III CSK 26/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 26/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S.M.

przeciwko Stowarzyszeniu A. i T. S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 4 września 2009 r.,

na posiedzeniu niejawnym

skargi kasacyjnej strony pozwanej Stowarzyszenia A.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r. zasądził od A. na rzecz

powoda S.M. kwotę 795 386,66 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 7 lutego 2008

r. oraz rentę w wysokości po 12 000 zł miesięcznie, począwszy od lutego 2008 r.,

ustalił, że A. jest odpowiedzialny za dalsze skutki wypadku, któremu uległ powód,

mogące ujawnić się w przyszłości, a dalej idące powództwo wobec tego

pozwanego oraz powództwo w całości wobec ubezpieczyciela T. oddalił.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 10 czerwca 2001 r. na lotnisku

tymczasowym należącym do A. doszło do wypadku lotniczego, który spowodował

jego pilot J.C. Za ten czyn został prawomocnie skazany w postępowaniu karnym.

Uznano go za winnego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu powietrznym.

Pasażerami podczas lotu zakończonego wypadkiem byli powód i D.K., który poniósł

śmierć. Powód doznał poważnego urazu kręgosłupa, rany tłuczonej głowy, licznych

otarć naskórka oraz obrażeń wewnętrznych. W związku z tymi obrażeniami

przeszedł długotrwałe leczenie szpitalne. Następstwem obrażeń doznanych

podczas wypadku jest niedowład wszystkich kończyn. Pogorszył się również stan

zdrowia psychicznego powoda. Jego stan zdrowia nie rokuje poprawy. Uszczerbek

na zdrowiu powoda wynosi 280%. Przed wypadkiem powód prowadził aktywny tryb

życia. Miał w 30% zaawansowana pracę doktorską, a wypadek spowodował, że

obronił ją z opóźnieniem. Po wypadku zwiększyły się znacznie potrzeby powoda

związane z koniecznością codziennej rehabilitacji i innych zabiegów leczniczych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji dotkliwe skutki wypadku, któremu uległ

powód uzasadniały przyznanie mu tytułem zadośćuczynienia kwoty 400 000 zł,

przy uwzględnieniu, że od ubezpieczyciela otrzymał wcześniej 100 000 zł. Utrata

przez powoda możliwości zarobkowych i wzrost potrzeb spowodowany stanem

zdrowia powoda uzasadniały natomiast zasądzenia na jego rzecz renty

w wysokości po 12 000 zł miesięcznie.

Apelacja powoda od wyroku Sądu Okręgowego w K. została odrzucona.

Apelacja strony pozwanej została natomiast częściowo uwzględniona. Sąd

Apelacyjny po jej rozpoznaniu uchylił zaskarżony nią wyrok w części dotyczącej

renty zasądzonej na rzecz powoda i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Oddalając apelację strony

pozwanej w pozostałej części (dotyczącej zasądzonego zadośćuczynienia) uznał

za prawidłowe stanowisko, że podstawę odpowiedzialności strony pozwanej

stanowi art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 435 k.c., a zasądzone na rzecz powoda

zadośćuczynienie nie może być uznane, wbrew zarzutom skarżącego, za

zawyżone. Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarżący zasadnie zarzucił natomiast

pominięcie przez Sąd pierwszej instancji zarzutu przyczynienia się powoda do

powstania szkody. W jego ocenie przyczynienia po stronie powoda jednak nie było.

Przyczyną wypadku były bowiem wyłącznie błędy pilota.

Skarga kasacyjna strony pozwanej, wniesiona od części wyroku oddalającej

jej apelację, została oparta o obie podstawy kasacyjne określone w art. 398 3 § 1

k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 217 § 2 w zw. z art. 382 i 11 k.p.c. oraz

naruszenie art. 445 § 1 k.c. w wyniku jego błędnej wykładni. W oparciu o te zarzuty

skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, ewentualnie o jego uchylenie i zmianę wyroku Sądu pierwszej

instancji poprzez obniżenie zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz powoda do

wysokości 300 000 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przepisów postępowania był związany z odmową

przeprowadzenia przez Sąd Apelacyjny dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia,

w jakim stopniu wykonywanie lotów z wadliwego lądowiska było przyczyną

wypadku lotniczego. Według skarżącego, naruszenie wskazanych w skardze

kasacyjnej przepisów postępowania było wynikiem błędnego rozumienia art. 11

k.p.c. i przyjęcia przez Sąd, że przyczyna wypadku lotniczego, ustalona

w prawomocnym wyroku skazującym dowódcę statku powietrznego, zwalniała sąd

cywilny od dokonania własnych ustaleń i oceny w kwestii tego, czy powód

przyczynił się do powstania szkody. Tak sformułowany zarzut nie zasługiwał na

uwzględnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala bowiem przypisać

