III CSK 258/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 258/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Parafii Katolickiej Obrządku Greckokatolickiego w W.

przy uczestnictwie Parafii Prawosławnej w W., Skarbu Państwa reprezentowanego

przez Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. i Starostę Powiatu G., Archidiecezji P.-W.

Kościoła Obrządku Greckokatolickiego w Polsce, J. K. i M. H.

o zasiedzenie nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika Parafii Prawosławnej w W.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 13 maja 2011 r.,

1) oddala skargę;

2) orzeka, że wnioskodawca i uczestnik postępowania

Archidiecezja

P.-W.

Kościoła

Obrządku

Greckokatolickiego

w

Polsce

oraz

Parafia

Prawosławna w W. ponoszą koszty związane ze swoim

udziałem w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego

w

G. Greckokatolickiego /…/

oddalające

wniosek

Parafii

Katolickiej

Obrządku

o zasiedzenie i ustalił, że działka nr ewidencyjny 781

położona w obrębie W. gmina U. uległa podziałowi na działki ewidencyjne numer

781/1 o powierzchni 38,24 ha, numer 781/2 o powierzchni 0,017 ha i 783/3 o

powierzchni 0,017 ha oraz stwierdził, że Diecezja P. Kościoła Obrządku

Greckokatolickiego nabyła z dniem 1 sierpnia 1989 przez zasiedzenie własność

działki numer ewidencyjny 781/3.

Sąd drugiej instancji przytoczył ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy,

które zaaprobował w całości, oraz ustalenia dokonane w toku kolejnych

postępowań apelacyjnych przed Sądami Okręgowymi, które w odniesieniu do

postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w N. z dnia 14

czerwca 2007 r. podzielił w całości i w odniesieniu do postępowania zakończonego

postanowieniem tegoż Sądu postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r. podzielił w

części dotyczącej wykonywania uprawnień Stolicy Apostolskiej w stosunku do

wiernych obrządku greckokatolickiego po 1947 r. oraz nabycia zdolności prawnej

przez Diecezję P. Kościoła Obrządku Greckokatolickiego w Polsce z dniem 17 maja

1989 r. Z ustaleń tych wynika, że działka nr 781/3 jest położona na górze J. i

częściowo stanowi grunt leśny, a częściowo jest zabudowana kaplicą, która

obrysem budynku wykracza na działkę nr 781/2 stanowiącą własność Parafii

Katolickiej Obrządku Greckokatolickiego w W. Działka powstała z parcel

gruntowych podarowanych Kościołowi nieformalnymi umowami przez wiernych.

Wnioskodawczyni weszła w posiadanie działki w 1925 r., gdy w związku

z doznanym objawieniem F. D. podjęła starania o urządzenie miejsca kultu.

Początkowo postawiono krzyż, a następnie kaplicę poświęconą oficjalnie w 1931 r.

przez biskupa J. K. Teren był ogrodzony i wykaszany przez kościelnego. Taki stan

trwał do roku 1947, gdy nastąpiły wysiedlenia ludności z tych terenów na tereny

zachodnie Polski, lub do byłego ZSRR. W latach 1947 – 56 kaplica była

użytkowana przez żołnierzy WOP i dostęp do niej był zakazany, bowiem

znajdowała się w strefie nadgranicznej. Po roku 1956 ludność wysiedlona w

ramach akcji „ Wisła” zaczęła powracać do miejsc zamieszkania. Od 1958 r. działką

włada Parafia Prawosławna z mocy protokołu z dnia 7 listopada 1958 r., którym

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. przekazało ją w zarząd i użytkowanie

z tym, że kluczami do kaplicy dysponowała także A. O., która miała duży udział w

przeprowadzeniu

i

finansowaniu

remontu

uzgodnionego

z

proboszczem

prawosławnym. W kaplicy modlili się wierni obu wyznań, a po śmierci A. O. w 1993

r. wymieniono zamki w drzwiach i odtąd wierni obrządku greckokatolickiego mogli

się modlić jedynie przy krzyżu lub przy ołtarzu polowym. Parafia Katolicka

Obrządku Greckokatolickiego w Polsce rozpoczęła oficjalną działalność po zwrocie

budynku plebanii zajętej przez Straż Graniczną na podstawie ugody z dnia 4

czerwca 1996 r.

