III CSK 223/10 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CSK 223/10

1. Reguła, że jeżeli przepis ustawy przewiduje właściwość prawa

ojczystego, to obywatel polski podlega prawu polskiemu, chociażby prawo

innego państwa uznawało go za obywatela tego państwa, nie ma

zastosowania do przewidujących właściwość prawa ojczystego przepisów

umów międzynarodowych.

2. Czynność prawna obejmująca oświadczenie woli składane wobec

określonego organu państwowego jest dokonana w państwie działania tego

organu, chociażby samo sporządzenie oświadczenia nastąpiło w innym

państwie.

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote

Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Radki Z. przy uczestnictwie Krystyny C. i

Waldemara S. o stwierdzenie nabycia spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 kwietnia 2011 r. skargi kasacyjnej

uczestniczki Krystyny C. od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 23

kwietnia 2010 r.

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Radka Z. złożyła w Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Śródmieścia wniosek o

stwierdzenie nabycia spadku po Józefie C., zmarłym w Wiedniu w dniu 20 grudnia

2001 r., wskazując, że w skład spadku wchodzi nieruchomość położona w K. przy

ul. W. nr 10. Wchodzących w skład spadku ruchomości położonych w Austrii

dotyczyło odrębne postępowanie przed sądem w Wiedniu.

Spadkodawca, współwłaściciel nieruchomości w K. przy ul. W. nr 10 oraz

nieruchomości w C., w chwili śmierci obywatel polski i austriacki, zmarły bez

sporządzenia testamentu, pozostawił żonę Krystynę C. i syna Waldemara S.

Wnioskodawczyni została przez spadkodawcę i jego żonę Krystynę C.

przysposobiona całkowicie. Orzeczenie sądu austriackiego o przysposobieniu z

dnia 28 czerwca 1994 r. Sąd Okręgowy w Krakowie uznał za skuteczne na

terytorium Polski prawomocnym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2004 r. W dniu

16 marca 2002 r. w Palma de Mallorca wnioskodawczyni sporządziła w języku

niemieckim pismo, w którym oświadczyła, że „rezygnuje nieodwołalnie i bez

zastrzeżeń z ustawowo przysługującego jej spadku i zachowku po Józefie C.”.

Pismo to przesłała sądowi w Wiedniu, przed którym był prowadzony przewód

spadkowy po Józefie C.

Sąd Rejonowy, mając na względzie te ustalenia, stwierdził postanowieniem z

dnia 19 listopada 2008 r. nabycie spadku po Józefie C. z mocy ustawy –

obowiązującego w Polsce kodeksu cywilnego – przez żonę, syna i

wnioskodawczynię po 1/3 części.

Apelacja żony od rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego, kwestionująca

dziedziczenie spadku przez wnioskodawczynię, została oddalona przez Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy podzielił

stanowisko, że dziedziczenie po Józefie C. podlegało z mocy art. 34 ustawy z dnia

12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze

zm. – dalej: „p.p.m.”) prawu polskiemu. Oświadczenie wnioskodawczyni o

rezygnacji ze spadku po Józefie C. należało więc ocenić według prawa polskiego.

Dotyczyło to także formy tego oświadczenia, ponieważ w myśl art. 12 p.p.m. forma

czynności prawnej podlega przede wszystkim prawu właściwemu dla tej czynności.

Oświadczenie to nie było jednak skuteczne według prawa polskiego ze względu na

niezachowanie wymaganej formy. Zostało ono zawarte w skierowanym do sądu

austriackiego piśmie sporządzonym przez wnioskodawczynię, a w myśl art. 640

k.p.c. oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub

w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub

pobytu składającego oświadczenie. Ponadto oświadczenie to może być złożone w

sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.

Wprawdzie według art. 12 p.p.m. wystarcza także zachowanie formy

przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana, ale w

odniesieniu do rozpatrywanego oświadczenia nie została zachowana również forma

przewidziana przez prawo państwa, w którym zostało ono złożone, czyli forma

przewidziana przez prawo hiszpańskie. Według art. 1008 hiszpańskiego k.c.,

odrzucenie spadku musi nastąpić w formie dokumentu publicznego lub być

sporządzone na piśmie przed sądem właściwym dla dziedziczenia.

W skardze kasacyjnej uczestniczka Krystyna C. zarzuciła naruszenie art. 12

p.p.m., art. 1014 § 3, art. 1018 § 2 i art. 1020 k.c. oraz art. 278, 385, 670, 1102 i

1108 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie jurysdykcja krajowa została ustalona na podstawie art.

1108 § 1 i art. 1102 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2009

r., a właściwe prawo materialne – na podstawie art. 34 i 12 p.p.m. Jednakże

zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji, umowa międzynarodowa ratyfikowana za

uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli

ustawy tej nie da się pogodzić z umową, a w myśl art. 241 ust. 1 Konstytucji umowy

międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Polskę na podstawie

obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w

Dzienniku Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną

w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy

międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89

ust. 1 Konstytucji, czyli m.in. wolności, praw lub obowiązków obywatelskich

określonych w Konstytucji. Również art. 1 §1 p.p.m. stanowi, że przepisów tego

prawa nie stosuje się, jeżeli umowa międzynarodowa, której Polska jest stroną,

postanawia inaczej. Analogicznie brzmiał art. 1096 k.p.c., obowiązujący do dnia 30

czerwca 2009 r., a więc jeszcze w czasie wydania zaskarżonego postanowienia.

Polska podpisała z Austrią w Wiedniu w dniu 11 grudnia 1963 r. umowę o

wzajemnych stosunkach w sprawach z zakresu prawa cywilnego oraz o

dokumentach (Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 33 ze zm.), która weszła w życie dnia 20

lutego 1974 r. wraz ze stanowiącym jej integralną część protokołem dodatkowym,

podpisanym 25 stycznia 1973 r. w Wiedniu (Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 34) (zob.

oświadczenie rządowe z dnia 14 stycznia 1974 r., Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 35). W

umowie tej znajdują się także przepisy dotyczące spraw spadkowych. Umowa ta

została wprawdzie zastąpiona z dniem 1 lutego 2000 r. konwencją o jurysdykcji i

wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych,

sporządzoną w Lugano w dniu 16 września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz.

132), ale tylko w zakresie zagadnień objętych zastosowaniem tej konwencji (zob.

oświadczenie rządowe z dnia 31 grudnia 1999 r., Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 133, w

związku z art. 63, 55 i 56 konwencji), a sprawy spadkowe do tych zagadnień nie

należą (art. 1 konwencji wyłącza jej zastosowanie m.in. w odniesieniu do spraw

spadkowych). Tak samo kształtuje się relacja między umową polsko-austriacką a

rozporządzeniem Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2001 r. w sprawie

jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach

cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE L 2001 Nr 12, s. 1, ze zm. – zob. art. 1, 69 i

70). Umowa polsko-austriacka po wejściu w życie w stosunku do Polski konwencji

lugańskiej, a później rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001, pozostała zatem w

mocy w zakresie obejmującym przepisy dotyczące spraw spadkowych.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej umowy, postępowanie spadkowe w sprawach

nieruchomości należy do właściwości – czyli innymi słowy jurysdykcji krajowej –

sądów tej strony, na której obszarze mienie nieruchome jest położone. W

odniesieniu do postępowania spadkowego w sprawach ruchomości przepis art. 40

ust. 1 przewiduje co do zasady, z możliwością odstępstw w granicach zakreślonych

w ust. 2 i 3, właściwość sądów tej strony, której spadkodawca był obywatelem w

chwili śmierci.

W stosunku do mienia nieruchomego – czyli takiego, o jakie chodzi w

niniejszej sprawie – o tym, kto i w jakich częściach dziedziczy na podstawie ustawy

oraz o przysługiwaniu zachowku i jego wysokości rozstrzyga, według art. 39 ust. 2

umowy, prawo tej strony, której spadkodawca był obywatelem w chwili śmierci. W

stosunku do mienia ruchomego wskazano w art. 40 ust. 3 umowy prawo właściwe

do oceny tego, kto i w jakich częściach dziedziczy na podstawie ustawy oraz o

przysługiwaniu zachowku i jego wysokości, jedynie w odniesieniu do przypadków

szczególnych, określonych w art. 40 ust. 2, w których jurysdykcja krajowa

przysługuje wyjątkowo sądom państwa – strony ostatniego miejsca zamieszkania

spadkodawcy; prawem tym jest prawo strony, której spadkodawca był obywatelem

w chwili śmierci.