Sądowi drugiej instancji dokonania takiej wykładni przepisu art. 11 k.p.c., jak uczynił

to skarżący. Sąd Apelacyjny stwierdził, że w świetle wyroku sądu karnego

przyczyną wypadku lotniczego z udziałem powoda były wyłącznie błędy pilota.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny wskazał wyraźnie, że w świetle opinii biegłego, który

wypowiadał się w sprawie karnej, stan lądowiska nie miał wpływu na zaistnienie

i przebieg wypadku. Podkreślił również, że za taką oceną przemawia fakt, że w tym

samym dniu odbywały się inne loty, w tym pilotowane przez powoda i do wypadku

wówczas nie doszło. Sad Apelacyjny wyraził też ocenę, że zebrany w sprawie

materiał dowodowy był wystarczający do oceny zarzutu przyczynienia się

poszkodowanego

do powstania szkody i nakazywał przyjąć,

że

takiego

przyczynienia ze strony powoda nie było. Prezentowane wyżej stanowisko Sądu

drugiej instancji nie daje zatem podstaw dla przyjęcia, że oddalenie wniosku

dowodowego strony pozwanej było wynikiem błędnego rozumienia art. 11 k.p.c.

Nieuzasadniony był również zarzut błędnej wykładni art. 445 § 1 k.c., która

zdaniem skarżącego wynika z pominięcia przez Sąd, że krzywda, której doznał

powód zaistniała w ramach zwiększonego ryzyka wypadku lotniczego, o którym

powód wiedział i godził się z tym ryzykiem biorąc udział w locie naruszającym

„wymagane procedury".

W związku z treścią tego zarzutu wymaga podkreślenia, że ustalenia

faktyczne, których dokonał Sąd Apelacyjny nie dają podstaw do stwierdzenia, że

podczas wykonywania lotów w dniu 10 czerwca 2001 r. z lądowiska o charakterze

tymczasowym, zostały naruszone obowiązujące w tym zakresie przepisy, a tym

bardziej, że powód miał tego świadomość. Innym zagadnieniem jest natomiast, czy

powód zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa odbywania lotów w takich

warunkach, które istniały w dniu wypadku. Należy przyjąć, że powód, który posiadał

uprawnienia pilota miał świadomość, że wspomniane wyżej lądowisko stwarza

trudne warunki do wykonywania lotów i mogą być one niebezpieczne. Nie pozwala

to jednak przyjąć, że loty w dniu 10 czerwca 2001 r. odbywały się w warunkach

szczególnie niebezpiecznych, kwalifikujących je do czynności zwiększonego

ryzyka.

Dla uzasadnienia konstrukcji zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c. strona

pozwana odwołała się do uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia

9 czerwca 1971 r. (II CR 135/71, LEX nr 6942). Skarżący pominął jednak, że

kontekst okoliczności faktycznych w rozstrzyganej sprawie był zupełnie inny i nie

usprawiedliwiał odwołania się do stanowiska Sądu Najwyższego przedstawionego

w powołanym wyżej wyroku. Orzeczenie to zapadło w sprawie, w której do

wypadku doszło podczas zawodów sportowych (podczas rajdu samochodowego).

W tej sytuacji chodziło o „ryzyko sportowe”, związane z rywalizacją, gdzie

wykorzystanie

pojazdów

motorowych

stwarza

istotnie

zwiększone

ryzyko

wypadków. Nie można odnosić tej oceny w sposób mechaniczny do organizacji

lotów, w których nie występował element rywalizacji i nie używano niebezpiecznego

sprzętu lotniczego, a sam charakter lotów także nie stwarzał szczególnego

niebezpieczeństwa.

Z przyczyn

wyżej

wskazanych

skarga

kasacyjna

była

pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c.