Przedmiotowa działka nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa,

bowiem orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia

15 września 1951 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości

ziemskich w gromadzie W., wydane na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o

przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu

właścicieli

nieruchomości

ziemskich

położonych

w

niektórych

powiatach

województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U.

z 1949 r. Nr 46, poz. 339) oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na

własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR

(Dz. U. z 1947 r. Nr 59, poz. 318 z późn. zm.) nie obejmowało właścicieli parcel

gruntowych, z których działka ta powstała. Nie dotyczyło jej również orzeczenie

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 31 lipca 1961 r. o przejściu na

własność Państwa nieruchomości stanowiących uprzednio własność parafii

greckokatolickich w W.

Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że wprawdzie

wnioskodawca był w samoistnym posiadaniu nieruchomości od 1925 r. do 1947 r.,

niemniej po tej dacie trzydziestoletni okres posiadania, niezbędny do zasiedzenia

na podstawie § 1460 k.c.a., został przerwany wskutek wysiedlenia ludności

w ramach akcji „Wisła” i wniosek oddalił. Odmienny pogląd wyraził Sąd Okręgowy

stwierdzając postanowieniem z dnia 14 czerwca 2007 r. nabycie własności

przedmiotowej

działki

przez

zasiedzenie

przez

Kościół

Obrządku

Greckokatolickiego w Polsce na podstawie art. 172 k.c. z dniem 1 sierpnia 1989 r.

wobec uznania, że ludność wyznania greckokatolickiego przywróciła sobie

samoistne posiadanie działki. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 19 listopada

2008 r., III CSK 91/08 uchylił powyższe postanowienie i sprawę przekazał do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu uznając trafność zarzutu skargi

kasacyjnej Rzecznika Praw Obywatelskich, że Kościół Greckokatolicki w Polsce

w dniu 1 sierpnia 1989 r. nie posiadał osobowości prawnej, a tym samym zdolności

prawnej w zakresie nabywania składników majątkowych na własność, z uwagi na

regulacje zawarte w ustawie z dnia 15 maja 1989 r. o stosunku Państwa do

Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i ustawie nowelizującej z dnia

11 października 1991 r. Wskazał, że zdolność taka przysługiwała jednostkom

organizacyjnym tego Kościoła wyposażonym w osobowość prawną, natomiast brak

było w sprawie ustaleń, czy takie jednostki istniały w dacie, w której upłynął bieg

zasiedzenia. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy ustalił, że jednostką

organizacyjną Kościoła Greckokatolickiego w Polsce posiadającą osobowość

prawną była Diecezja P. tego Kościoła, istniejąca nieprzerwanie do czasu

zastąpienia jej w 1996 r. przez Archidiecezję P. – W. Wskazał, że po wysiedleniu

ludności wyznania greckokatolickiego kardynałowie A. H., S. W. i J. G. posiadali

specjalne uprawnienia Stolicy Apostolskiej w stosunku do wiernych tego obrządku i

mianowali swoich wikariuszy generalnych. Wniosek został oddalony wobec oceny,

że wnioskodawca nie wykazał, by jakikolwiek organ Diecezji wydawał komukolwiek

polecenia dotyczące posiadania kaplicy i przyległych gruntów na Górze J., a w

konsekwencji wierni nie wykonywali czynności faktycznych w kaplicy w imieniu

Diecezji wobec braku upoważnienia do działania w imieniu osoby prawnej. Uznał

nadto, że aktów posiadania kaplicy dokonywała także Parafia Prawosławna, która

wykonywała użytkowanie i zarząd od 1958 r., wobec czego brak jest cechy

samoistności posiadania wnioskodawcy. Przyczynę oddalenia wniosku stanowił

także brak wydzielenia geodezyjnego działki objętej wnioskiem. Wskutek skargi

kasacyjnej wnioskodawcy Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 października

2010 r. III CSK 305/09 uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Wskazał, że możliwe jest

wykonywanie

przez

wiernych

posiadania

za

kościelną

osobę

prawną

i doprowadzenie do zachowania bądź powiększenia substancji majątkowej

kościoła. W konsekwencji w sytuacji, gdy nie istniała parafia, a działalność Kościoła