Przepisy umowy polsko-austriackiej, podobnie jak innych bilateralnych umów

międzynarodowych, mają zastosowanie tylko w tych przypadkach objętych

przedmiotem ich regulacji, które wykazują odpowiedni związek z oboma

umawiającymi się państwami, a przy tym nie są – z możliwością jednak pewnych

odstępstw – powiązane z państwem trzecim (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZP 94/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 32,

oraz niektóre wypowiedzi piśmiennictwa dotyczące wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 22 listopada 1972 r., II CR 458/72, OSNCP 1973, nr 7-8, poz. 139 i uchwały

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1974 r., III

CZP 71/73, OSNCP 1975, nr 5, poz. 72). Na tle umowy polsko-austriackiej jako

przykład powiązania z państwem trzecim, które nie wyklucza zastosowania tej

umowy, może być podane powiązanie wyraźnie dopuszczone w art. 24 ust. 2.

Uwagi te, w zestawieniu z dokonanymi w sprawie ustaleniami, prowadzą do

wniosku o zastosowaniu w sprawie zarówno art. 39 ust. 1, jak i art. 39 ust. 2 umowy

polsko-austriackiej. Wniosek ten może jednak nasuwać wątpliwości w związku z

wyłaniającą się w następstwie podwójnego obywatelstwa spadkodawcy kwestią, za

obywatela której strony należy uważać spadkodawcę, stosując te przepisy.

Przyjęcie, że art. 2 § 1 p.p.m. – który stanowi, że jeżeli ustawa przewiduje

właściwość prawa ojczystego, obywatel polski podlega prawu polskiemu, chociażby

prawo innego państwa uznawało go za obywatela tego państwa – odnosi się

odpowiednio także do norm konwencyjnych, podważałoby związek niniejszej

sprawy z Austrią. Należy jednak podzielić pogląd odrzucający rozstrzyganie kolizji

obywatelstw na gruncie umów międzynarodowych na podstawie art. 2 p.p.m. W

nauce prawa prywatnego międzynarodowego trafnie zwrócono uwagę na brak

podstaw do stosowania art. 2 p.p.m. w tym zakresie w drodze analogii. Sprzeciwia

się temu przede wszystkim odrębność umów w systemie źródeł prawa oraz

unifikacyjny cel umów międzynarodowych. Z tych względów wielokrotne

obywatelstwo osoby biorącej udział w sprawie nie może wykluczać związku sprawy

z wieloma państwami–stronami umowy międzynarodowej, rozstrzygnięcie zaś kolizji

obywatelstw powinno się opierać w omawianym zakresie na postanowieniach oraz

założeniach danej umowy międzynarodowej.

Umowa polsko-austriacka zawiera przepis odnoszący się do sytuacji, w

których każda ze stron uważa, że spadkodawca w chwili śmierci był jej obywatelem,

dotyczy on jednak tylko przypadków postępowania spadkowego w sprawach

ruchomości. Zgodnie z art. 40 ust. 3 umowy, gdy każda ze stron uważa, że

spadkodawca w chwili śmierci był jej obywatelem, do prowadzenia postępowania

spadkowego w sprawach ruchomości właściwe są również sądy tej strony, na której

obszarze spadkodawca miał ostatnio miejsce zamieszkania. U podstaw tego

rozwiązania leży założenie o silniejszym związku spadkodawcy będącego

obywatelem obu państw – stron z tym z nich, w którym miał on w miarodajnej chwili

miejsce zamieszkania. Przyjęcie takiego uregulowania w art. 40 ust. 3 umowy może

skłaniać do analogicznego rozwiązania, wprost nieunormowanej, kolizji obywatelstw

na tle art. 39 ust. 2 umowy, wskazującego prawo właściwe do oceny dziedziczenia

ustawowego mienia nieruchomego. Możliwość taką należy jednak odrzucić; w

umowie polsko-austriackiej w sprawach spadkowych dotyczących nieruchomości,

gdy chodzi o określenie jurysdykcji krajowej, wyraźnie i jednoznacznie jest

preferowany tylko związek sprawy z miejscem położenia nieruchomości (art. 39 ust.

