III CSK 224/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 224/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Antoni Górski

w sprawie z powództwa Fundacji "H."

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […]

przy uczestnictwie Nadzorcy Sądowego

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 grudnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowej Fundacji „H.” i zasądził na rzecz

pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody […] koszty procesu przyjmując

następujące ustalenia:

Na podstawie umowy z 27 grudnia 2001 r. Fundacja nabyła od

Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej wierzytelności

wobec Skarbu Państwa w wysokości 671 272,98 zł przysługujące z tytułu

zapłaconych przez zbywcę należności pracowniczych oraz związanych z nimi

zaliczek na podatek dochodowy i składek na rzecz ZUS za miesiąc grudzień 1998

r. W czynności tej Fundację reprezentował Prezes Zarządu W.B., a statut

przewidywał reprezentację łączną dwóch członków zarządu.

Finansowanie działalności Zespołu Zakładów w 1998 r. regulowała umowa

z 5 maja tegoż roku ,zawarta z Wojewodą w sprawie przekazania środków

publicznych, w której zleceniobiorca Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital

Zespolony przyjął obowiązek udzielania bezpłatnie określonych świadczeń

medycznych oraz udzielania takich świadczeń w sytuacji zagrożenia życia i

zdrowia, a Wojewoda zobowiązał się wypłacić za okres pozostały do końca roku

1998 r. kwotę 29 823 341 zł. W rzeczywistości Szpital otrzymał od Skarbu Państwa

o 1 549 762 zł więcej.

Kwotę

objętą

umową

przelewu

wierzytelności

SP

ZZOZ

wypłacił

pracownikom w styczniu 1999 r. i nie zgłaszał w 2000 r. roszczeń „do weryfikacji”,

mimo wezwania skierowanego ze strony Wojewody, wskazującego termin

zgłaszania roszczeń.

Sąd zakwestionował pełnomocnictwo Fundacji udzielone W.B. z wpisaną

datą 20 grudnia 2001 r. - złożone do akt sprawy w grudniu 2004 r., uznając że jest

ono antydatowane, a niezależnie od tego Sąd Apelacyjny wyraził zapatrywanie, że

W.B. nie mógł być skutecznie umocowany do reprezentowania Fundacji przez

drugiego członka zarządu. Ponadto stwierdził, że Fundacja w toku procesu nie

wykazała sposobu zagospodarowania otrzymanych środków, tj. rodzaju i

charakteru

wydatków,

które

usprawiedliwiałyby

zarzut

niedostatecznego

finansowania Zespołu Zakładów w okresie, w którym obowiązek ten spoczywał na

Wojewodzie jako organie założycielskim.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła w całości powodowa Fundacja

opierając skargę kasacyjną na obu podstawach (art. 3983 pkt 1 i 2 k.p.c.).

Przytaczając naruszone przepisy postępowania, skarżąca wymieniła art. 382

w związku z art. 233 § 1 k.p.c. zarzucając przekroczenie granic swobodnej oceny

dowodów w zakresie wiarygodności pełnomocnictwa z 27 grudnia 2001 r.

Wśród przepisów prawa materialnego, których naruszenie uzasadniać ma

pierwsza podstawę skargi, skarżąca wymieniła :

a) art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy

wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz.

872 ze zm.) przez ich niezastosowanie, mimo że Skarb Państwa ponosi

odpowiedzialność za zobowiązania samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej powstałe do dnia 31 grudnia 1998 r.,

b) art. 393 k.c., art. 454 § 1 k.c. oraz art. 355 k.c. przez ich nie zastosowanie.

Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu

Okręgowego i uwzględnienia powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przyjmując za podstawę ustalenie, iż statut Fundacji wymagał reprezentacji

łącznej do czynności prawnych, a umowę przelewu wierzytelności w imieniu

Fundacji zawierał tylko jeden członek jej zarządu, skutek nieważności wynikał

z przepisów art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 38 k.c. W sprawie nie dokonano

ustalenia, aby drugi członek zarządu złożył oświadczenie woli niezbędne do

dokonania skutecznej czynności prawnej uzasadniającej legitymację czynną

powódki.

O tym, czy umowa została zawarta przez organ fundacji, czy przez

pełnomocnika rozstrzyga jej treść choć nie ma co do zasady przeszkód, aby

oświadczenie woli składała osoba fizyczna pełniąca funkcję organu oraz będąca

przedstawicielem (pełnomocnikiem). Jeżeli jednak Sąd meriti powołując się na

brzmienie umowy, bez naruszenia reguł wykładni oświadczenia woli i treści umowy

(skarżąca nie zarzuca naruszenia art. 65 k.c.) wywiódł wnioski niekorzystne dla

skarżącej, to ustalenie stanowiące ich treść nie może być kwestionowane

w skardze kasacyjnej pod pozorem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ponieważ nie

dopuszcza tego art. 3983 § 3 k.p.c. Z tych samych zasad niedopuszczalne jest

podważanie ustalenia, że pełnomocnictwo zostało antydatowane.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela

również ocenę prawną Sądu drugiej instancji odnośnie do niedopuszczalności

wzajemnego udzielania sobie pełnomocnictw przez członków zarządu w sprawach

wymagających łącznej reprezentacji, o ile nie przewiduje tego statut. Właściwością

Fundacji jako osoby prawnej jest m. in. związanie nawet fundatora postanowieniami

nadanego jej statutu (por. postanowienie SN I CKN 281/01, OSNC 2004/7-8/111,

oraz uchwałę III CZP 42/00, OSNC 2001/5/67).