Greckokatolickiego z przyczyn politycznych była znacznie ograniczona, działania

wiernych zmierzające do zachowania substancji majątkowej Kościoła trzeba

oceniać jako wywołujące skutki prawne dla tego Kościoła reprezentowanego przez

właściwą jednostkę organizacyjną, posiadającą osobowość prawną. Sąd Najwyższy

podzielając zarzut naruszenia art. 336 k.c. uznał, że pomimo oddania przez Skarb

Państwa kaplicy na Górze J. w zarząd Parafii Prawosławnej, wierni wykonywali w

stosunku

do

o samoistnym

nieruchomości

posiadaniu.

akty

posiadania

Wskazał

nadto,

że

o

cechach

świadczących

braku

geodezyjnego

w

wyodrębnienia działki objętej żądaniem wniosku należało wezwać wnioskodawcę

do sprecyzowania wniosku przez określenie granic w sposób umożliwiający

ewidencyjne wydzielenie działki. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy

podniósł w motywach zaskarżonego postanowienia, że z uwagi na moc wiążącą

wykładni prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia

z dnia 14 października 2010 r. przesądzone zostało, iż wierni Kościoła

Greckokatolickiego podejmując, w okresie zawieszenia jego działania, działania

zmierzające do zachowania substancji majątkowej tego Kościoła wykonywali na

jego rzecz akty samoistnego posiadania, zaś Parafia Prawosławna była

posiadaczem zależnym. Przesądzone również zostało, że po roku 1947 Kościół

Greckokatolicki istniał i biegł termin zasiedzenia na jego rzecz. Z kolei

w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2008 r. Sąd Najwyższy wskazał,

że zmiana ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła

Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej / poprzez dodanie, że chodzi o wszystkie

obrządki / dokonana ustawą nowelizującą z dnia 11 października 1991 r. nie miała

istotnego

znaczenia,

gdyż

dotychczasowa

regulacja

dotyczyła

wszystkich

obrządków w Polsce, a zatem istniała jednostka organizacyjna Kościoła

posiadająca osobowość prawną. W związku z powołaniem się przez uczestniczkę

postępowania na uchwałę tzw. soboru lwowskiego z 1946 r. Sąd ten zauważył, że

powszechną jest ocena, iż został on zwołany wskutek nacisków organów

bezpieczeństwa byłego ZSRR, związanych z dążeniem przyłączenia Ukraińskiej

Cerkwi Greckokatolickiej do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, w soborze tym

nie wzięli udziału biskupi greckokatoliccy, a Watykan nie uznał soboru za zgodny

z prawem kanonicznym.

Uczestniczka

postępowania

Parafia

Prawosławna

/…/

wniosła

od

powyższego postanowienia skargę kasacyjną, w której – powołując się na obie

podstawy określone w art. 3983 § 1 k.p.c. – zgłosiła wniosek o jego zmianę i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

W ramach pierwszej podstawy wskazała na naruszenie:

-

art. 33 § 2 k.c. i art. 172 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą

dokonaną ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny

(Dz. U. Nr 55, poz. 321) w zw. z art. 1, art. 52, art. 60 ust. 4 oraz 5 ust. 1

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego

w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154) w zw.

z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności

sumienia i wyznania (Dz. U. z 1989 r. Nr 21, poz. 155) poprzez ich niewłaściwą

wykładnię;

-

podstawowych zasad porządku prawnego, w szczególności art. 25 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.;

-

art. 104 k.p.a. przez dowolne przyjęcie, że przedmiot wniosku o zasiedzenie

nie przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Natomiast w ramach drugiej podstawy podniosła naruszenie przez

niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania tj. art. 217 k.p.c. w zw. z art.

236 k.p.c. i w zb. z art. 328 § 2 k.p.c., art. 228 § 1 k.p.c., art. 321 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 381 k.p.c., art. 392

k.p.c. i art. 39820 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec oparcia przez skarżącą skargi kasacyjnej także o podstawę

określoną w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., w pierwszej kolejności należy się odnieść do

zarzutów naruszenia prawa procesowego.

