III CSK 235/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 235/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych, Oddział Terenowy w O.

Gospodarstwo Administracyjno-Handlowe w T.

przeciwko T. G.

o wydanie nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17 stycznia 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2007 r. oddalił apelację pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w N. nakazującego pozwanemu wydanie stronie

powodowej szczegółowo opisanej nieruchomości.

Według

dokonanych

ustaleń

strona

powodowa

skutecznie

rozwiązała

z pozwanym umowę dzierżawy spornej nieruchomości, a mimo to pozwany odmawiał jej

wydania, twierdząc, że pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umowy nie

zostało mu doręczone. Twierdzenia pozwanego, że powód zgodził się „odroczyć termin

płatności zaległego czynszu dzierżawnego” nie znalazły potwierdzenia. Sąd Apelacyjny

za bezzasadny uznał także zarzut pozwanego, że wypowiedzenie umowy dzierżawy

zostało dokonane przez osobę nieumocowaną do działania w imieniu strony powodowej.

Podniósł ponadto, że gdyby nawet wypowiedzenie nie było skuteczne, to przez

wytoczenie powództwa o wydanie przedmiotu dzierżawy doszło do skutecznego

wypowiedzenia stosunku dzierżawy.

Skarga kasacyjna pozwanego oparta została na podstawie naruszenia art. 379

pkt 2 w zw. z art. 67 § 1, art. 68 i 89 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie nieważności

postępowania wskutek uznania, że pełnomocnik procesowy strony powodowej (radca

prawny) ustanowiony w sprawie na podstawicie dalszego pełnomocnictwa procesowego

mógł uwierzytelnić odpis nie tylko swojego pełnomocnictwa ale także odpis

pełnomocnictwa udzielonego osobie, która udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego

dla radcy prawnego. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku

Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podzielić

w przypadku

należy

stanowisko,

reprezentowania

przez

że

wykazanie

adwokata

prawidłowego

(radcę

umocowania

prawnego,

rzecznika

patentowego) strony będącej osobą prawną wymaga złożenia pełnomocnictwa,

udzielonego temu pełnomocnikowi przez osoby działające w imieniu osoby prawnej oraz

dokumentu świadczącego, że osoby te umocowane są do działania jako organ osoby

prawnej. Dokument taki powinien być złożony we właściwej formie, to znaczy w

oryginałach bądź w odpisach uwierzytelnionych przez powołane do tego osoby.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie nie tylko w doktrynie i najnowszych judykatach ale

także w przedwojennych orzeczeniach Sądu Najwyższego (orzeczenie SN z

24.VIII.1937 r. C I 2382/36, Zb. Urz. 1938, poz. 282; orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w

Warszawie z 19.11.1969 r. III CR 2116/68, OSPiKA 1969, nr 12, poz. 260;

postanowienie SN z 19.V.1969 r. I CZ 106/68, OSPiKA 1970, nr 6, poz. 121 i glosa do

tego orzeczenia; uchwała SN z 19.V.2004 r. III CZP 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz.

118).

Zgodnie z powołaną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uchwałą Sądu

Najwyższego z 19.V.2004 r. III CZP 21/04 (OSNC 2005, nr 7-8, poz. 118), w świetle art.

89 § 1 zd. 1 w zw. z art. 126 § 3 k.p.c., obowiązek wykazania pełnomocnictwa

(umocowania) wchodzi w rachubę zarówno wówczas, gdy pełnomocnik dokonujący

czynności procesowej działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego bezpośrednio

przez stronę, jak i wówczas, gdy działa na podstawie tzw. pełnomocnictwa

substytucyjnego.

W

tym

drugim

wypadku

wykazanie

pełnomocnictwa

przez

pełnomocnika substytucyjnego polega na przedstawieniu oryginału (uwierzytelnionego

odpisu) dokumentu pełnomocnictwa substytucyjnego oraz dokumentu pełnomocnictwa

udzielonego osobie, która wystawiła pełnomocnictwo substytucyjne, chyba że dokument

pełnomocnictwa w oryginale (uwierzytelnionym odpisie) został wcześniej złożony do akt

sprawy. W ten sposób dochodzi do udowodnienia istnienia umocowania pełnomocnika

do dokonywania czynności procesowych w imieniu strony.

Ustawodawca

nie

przyznał

adwokatom

(radcom

prawnym,

rzecznikom

patentowym) generalnego uprawnienia do uwierzytelniana odpisów dokumentów. Tylko

wyjątkowo

uprawnienie

to

dotyczy

odpisu

pełnomocnictwa

udzielonego

tym

pełnomocnikom (art. 89 § 1 zd. 2 k.p.c.), a także pism, o których mowa w art. 485 § 4

k.p.c. i art. 239 zdanie drugie ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i

naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.). Zaprezentowane w powołanych

orzeczeniach stanowisko, mimo że jest rozwiązaniem rygorystycznym, ma oparcie w

obowiązującym stanie prawnym. Nie oznacza to, że brak należytego umocowania

pełnomocnika procesowego nie może zostać usunięty w toku postępowania, skoro

ustawodawca przewidział tryb zmierzający do usanowania braku pełnomocnictwa

zarówno w przypadku, gdy dokument pełnomocnictwa nie został dołączony do pisma

wszczynającego postępowanie (art. 130 § 1 w zw. z art. 126 § 3 k.p.c.), jak i w sytuacji,

gdy osoba działa bez pełnomocnictwa (art. 97 k.p.c.).

Sąd Okręgowy podjął w omawianym zakresie czynności, wydając zarządzenia z

dnia 24 października 2006 r. oraz z dnia 29 listopada 2005 r. W ocenie skarżącego

zarządzenia te nie zostały wykonane w sposób umożliwiający stwierdzenie, że brak

należytego umocowania pełnomocnika do działania został uzupełniony. W konsekwencji

strona skarżąca skargę kasacyjną oparła - w ramach podstawy z art. 3983 pkt 2 k.p.c. na zarzucie nieważności postępowania. Zarzut ten ocenić należałoby jako skuteczny,

gdyby wspominane zarządzenia Sądu Okręgowego nie były dotknięte wadami.

W orzecznictwie prezentowany jest trafny pogląd, że nieprecyzyjne wezwanie do

uzupełnienia braków formalnych środka odwoławczego powoduje, że nie może nastąpić

jego odrzucenie wskutek niewykonania tego wezwania (por. postanowienie SN z

24.I.2005 r. III UZ 20/04, OSNP 2005, nr 16, poz. 258). Takie samo stanowisko należy

przyjąć w przypadku zarządzenia wzywającego do usunięcia braków należytego

umocowania pełnomocnika - niezależnie, czy kierowane jest do samej strony, czy jej

profesjonalnego pełnomocnika. Zarządzenie powinno być precyzyjne i jasne, nie może

natomiast być dwuznaczne i powodujące wątpliwość co do przedmiotu wezwania i

rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści (por. postanowienie SN z

17.III.2003 r. I PZ 158/02, OSNP wkładka 2003, nr 15, poz. 4).

Wspomniane zarządzenia nie spełniały wskazanego wymagania. Pierwsze z nich

zawierało żądanie nadesłania w terminie 7 dni informacji, czy K. S. miał uprawnienie do

podpisania pełnomocnictwa oraz przedłożenia dokumentu stwierdzającego takie

uprawnienie, w przeciwnym zaś razie przedłożenia pełnomocnictwa podpisanego przez

osobę uprawnioną - bez wskazania rygoru grożącego w razie niezastosowania się do

treści tego zarządzenia. W drugim zarządzeniu zawarte jest wezwanie o przedłożenie w

terminie 7 dni pełnomocnictwa umocowującego dyrektora K. Z. - także bez wskazania

rygoru grożącego w razie niezastosowania się do treści tego zarządzenia. W obu więc

zarządzeniach, niezależnie od tego, że brakuje określenia wspomnianego rygoru, nie

zostały wskazane w sposób precyzyjny warunki, jakim powinny odpowiadać żądane

dokumenty. Skoro więc postępowanie w celu usunięcia braków należytego umocowania

pełnomocnika wdrożone zostało z przytoczonymi uchybieniami, ich wykonanie nie

mogło osiągnąć zamierzonego celu. W takiej sytuacji zarzut, że postępowanie dotknięte

jest nieważnością z przyczyny wskazanej w art. 379 pkt 2 in fine k.p.c. ocenić należało

jako przedwczesny. Oznacza to, że postępowanie w celu usunięcia braków należytego

umocowania pełnomocnika powinno zostać powtórzone.

Z tych tylko względów należało orzec, jak w sentencji (art. 3985 § 1 k.p.c.).