Zgodnie z regułą, że nikt nie może przenieść więcej praw niż sam posiada,

istnienia roszczenia wymagało udowodnienia również w odniesieniu do zbywcy.

Zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie - przez nie zastosowanie - przepisu

art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające /…/

skarżąca winna wskazać elementy stanu faktycznego ustalonego lub przyjętego

przez Sąd drugiej instancji, których podstawienie do hipotezy wskazanego przepisu

prowadzi do wniosku o odpowiedzialności Skarbu Państwa – Wojewody.

Z brzmienia przepisu wynika tylko, że zobowiązania finansowe państwowych

jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, przejmowanych przez jednostki

samorządu terytorialnego powstałe do dnia 31 grudnia 1998 r., są zobowiązaniami

Skarbu Państwa.

Umową cesji wierzytelności w rozpoznawanej sprawie były należności

pracownicze za dyżury lekarskie, należności i inne dodatki za miesiąc grudzień

1998 r., tj. za okres w którym cedent – Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów

Opieki Zdrowotnej nie był państwową jednostka budżetową, ani zakładem

budżetowym, w związku z czym jego stosunki prawne ze Skarbem Państwa Wojewodą miały charakter umowny, do których należy stosować przepisy prawa

cywilnego. Konstytucyjne zasady równości wobec prawa i poszanowania (ochrony)

własności nie stanowiły samodzielnego źródła roszczenia S P Z.Z.O.Z. i nie

uzasadniały kwalifikowania go do jednostek, których zobowiązania przejmował

Skarb Państwa na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające /…/.

Należy przy tym podkreślić, że nie chodziło o należności byłego Zespołu Zakładów

będącego jednostką budżetową, za które Samodzielny Zakład odpowiadałby na

podstawie art. 231 kodeksu pracy.

Przepis art. 80 ust. 1 nie może być zatem właściwą podstawą roszczenia

dochodzonego w pozwie.

Złożoność stosunku prawnego łączącego Skarb Państwa i Zespół Zakładów

potwierdza zróżnicowane uzasadnienie (w sferze faktycznej i prawnej) żądań

pozwu, znajdujące odbicie w przytaczaniu podstaw skargi kasacyjnej. Skarżąca

upatruje źródło roszczenia w umowie, zastrzegając jednak, że nie chodzi o

dosłowne jej brzmienie ale i skutki wynikające z prawa pacjentów do opieki

zdrowotnej. Można – bez zniekształcenia przytoczonej argumentacji - przyjąć, że

chodzi o wynikające z czynności prawnej skutki nie tylko w niej wyrażone, lecz

również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych

zwyczajów (art. 56 k.c.). Można by w tej argumentacji dostrzec poglądy stanowiące

w późniejszym okresie główny nurt uchwały składu siedmiu sędziów Izby Cywilnej

Sądu Najwyższego z 30 marca 2006 r. sygn. III CZP 130/05. Fundacja zgłaszała

również twierdzenia, iż roszczenia cedenta wynikały z dokonywania świadczeń w

warunkach określonych przez art. 7 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (tzw.

świadczenia ponadlimitowe) ze względu na obowiązek publicznych zakładów opieki

zdrowotnej udzielania ich pacjentom w przypadkach nagłych (por. w tym zakresie

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2000 r., III CK 365/03 nie publ. oraz

wyrok z 3 listopada 2004 r. III CK 546/03 nie publ.).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela

zapatrywanie,

że

umowa

miedzy Zespołem

Zakładów Opieki Zdrowotnej

a Skarbem Państwa – Wojewodą z 5 maja 1998 r. mogła wywierać skutki

wykraczające poza jej brzmienie, jednakże uzasadnienie zaskarżonego wyroku

wskazuje, że strona powodowa nie sprostała ciężarowi dowodu, który spoczywał na

niej w zakresie wykazania, że prawidłowo gospodarzyła uzyskanymi środkami

i wydawała je oszczędnie, lecz z przyczyn zależnych od okoliczności zewnętrznych

(niedoszacowanie obiektywnych kosztów świadczeń) lub wymagań prawa (art. 7

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej) nie była w stanie pokryć koniecznych

wydatków z uzyskanych środków. Obowiązek wykazania przesłanek roszczenia

o dodatkowe środki ustalanego ex post, stwierdzono w uzasadnieniu powołanej

wyżej uchwały składu siedmiu sędziów III CZP 130/05.

Ogólne sformułowania dotyczące obowiązków strony pozwanej dotyczące

współdziałania przy wykonywaniu zobowiązania (art. 354 § 1 k.c.), charakter

umowy jako zawartej na rzecz osoby trzeciej, a nawet zarzuty dotyczące braku

należytej staranności Skarbu Państwa – Wojewody art. 355 k.c.) nie mogą odnieść

skutku w świetle stwierdzeń Sądu drugiej instancji, iż SP ZZOZ nie reagował na

wezwania Wojewody o zgłaszanie zastrzeżeń co do rozliczeń za 1998 r., a przecież

ta placówka dysponowała danymi i dokumentacja obrazującą jej działalność w

okresie od 5 maja do 31 grudnia 1998 r.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną.