obie podstawy określone w art.

3983 § 1 k.p.c., wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania ewentualnie o uchylenie również postanowienia Sądu Rejonowego w

K. z dnia 28 maja 2009 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazała na naruszenie

art. 285 § 2 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w ramach

drugiej podniosła zarzut obrazy art. 6268 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., który w swej treści nawiązuje do uchylonego

art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst

jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1368 ze zm. – dalej: „u.k.w.h.”), rozpoznając

wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku

dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przytoczony przepis, podobnie jak

uchylony art. 46 ust. 1 u.k.w.h., wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym, zarówno sądu pierwszej instancji rozpoznającego wniosek

o wpis,

jak

i

sądu

drugiej

instancji

rozpoznającego

apelację

od

wpisu

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00,

OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, nie

publ.). Kognicja ta, choć ograniczona do badania jedynie treści wniosku, treści

i formy dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej, nie ma

charakteru

wyłącznie

formalnego.

Zgodnie

z

utrwalonym

orzecznictwem,

obowiązek badania treści dokumentu dołączonego do wniosku o wpis mieści

w sobie również konieczność oceny, czy dokument ten stanowi uzasadnioną

podstawę wpisu. W konsekwencji sąd jest obowiązany badać czynność materialną

stanowiącą podstawę wpisu nie tylko pod względem formalnoprawnym, lecz także

pod względem jej skuteczności materialnej. Powinien zbadać, czy czynność ta

uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane do

księgi wieczystej lub z niej wykreślone. Musi zatem ocenić, czy prawo, które ma być

wpisane, zostało ważnie ustanowione. Trzeba jednak podkreślić, że podstawę tej

oceny stanowić mogą wyłącznie ustalenia dokonane na podstawie treści wniosku,

treści

dołączonych

W postępowaniu

do

niego

dokumentów

wieczystoksięgowym

oraz

bowiem

treści

sąd

nie

księgi

wieczystej.

może

prowadzić

postępowania dowodowego wykraczającego poza granice, które zostały zakreślone

w art. 6268 § 2 k.p.c. ani uwzględniać dalszych okoliczności niewynikających

z wskazanych w tym przepisie dowodów (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 22 marca 1955 r., II CO 116/54, OSNCK 1956, nr 1, poz. 15, z dnia 25 lutego

1963 r., III CR 177/62, OSNCP 1964, nr 2, poz. 36, z dnia 18 listopada 1971 r.,

III CRN 338/71, OSNCP 1972, nr 6, poz. 110, z dnia 13 lipca 1984 r., IV CR 343/84,

OSNCP 1985, nr 7, poz. 92 i z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00, nie publ.

oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1990 r., III CZP 14/90, Rej.

1991, nr 1, s. 129, z dnia 20 lipca 1995 r., III CZP 88/95, OSNC 1995, nr 11, poz.

163, z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 50/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 141 i z dnia

17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142).

Jeżeli przedmiotem wpisu jest służebność gruntowa, sąd, kierując się

utrwaloną wykładnią przepisów regulujących postępowanie wieczystoksięgowe,

powinien zbadać, czy prawo to zostało ważnie ustanowione. Sądy Orzekające

zatem – co do zasady – prawidłowo badały, czy według przepisów obowiązujących

w dniu 21 kwietnia 2008 r. służebność gruntowa, polegająca na prawie wyłącznego

korzystania przez każdoczesnych właścicieli lokalu nr 2 z ogródka przydomowego

znajdującego się pod oknami tego lokalu, została ważnie ustanowiona. Zgodzić

trzeba się też z oceną Sądów Orzekających, że – ze względu na obowiązującą

zasadę zamkniętego katalogu praw rzeczowych – prawa te mogą być powoływane

tylko na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych. Osoby zainteresowane

mogą więc ustanawiać tylko takie ograniczone prawa rzeczowe, jakie są

przewidziane w ustawie, przy uwzględnieniu, iż każde z nich ma zdefiniowane

ustawowo

cechy

niepodlegające

modyfikacji

(zob.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 12 listopada 1997 r., I CKN 321/97, nie publ.).

Istotę służebności gruntowej określa art. 285 § 1 k.c., stanowiąc,

że nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości

(nieruchomości władnącej) prawem,

którego

treść polega bądź na

tym,

że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie

z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej

zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych

działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno

wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej

przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności. Z przepisu

tego wynika, że dla istnienia służebności gruntowej konieczne są dwie

nieruchomości: władnąca i obciążona, nieruchomość obciążona może być przy tym

także przedmiotem współwłasności. Przyjmuje się, że służebność gruntowa może

obciążać również użytkowanie wieczyste, stąd nieruchomość obciążona może być

też przedmiotem użytkowania wieczystego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

22 października 1968 r., III CZP 98/68, OSNCP 1969, nr 11, poz. 188 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1974 r., III CRN 316/73,

OSNCP 1974, nr 11, poz. 197, z dnia 10 kwietnia 2008 r., IV CSK 21/08, nie publ.

I z dnia 15 października 2008 r., I CSK 135/08, OSNC-ZD 2009, nr C, poz. 62).

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia

20 października 2005 r., IV CK 65/05 (nie publ.), nieruchomość można obciążyć

służebnością gruntową także w sytuacji, w której jej współwłaścicielem jest

właściciel nieruchomości władnącej. Kontynuując ten kierunek wykładni, trzeba

uznać za dopuszczalne obciążenie służebnością gruntową – ustanowioną na rzecz

każdoczesnego właściciela lokalu – nieruchomości wspólnej, o której mowa w art. 3

ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz.U.

z 2000 r., Nr 80, poz. 903 ze zm. – dalej „u.w.l.”). Sąd Okręgowy nie zajął

wprawdzie wyraźnego stanowiska w tej kwestii, ale nie zakwestionował też

odmiennego poglądu Sądu pierwszej instancji. Pogląd ten nie może być natomiast

uznany za trafny, gdyż podkreślany przez Sąd pierwszej instancji element

związania praw nie wyklucza uznania lokalu za „inną nieruchomość” w rozumieniu

art. 285 § 1 k.c. Element ten został wprowadzony nie po to, by zatrzeć odrębność

prawną lokalu i nieruchomości wspólnej, lecz by uniemożliwić rozporządzanie

prawem własności lokalu bez związanego z nim udziału w nieruchomości wspólnej,

przysługiwanie tego prawa jest bowiem niezbędne do normalnego korzystania

z lokalu.

W art. 285 § 1 k.c. ustawodawca nie sprecyzował, na czym polega

uprawnienie do korzystania z nieruchomości obciążonej przez właściciela

nieruchomości

władnącej

bądź

obowiązek

powstrzymania

się

właściciela

nieruchomości obciążonej. Wskazał jedynie, że właściciel nieruchomości władnącej

może korzystać „w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej”, a właściciel

nieruchomości

obciążonej

zostaje

ograniczony

w

możności

dokonywania

„określonych działań” czy też nie wolno mu wykonywać „określonych uprawnień”.

Z powołanego przepisu nie wynika wprost, czy służebność gruntowa może polegać

jedynie na częściowym korzystaniu z nieruchomości obciążonej, czy też

przedmiotem tej służebności może być również pełne korzystanie z nieruchomości,

odbierające właścicielowi nieruchomości wszelkie uprawnienia w tym zakresie

i pozostawiające mu względem obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem „może korzystać w oznaczonym

zakresie z nieruchomości obciążonej” oraz istota i funkcje służebności przemawiają

za przyjęciem, że korzystanie z cudzej nieruchomości przez uprawnionego z tytułu

służebności gruntowej może być jedynie częściowe. Przyznane właścicielowi

nieruchomości władnącej w art. 285 § 1 k.c. uprawnienie do korzystania

„w oznaczonym zakresie” nie może więc prowadzić do całkowitego pobawienia

właściciela nieruchomości obciążonej uprawnień wynikających z prawa własności.

Jednak w szczególnych sytuacjach zakres treści przyznanej służebności może

pozwalać właścicielowi nieruchomości władnącej na pełne korzystanie z określonej

części nieruchomości obciążonej. Będzie tak np. w razie wybudowania części

budynku na gruncie sąsiada i ustanowienia w tym zakresie służebności gruntowej

(art. 151 k.c.).

Sąd Okręgowy wyszedł z trafnego założenia, że zasadniczo nie jest

dopuszczalne

takie

ukształtowanie

treści

służebności

gruntowej,

które

przyznawałoby właścicielowi nieruchomości władnącej uprawnienie do wyłącznego

korzystania z nieruchomości obciążonej, równoznaczne nie tylko z pełnym

korzystaniem z nieruchomości, lecz także z całkowitym pozbawieniem możności

korzystania z niej przez właściciela nieruchomości obciążonej. Nie można

natomiast zgodzić się z oceną tego Sądu, że ustanowienie na rzecz właściciela

lokalu mieszkalnego służebności gruntowej, polegającej na prawie do wyłącznego

korzystania z ogródka przydomowego znajdującego się pod oknami lokalu, odbiera

współwłaścicielom lub współużytkownikom wieczystym nieruchomości wspólnej,

o której mowa w art. 3 ust. 2 u.w.l., wszelkie uprawnienia w tym zakresie,

pozostawiając im w stosunku do obciążonej nieruchomości jedynie ius nudum.

Uprawnienia właściciela lokalu w stosunku do części nieruchomości wspólnej

mającej stanowić ogródek przydomowy nie zostały wprawdzie precyzyjnie

określone, niemniej z samego faktu jej przeznaczenia wynika jedynie uprawnienie

do urządzenia i utrzymywania małego ogródka przy domu, zajmowanego zwykle

pod uprawę traw i roślin ozdobnych. Przyznanie właścicielowi lokalu takiego

uprawnienia

nie

oznacza,

współwłaścicielami

że

właścicielom

nieruchomości

wspólnej,

pozostałych

lokali,

będących

pozostało

względem

części

nieruchomości zajętej pod uprawę jedynie ius nudum. Trzeba podkreślić,

że w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu

własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią (art. 143

k.c.). Urządzenie przez właściciela lokalu ogródka przydomowego nie pozbawia

współwłaścicieli nieruchomości wspólnej korzystania z przestrzeni nad i pod jej

powierzchnią w granicach dozwolonego oddziaływania właściciela nieruchomości

gruntowej. Poza tym uprawnienie do korzystania przez właściciela lokalu z ogródka

przydomowego

na

nieruchomości

wspólnej

nie

pozbawia

pozostałych

współwłaścicieli nieruchomości możności ingerowania w sposób wykonywania

służebności np. w razie zaniedbań w urządzeniu lub utrzymywaniu ogródka.

Rozważając

ten

problem

nie

można

pomijać

widocznej

ostatnio

w orzecznictwie tendencji do dynamicznej wykładni przepisów regulujących

służebności gruntowe, zmierzającej do szerszego wykorzystania tej instytucji.

W uzasadnieniu postanowienia z 8 września 2006 r., II CSK 112/06 (M. Prawn.

2006, nr 19, s. 1016), Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że rozwój cywilizacyjny

i postęp techniczny spowodowały powstanie konieczności dynamicznej wykładni

wspomnianych przepisów. Wyrazem tej tendencji było zaaprobowanie służebności

odpowiadającej swą treścią służebności przesyłu, wprowadzonej następnie ustawą

z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731; zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia

2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06 i z dnia 5 czerwca 2009 r.,

I CSK 392/08, nie publ.). Podzielając ten kierunek wykładni, wypada zauważyć,

że obciążenie

nieruchomości

wspólnej

służebnością

gruntową

korzystania

z ogródka przydomowego, może być korzystne dla pozostałych właścicieli lokali,

którzy

wszak

decydują

o

ukształtowaniu

treści

służebności

obciążającej

nieruchomość wspólną.

Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że przyznanie właścicielowi

lokalu w ramach służebności gruntowej uprawnienia do wyłącznego korzystania

z ogródka przydomowego na nieruchomości wspólnej położonego pod oknami

lokalu mieści się w granicach uprawnień właściciela nieruchomości władnącej

przewidzianych w art. 285 § 1 k.c.

Sąd

Okręgowy

wieczystoksięgowym

wyszedł

z

dopuszczalne

założenia,

że

w

postępowaniu

jest

badanie

skuteczności

również

materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności pod kątem jej zgodności

z celem służebności gruntowej określonym w art. 285 § 2 k.c. W wyniku dokonanej

oceny podzielił przy tym pogląd Sądu pierwszej instancji, że służebność ogródka

przydomowego nie zwiększa użyteczności lokalu mieszkalnego, a jej celem jest

jedynie wygoda lub upodobanie właściciela lokalu.

Trzeba zgodzić się z zarzutem skarżącej, że tak rozumując Sąd Okręgowy

naruszył art. 285 § 2 k.c., zbadanie bowiem, czy ustanowiona służebność gruntowa

zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej usuwa się spod oceny sądu

w postępowaniu wieczystoksięgowym. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale

z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 97/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142),

w postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności

materialnoprawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej

zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c.

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że ograniczony z mocy art. 626 8 § 2

k.p.c. charakter kognicji sądu wieczystoksięgowego nie pozwala mu na

prowadzenie badania w kierunku poznania stanu faktycznego, wobec czego sąd

ten – nie mając uprawnień do prowadzenia postępowania dowodowego – nie może

weryfikować danych twierdzonych przez strony. Z tej przyczyny skuteczne

podważenie czynności prawnej – dokonanej we właściwej formie – na podstawie

wskazującej na naruszenie art. 285 § 2 k.c. może być dokonane wyłącznie

w postępowaniu procesowym. Stanowisko to uzyskało aprobatę doktryny i podziela

jej także skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie.

Ocena, czy ustanowiona służebność korzystania z ogródka przydomowego

realizuje cel określony w art. 285 § 2 k.c., jakim jest zwiększenie użyteczności

lokalu

mieszkalnego,

wymaga

uwzględnienia

okoliczności

dotyczących

usytuowania, przeznaczenia i konfiguracji zarówno lokalu, jak i ogródka

przydomowego, co z kolei wymaga dokonania ustaleń wykraczających poza

kognicję sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym. Nie jest to – wbrew

odmiennym zapatrywaniom Sądu Okręgowego – ocena oczywista, istnieją bowiem

rację przemawiające na rzecz tezy, że ustanowienie służebności korzystania

z ogródka przydomowego może podnosić użyteczność lokalu jako nieruchomości

władnącej. Wystarczy wskazać, że zwiększa się w ten sposób funkcjonalność

mieszkania, które uzyskuje dodatkowe wejście do lokalu usytuowanego na parterze

budynku, zwiększa się bezpieczeństwo i stopień izolacji lokalu od osób

postronnych, a w razie odpowiedniego zagospodarowania ogródka – zmniejsza się

także natężenie hałasu.

Nie wnikając bliżej w kwestię realizacji celu służebności gruntowej, trzeba

stwierdzić, że – ze względu na ograniczenia dowodowe wynikające z art. 626 8 § 2

k.p.c. – samo zanegowanie spełnienia przesłanki zwiększenia użyteczności

nieruchomości władnącej nie uzasadnia odmowy wpisu służebności do księgi

wieczystej.

Jak wynika z prowadzonych rozważań, skarga kasacyjna okazała się

uzasadniona, jednakże – na co wskazał już Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

12 stycznia 2010 r., III CZP 106/09 (nie publ.) – w sprawie zachodzi potrzeba oceny

prawidłowości

wyrażenia

przez

Wspólnotę

Mieszkaniową

M. zgody

na

ustanowienie służebności oraz prawidłowości udzielenia pełnomocnictwa do

składania w tym przedmiocie stosownych oświadczeń woli.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz art. 108

§ 2 w związku z art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.