III CSK 275/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 275/07

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku „C.(...)” sp. z o.o w K.

przy uczestnictwie L. P.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 25 maja 2007 r., sygn. akt VII GA (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K.

do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2007 r., Sąd Rejonowy w K. orzekł wobec

uczestnika L. P. zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz

pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce

handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na

okres trzech lat, oddalił wniosek w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach

postępowania. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i

wnioski.

Uczestnik był prezesem zarządu P.(…) SA z siedzibą w K. w okresie od 1995 r.

do dnia 10 lipca 2002 r. i od dnia 17 czerwca 2003 r. do dnia wydania postanowienia.

Spółka ta była dłużnikiem wnioskodawcy. Na dzień 31 października 2001 r. spółka nie

wykonywała swoich zobowiązań wobec nie mniej niż 30 wierzycieli, w styczniu 2002 r.

spółka nie regulowała zobowiązań już wobec 64 wierzycieli. Uczestnik nie złożył

wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Dopiero zarząd dłużnika w nowym składzie

osobowym złożył w dniu 26 lipca 2002 r. wniosek o otwarcie postępowania układowego,

zaś wniosek o ogłoszenie upadłości złożony został w dniu 12 czerwca 2003 r.

Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek jest uzasadniony treścią art. 373 ust. 1

pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60,

poz. 535 ze zm. - dalej: „pr. up. i n.”). W niniejszej sprawie zachodziły podstawy do

ogłoszenia upadłości dłużnika, wymagane treścią art. 10 i 11 pr. up. i n., albowiem

dłużnik nie wykonywał swoich wymagalnych zobowiązań. Stan ten istniał już w

październiku 2001 r. Pomimo że w ciągu dwóch tygodni od tej daty zarząd dłużnika

zobowiązany był do złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego lub, jeśli

przyczyna niewypłacalności miała charakter trwały – do złożenia wniosku o ogłoszenie

upadłości, uczestnik nie złożył stosownego wniosku. W ocenie Sądu pierwszej instancji,

pomimo, że do ogłoszenia upadłości dłużnika doszło pod rządem przepisów

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo

upadłościowe tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. - dalej: „pr. up.”), na

podstawie art. 540 pr. up. i n. do niniejszego postępowania zastosowanie znajdują

przepisy art. 373 i n. pr. up. i n.

Zaskarżonym postanowieniem, zapadłym na skutek apelacji uczestnika, Sąd

Okręgowy w K. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że oddalił

wniosek i orzekł o kosztach postępowania stosownie do wyniku rozstrzygnięcia. Sąd ten

uznał, że wnioskodawca uchybił terminowi wynikającemu z art. 377 pr. up. i n. do

złożenia przedmiotowego wniosku. W sytuacji w której wniosek o ogłoszenie upadłości

nie został złożony, termin ten biegnie od daty w której powstała podstawa do ogłoszenia

upadłości. Jest to termin prekluzyjny prawa materialnego i jego uchybienie powoduje

oddalenie wniosku. W ocenie Sądu Okręgowego, art. 377 pr. up. i n. nie działa wstecz i

nie powinien mieć zastosowania do zdarzeń, które wystąpiły przed dniem jego wejścia w

życie. Wynika to z materialnoprawnego charakteru tego przepisu a także z

wprowadzenia w zakresie orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

zasady skargowości. W porównaniu z poprzednim stanem prawnym (art. 17 2 § pr. up.)

postępowanie w tym przedmiocie może toczyć się bowiem wyłącznie na wniosek. W

konsekwencji art. 377 pr. up. i n. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, w

której Sąd Okręgowy powołał się na to, że upadłość dłużnika ogłoszona została pod

rządami pr. up., zaś przedmiotowy wniosek został złożony w okresie obowiązywania

nowej ustawy.

Powyższe postanowienie zaskarżył wnioskodawca, opierając skargę kasacyjną

na pierwszej podstawie kasacyjnej z art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach powyższej podstawy

wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 377 pr. up. i n. poprzez oddalenie wniosku o

jakim mowa w art. 373 pr. up. i n. na skutek uznania, że w sprawie upłynął roczny termin

prekluzyjny, określony w tym przepisie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 377 pr. up. i n. jest uzasadniony. Jak wynika z art. 540 pr.

up. i n., do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, na podstawie

art. 172 pr. up., stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że do postępowań

wszczętych pod rządem pr. up. i n., zastosowanie znajdują przepisy nowej ustawy. Art.

540 pr. up. i n. odwołuje się do pojęcia „przepisy" bez rozróżnienia ich procesowego lub

materialnego charakteru. Oznacza to, że normy prawa materialnego nie zostały

wyłączone spod działania tego przepisu i pozostają w zakresie jego unormowania.

Powyższy pogląd należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego

(zob. postanowienia: z dnia 15 grudnia 2005 r. II CSK 415/05, niepubl. oraz z dnia 17

marca 2006 r. l CSK 111/05, niepubl.). Należy zgodzić się z tezą, że powyższy przepis,

zawierający normę prawa materialnego, nie działa wstecz i nie powinien mieć

zastosowania do zdarzeń, które nastąpiły przed datą jego wejścia w życie.

Doprowadziłoby to do sytuacji, w której termin o jakim mowa w art. 377 pr. up. i n.

mógłby upłynąć przed datą wejścia w życie tej ustawy. W sytuacji zatem, w której nie

złożono wniosku o ogłoszenie upadłości a stan obligujący władze dłużnika do złożenia

takiego wniosku zaistniał w okresie obowiązywania poprzednich przepisów, termin o

jakim mowa w art. 377 pr. up. i n. obowiązuje, z tym że nie może rozpocząć biegu przed

datą wejścia w życie nowej ustawy, czyli przed dniem 1 października 2003 r.

(tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2006 r. III CZP 13/06, OSNC 2007, nr

1, poz. 8 ).

Przede wszystkim należy jednak stwierdzić, że uszło uwagi Sądu drugiej instancji,

iż w niniejszej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika wpłynął i przynajmniej

do dnia zamknięcia rozprawy przed Sądem drugiej instancji postępowanie upadłościowe

toczyło się. Wniosek pochodził od zarządu dłużnika i został podpisany przez osoby,

które w tym okresie były członkami zarządu. W tej sytuacji termin do złożenia wniosku o

orzeczenie pozbawienia prawa prowadzenia działalności gospodarczej nie rozpoczął

biegu. Dla ustalenia początku biegu terminu do złożenia wniosku, o jakim mowa w art.

373 pr. up. i n., bez znaczenia jest, czy postępowanie upadłościowe wszczęte zostało z

inicjatywy osoby, której wniosek ten dotyczy, czy z inicjatywy innych osób. Po pierwsze

wynika to z brzmienia przepisu. Ustawodawca - różnicując sposób liczenia tego terminu

w zależności od tego, czy nastąpiło złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości - posłużył

się

bowiem

czasownikiem

„złożyć”

w

formie

nieosobowej.

Ponadto odmienna

interpretacja, zakładająca, że tylko zainicjowanie postępowania upadłościowego przez

osobę, której dotyczy art. 373 i n. pr. up. skutkuje koniecznością liczenia terminu z art.

377 pr. up. i n. od daty ukończenia postępowania upadłościowego podważyłaby

możliwość spełnienia funkcji, jakie ustawodawca przypisał powyższym unormowaniom.

Jak przyjmuje się w doktrynie, celem art. 373 i n. pr. up. i n. jest czasowe wyłączenie od

prowadzenia działalności gospodarczej osób, których zaniechanie naraziło wierzycieli na

straty. W sytuacji, w której upadłym jest spółka prawa handlowego, wniosek zaś dotyczy

członka zarządu spółki, odwlekając moment ogłoszenia upadłości, osoba ta narażałaby

wierzycieli na negatywne konsekwencje wynikające z upływu terminu i pozbawiałaby

wierzycieli możliwości wnoszenia o orzeczenie przedmiotowego zakazu. Stanowisko, w

myśl którego nie jest istotne z punktu widzenia liczenia terminu o jakim mowa w art. 373

pr. up. i n. z czyjej inicjatywy wszczęto postępowanie upadłościowe, zajął Sąd

Najwyższy również w postanowieniu z dnia 12 maja 2006 r. V CSK 54/06, (niepubl.)

oraz z dnia 10 listopada 2006 r. l CSK 218 / 06, (niepubl.). W uzasadnieniach obu tych

orzeczeń Sąd Najwyższy uznał, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez

wierzyciela powoduje, że termin z art. 377 pr. up. i n. nie biegnie.

Mając powyższe względy na uwadze, jak również treść art. 39815 w zw. z art. 13 §

2 k.p.c., zaskarżone postanowienie należało uchylić. O kosztach postępowania

orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.