Wskazać należy, że przepisy powołane w zarzutach 1 – 4 tj. art. 217 k.p.c.

w zw. z art. 236 k.p.c. i w zb. z art. 328 § 2 k.p.c., art. 228 § 1 k.p.c., art. 321 § 1

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. stosowane są w postępowaniu

apelacyjnym odpowiednio poprzez art. 391 § 1 k.p.c., a zatem skuteczny zarzut ich

naruszenia wymaga także wskazania art. 391 § 1 k.p.c., czego skarżący nie

uczynił. Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego,

naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

może wyjątkowo stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną i to tylko wtedy, gdy

wskutek uchybienia wymogom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie

poddaje się kontroli instancyjnej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 marca

2008 r., III CSK 315/07, z dnia 25 stycznia 2010 r., I UK 244/09, niepubl., z dnia

21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC – ZD 2008 Nr D poz. 118). Odpowiednie

stosowanie art. 328 § 2 k.p.c. do uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji

oznacza,

że

uzasadnienie

to

nie

musi

zawierać

wszystkich

elementów

uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji określonych w tym przepisie. Sąd

odwoławczy obowiązany jest zamieścić w uzasadnieniu takie elementy, które ze

względu na treść apelacji i zakres rozpoznania, są potrzebne do rozstrzygnięcia

sprawy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, nie publ.

oraz orzecznictwo przytoczone w jego uzasadnieniu). Wbrew twierdzeniu skarżącej

Sąd drugiej instancji wskazał wprost, że aprobuje ustalenia dokonane przez Sąd

Rejonowy, co oznacza także zaakceptowanie ustaleń w zakresie zainicjowania

przez

uczestniczkę

remontu

kaplicy.

Zakwalifikowanie

takiego

działania

uczestniczki oraz przejawów działania wiernych Kościoła Greckokatolickiego jako

posiadania samoistnego lub zależnego nie należy do sfery stanu faktycznego,

a zastosowania przepisu prawa tj. art. 336 k.c. Uzasadnienie Sądu Okręgowego

zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne konieczne do odtworzenia procesu

motywacyjnego

zarówno

w

zakresie

podstawy

faktycznej

jak

i

prawnej

rozstrzygnięcia, a zatem odpowiada wymogom art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391

§ 1 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zakaz oparcia

skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub dowodów, wynikający z art.

3983 § 3 k.p.c., oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na

wadliwość wyroku sądu drugiej instancji polegającą na ustaleniu faktów lub

niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów. Również art. 398 13 § 2 in fine

stwierdza, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (wyroki z dnia 5 września 2008 r., I CSK

117/08, II UK 19/09 z dnia 24 września 2009 r., z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK

327/07 niepubl.). Konsekwencją jest niedopuszczalność oparcia skargi kasacyjnej

na naruszeniu tych przepisów, które regulują ustalenia dowodowe faktów (art. 233

§1 k.p.c.) lub bezdowodowe faktów (art. 228 – 231 k.p.c.). Z tej przyczyny zarzut

naruszenia art. 228 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych

zawartych w Wikipedii, a odnoszących się do historii Greckokatolickiej Eparchii P.

nie jest dopuszczalny.

Nie są zasadne pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego

odnoszące się do postępowania dowodowego. Naruszenie art. 217 k.p.c. w zw.

z art. 236 k.p.c. i w zb. z art. 328 § 2 k.p.c. skarżący uzasadnia dokonaniem przez

Sąd drugiej instancji ustaleń na podstawie dowodów wskazanych przez strony lub

dopuszczonych z urzędu bez wydania postanowienia w przedmiocie ich

dopuszczenia i przeprowadzenia. Po pierwsze, skoro zarzuty odnoszą się do

postępowania przed sądem odwoławczym, skuteczne ich postawienie wymaga

powołania art. 391 § 1 k.p.c. Po drugie, mimo wskazania w treści zarzutu, że

dowody te są wymienione w skardze kasacyjnej, uzasadnienie skargi dowodów

tych nie wymienia. Nie jest zadaniem Sądu Najwyższego poszukiwanie w aktach

sprawy dowodów, które miał na uwadze skarżący, ani czynienie domniemań, który

w istocie przepis artykułu 217 k.p.c. chciał zaskarżyć. Wskazać także trzeba, że

brak postanowienia dowodowego, o którym mowa w art. 236 k.p.c. stanowi

uchybienie procesowe, nie mniej jednak strona, która nie zgłosiła zastrzeżenia

w trybie art. 162 k.p.c. traci prawo powołania się na takie uchybienie w dalszym

toku postępowania. Z tych względów nie można także podzielić zarzutu naruszenia

art. 381 k.p.c. Skarżąca nie wskazuje jakie dowody przez nią zgłoszone zostały

pominięte, a nowy dowód, którym według jej twierdzeń została zaskoczona, czyli

pismo arcybiskupa J. M. (k. 541) zostało złożone przy piśmie z dnia 8 czerwca

2009 r. w toku poprzedniego rozpoznania sprawy. Dodatkowo wskazać trzeba, że

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu orzeczenia nie powołuje tego pisma jako dowodu.

Co zaś tyczy opinii geodezyjnej, została ona uczestniczce doręczona i mogła

wówczas zgłosić stosowne zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. Zarzut naruszenia

art. 321 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., uzasadniony dokonaniem ustaleń w

zakresie podziału działki nr 781, nie jest zasadny z uwagi na treść § 134 i 136

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin

urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 38, poz. 249). Sąd

w sprawie o zasiedzenie w sytuacji, gdy do wniosku nie została dołączona mapa

nieruchomości objętej wnioskiem sporządzona według zasad obowiązujących przy

oznaczaniu nieruchomości w księdze wieczystej, ma obowiązek zobowiązać

wnioskodawcę do jej złożenia oraz na podstawie tych danych określić

nieruchomość w postanowieniu. W sytuacji, gdy powierzchnia działki objętej

wnioskiem nie odpowiada powierzchni działki wydzielonej ewidencyjnie sąd

dokonuje ustalenia odnośnie do powierzchni i oznaczenia ewidencyjnego działki na

podstawie map sporządzonych według powyższych zasad. Zarzut naruszenia art.

382 k.p.c. jest oczywiście bezzasadny, bowiem fragment ustaleń sądu pierwszej

instancji wskazany jako pominięty przez Sąd Okręgowy, został przez ten Sąd

przytoczony w zasadzie in extenso (str. 1 uzasadnienia). Nie został w ogóle

uzasadniony zarzut naruszenia art. 39820 k.p.c. – jeżeli dotyczy on wskazania przez

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 października 2010 r. na

obowiązek dokonania czynności związanych z wyodrębnieniem działki, to wskazać

należy, iż istotnie wskazanie to nie jest objęte mocą wiążącą, o której mowa w art.

39820 k.p.c., niemniej obowiązek ten wynika z przytoczonych wyżej przepisów

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r.

Wobec braku zasadności zarzutów przytoczonych w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej Sąd Najwyższy związany jest podstawą faktyczną ustaloną

przez Sąd drugiej instancji.

Przyczyną

uchylenia

poprzednio

wydanego

postanowienia

Sądu

Okręgowego z dnia 23 czerwca 2009 r. był jedynie brak geodezyjnego

wyodrębnienia działki objętej wnioskiem, natomiast w uzasadnieniu postanowienia

z dnia 14 października 2010 r. Sąd Najwyższy dokonując wiążącej wykładni prawa

wskazał, że: - po pierwsze działania wiernych zmierzające do zachowania

substancji majątkowej Kościoła należy oceniać jako wywołujące skutki prawne dla

tego Kościoła, reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną

posiadającą osobowość prawną, - po drugie oceniając działania wiernych Kościoła

Greckokatolickiego w stosunku do kaplicy na Górze J. w świetle art. 336 k.c. uznać

należy, że nosiły one cechy posiadania samoistnego, zaś Parafia Prawosławna

była posiadaczem zależnym. W toku tego postępowania Sąd Okręgowy ustalił, że

osobą prawną Kościoła Greckokatolickiego, na rzecz której zasiedzenie mogło

nastąpić, była Diecezja P. Kościoła Katolickiego Obrządku Greckokatolickiego w

Polsce. Wszelkie zatem wywody skarżącej dotyczące samoistności jej posiadania

są bezprzedmiotowe.

Nie może być skuteczny zarzut niewłaściwej wykładni art. 33 § 2 k.c. i art.

172 k.c. w zw. z art. 1, art. 52, art. 60 ust. 4 oraz 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja

1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach

wolności sumienia i wyznania uzasadniony dokonaniem ustalenia wadliwego stanu

faktycznego w zakresie osoby prawnej Kościoła Greckokatolickiego uprawnionej do

nabycia prawa własności przez zasiedzenie, co w konsekwencji doprowadziło do

błędnej subsumcji. Skarżąca myli dwie formy naruszenia prawa materialnego – jego

„błędną wykładnię” i „ niewłaściwe zastosowanie”. Zarzut błędnej wykładni (error

contra similem vel rationem legis) oznacza błędne rozumienie treści przepisu prawa

pozytywnego, natomiast zarzut niewłaściwego zastosowania (error contra ius in

hypotesi) dotyczy nieprawidłowego podciągnięcia konkretnego stanu faktycznego

ustalonego w sprawie pod abstrakcyjny stan faktyczny zawarty w hipotezie normy

prawnej. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej zdaje się wynikać, że zarzut dotyczy

niewłaściwego zastosowania prawa, a to wskutek dokonania błędnego ustalenia, że

Diecezja P. Kościoła Katolickiego Obrządku Greckokatolickiego w Polsce istniała

nieprzerwanie od daty zakończenia drugiej wojny światowej do daty 1 sierpnia

1989 r. Zarzut oparty jest zatem w istocie na niedopuszczalnym zakwestionowaniu

dokonanego przez Sąd drugiej instancji ustalenia faktu. Nie może być także uznane

za skuteczne twierdzenie, że Sąd Okręgowy uznał, iż nabycie własności

nieruchomości

w drodze

organizacyjnej

nie

zasiedzenia

posiadającej

może

nastąpić

na

rzecz struktury

osobowości

prawnej,

skoro

stwierdzenie

zasiedzenia nastąpiło na rzecz osoby prawnej, która zgodnie z dokonanymi

ustaleniami istniała w całym okresie biegu terminu zasiedzenia. Na marginesie

jedynie trzeba wskazać, że istnienie Diecezji P. do roku 1925 nie było

kwestionowane (patrz art. 9 pkt B Konkordatu z dnia 10 lutego 1925 r. zawartego

pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczypospolitą Polską). Wobec wypowiedzenia

Konkordatu uchwałą Rady Ministrów z dnia 12 września 1945 r. i braku

uregulowania kwestii osobowości prawnej Kościoła Katolickiego już w orzeczeniu

Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1963 r., I CR 223/63 (OSP 1965, z. 1, poz. 6)

przyjęto, że parafie, diecezje i diecezjalne seminaria duchowne Kościoła Rzymsko

– Katolickiego posiadają osobowość prawną. Tę zasadę należy stosować także do

takich jednostek organizacyjnych Kościoła Greckokatolickiego jako jednego

z obrządków Kościoła Katolickiego. W postanowieniu z dnia 10 lipca 2009 r.,

II CSK 69/09 (OSP 2011/4 /45) Sąd Najwyższy przyjął, że poprzez art. 72 ustawy

z 1989 r. o stosunku do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej

ustawodawca uznał osobowość prawną instytucji kościelnych, które wcześniej

uzyskały taką osobowość na podstawie prawa kanonicznego. O tym, że Diecezja P.

istniała i działała poprzez kolejnych Kardynałów Kościoła Katolickiego Rzymsko

Katolickiego, świadczą złożone dokumenty o przekazaniu wszelkich uprawnień w

stosunku do osób i praw Kościoła Katolickiego obrządku greckokatolickiego i

administrowania majątkiem tego Kościoła przysługujących ordynariuszowi miejsca

oraz dokumenty mianowania kolejnych wikariuszy oraz kanoników Kapituły P.

Funkcjonowała zatem na podstawie prawa kanonicznego i w konsekwencji

osobowość prawną miała zarówno przed wejściem w życie ustawy o stosunku

Państwa do Kościoła Katolickiego, jak i po wejściu w życie ustawy. Nie mógł być

także zasadny zarzut naruszenia art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o

gwarancjach sumienia i wyznania (Dz. U. Nr 29, poz. 155 ze zm.; tekst jedn. Dz. U.

z 2005 r., Nr 231, poz. 1965 ze zm.), który w ogóle nie dotyczy Kościoła

Katolickiego, a odnosi się do tych kościołów i innych związków wyznaniowych,

których sytuacja prawna i majątkowa nie jest uregulowana innymi ustawami (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2004 r., IV CK 108/03, OSNC 2005, nr 4, poz.

65, postanowienie z dnia 19 listopada 2008 r., III CSK 91/08, niepubl.). Chybione

jest także powołanie się na naruszenie art. 60 ust. 4 w związku z ust. 1 pkt 4 i ust. 5

ustawy z 17 maja 1989 r., bowiem przepisy te dotyczyły zasiedzenia nieruchomości

przejętych przez byłe władze zaborcze austriackie na cele określone w ustawie i

tylko dla tych nieruchomości zastrzegały stwierdzenie przejścia własności w drodze

decyzji wojewody. Nie mogło również nastąpić naruszenie art. 49 ust. 1 i 2 ustawy o

stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, z tego

względu, że uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, które przeszły na

własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o

przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do

ZSRR może dotyczyć wyłącznie tych nieruchomości, które na własność Skarbu

Państwa przeszły, a jak wynika z ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy, taka

sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Ma rację skarżąca, że sąd jest

związany

treścią

deklaratywnych

orzeczeń

wydanych

na

podstawie

poszczególnych ustaw nacjonalizacyjnych, stwierdzających przejście własności

określonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa. Wydanie

takiego orzeczenia lub zaświadczenia jest jednak warunkiem koniecznym dla

stwierdzenia, że konkretna nieruchomość spełnia warunki ustawowe i przeszła na

własność Skarbu Państwa. Tymczasem w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady

Narodowej w G. z dnia 15 września 1951 r. LR II/4/14/134/51 w sprawie przejęcia

na własność Państwa nieruchomości ziemskich w gromadzie Wysowa nie zostały

wymienione nazwiska osób, które wpisane są w wykazie zmian gruntowych

dotyczących przedmiotowej działki, zaś w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady

Narodowej w G. z dnia 31 lipca 1961 r. RL.V-110/7/61 o przejściu na własność

Państwa nieruchomości, stanowiących uprzednio własność parafii greckokatolickich

w W. nie został wpisany masyw Góry J. Nie można zatem przyjąć, że w stosunku

do przedmiotowej nieruchomości miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 27

lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających we faktycznym

władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach

województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr

46, poz. 229) lub dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność

Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59,

poz. 318). Takie też stanowisko zajął Skarb Państwa w niniejszej sprawie (k. 91).

Nie może być zatem zasadny zarzut naruszenia art. 104 k.p.a.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione.

Jest to przepis normujący zasadę ustrojową, która stanowi, że w Rzeczypospolitej

Polskiej nie ma religii panującej ani prawnie uprzywilejowanej. Oznacza to, że

w polskim systemie prawnym nie może być norm prawnych dających jednemu lub

kilku kościołom albo związkom wyznaniowym pozycję prawną silniejszą, niż mają

pozostałe, jak również to, że obowiązujące normy prawne muszą być stosowane

w stosunku do tych podmiotów w taki sam sposób. Zarzut naruszenia tego

przepisu

zmierza

do

zakwestionowania

prawidłowości

przeprowadzonego

postępowania przed sądem drugiej instancji z uwagi na naruszenie zasad

bezpośredniości, równości stron, jawności i kontradyktoryjności oraz orzeczenie

o innym przedmiocie i prawie, niż było przedmiotem żądania wnioskodawcy. Jak

wskazano wyżej nie nastąpiły zarzucane naruszenia prawa procesowego, a brak

jakiegokolwiek uzasadnienia zarzutu uniemożliwia bliższe odniesienie się do

wskazanego zagadnienia. Wskazać jedynie należy, że obie strony mają ustawowo

zagwarantowane jednakowe uprawnienia procesowe. Sam fakt zobowiązania

wnioskodawcy przez sąd do złożenia mapy nieruchomości objętej wnioskiem był

wykonaniem

obowiązku

nałożonego

przez

rozporządzenie

Ministra

Sprawiedliwości, natomiast orzeczenie o wydzieleniu działki ewidencyjnej było

konieczne w sytuacji nie pokrywania się nieruchomości uwidocznionej w ewidencji

jako działka, z nieruchomością, której dotyczył wniosek o zasiedzenie. W sytuacji

sporu

co

do prawa

własności działki nr 781/3

uwzględnienie

wniosku,

a w konsekwencji nie uwzględnienie stanowiska i argumentów uczestniczki Parafii

Prawosławnej nie może być równoznaczne z naruszeniem ogólnych zasad

postępowania

w

zakresie

bezpośredniości,

jawności,

równości

stron

i kontradyktoryjności.

Uznając zatem skargę kasacyjną za bezzasadną, orzeczono jak w sentencji

na podstawie art. 39814 k.p.c. o kosztach rozstrzygając na podstawie art. 108 § 1

k.p.c. w zw. z art. 13 § 1 k.p.c. i art. 520 § 1 k.p.c.

md