1). Związek ten powinien więc także przesądzać rozstrzygnięcie kolizji obywatelstw

na użytek zastosowania art. 39 ust. 2 umowy polsko-austriackiej, jeżeli więc

spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem zarówno polskim, jak i austriackim,

prawem ojczystym rozstrzygającym, zgodnie z art. 39 ust. 2 tej umowy, o tym, jakie

osoby powołane są jako ustawowi spadkobiercy, jakie części im przypadają oraz

czy należy się zachowek i w jakiej wysokości, powinno być w odniesieniu do mienia

nieruchomego prawo tej strony, na której obszarze mienie to jest położone.

Należy opowiedzieć się za poglądem, że prawu wskazanemu przez art. 39

ust. 2 umowy polsko-austriackiej podlega, podobnie jak prawu właściwemu na

podstawie art. 34 p.p.m., m.in. przyjęcie lub odrzucenie spadku w zakresie takich

kwestii, jak możność przyjęcia lub odrzucenia spadku, czasowe granice, w jakich

można spadek przyjąć lub odrzucić, treść oświadczenia w przedmiocie przyjęcia

spadku i skutki oświadczenia o przyjęciu spadku wprost lub z dobrodziejstwem

inwentarza, skutki odrzucenia spadku, dopuszczalność częściowego przyjęcia lub

odrzucenia spadku, a także wpływ wad oświadczeń woli na skuteczność przyjęcia

lub odrzucenia spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2005

r., IV CK 20/05, OSNC 2006, nr 6, poz. 106).

Prawo to nie rozstrzyga natomiast o zdolności do przyjęcia lub odrzucenia

spadku, a także o – mającej zasadnicze znaczenie z punktu widzenia

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy – formie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu

spadku. Co do zdolności wniosek taki wynika z zamieszczenia w umowie polskoaustriackiej osobnej ogólnej normy kolizyjnej dotyczącej zdolności do czynności

prawnych (art. 23). W odniesieniu do formy czynności prawnej w umowie polskoaustriackiej nie zamieszczono osobnej ogólnej normy kolizyjnej, lecz okoliczność ta

nie uprawnia do wniosku o podleganiu formy oświadczenia o przyjęciu lub

odrzuceniu spadku normie kolizyjnej zawartej w art. 39 ust. 2 umowy. Kwestia formy

poszczególnych czynności prawnych jest zazwyczaj współcześnie obejmowana

odrębną normą kolizyjną (por. np. art. 12 p.p.m. oraz art. 8 austriackiej ustawy z

dnia 15 czerwca 1978 r. o prawie prywatnym międzynarodowym, BGBl. I Nr.

304/1978 ze zm.). Na takim założeniu, znajdującym wyraz w zamieszczeniu

odrębnych przepisów wskazujących prawo właściwe dla formy małżeństwa (art. 24

ust. 2), formy majątkowej umowy małżeńskiej (art. 26 ust. 3) oraz formy rozrządzeń

ostatniej woli (art. 38), opiera się również umowa polsko-austriacka. Z tego względu

niezamieszczenie w tej umowie specjalnego przepisu dotyczącego formy

oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ani ogólnej normy wskazującej

prawo właściwe w odniesieniu do formy czynności prawnej uzasadnia wniosek o

pozostawieniu kwestii formy oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku poza

zakresem regulacji omawianej umowy, z tym skutkiem dla sądów polskich, że

również w tych sprawach, w których prawo właściwe wskazuje art. 39 ust. 2 tej

umowy, powinny one określać prawo miarodajne dla formy oświadczenia o

przyjęciu lub odrzuceniu spadku na podstawie art. 12 p.p.m.

Z dotychczasowych uwag wynika więc, że w sprawie przy rozstrzyganiu o

jurysdykcji krajowej nie było podstaw do zastosowania art. 1008 § 1 i art. 1002 § 1

k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2009 r., gdyż ich

zastosowanie w tym zakresie wyłączał art. 39 ust. 1 umowy polsko-austriackiej.

Uchybienie to nie spowodowało jednak nieważności postępowania, a nawet nie

mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, wymaganego przez art. 398 3 § 1 pkt

2 k.p.c. od procesowej podstawy kasacyjnej, gdyż także z art. 39 ust. 1 wynika w

sprawie właściwość sądów polskich.

Podobnie art. 34 p.p.m., ze względu na art. 39 ust. 2 umowy polskoaustriackiej, nie mógł stanowić podstawy wskazania prawa właściwego w

odniesieniu do dziedziczenia ustawowego nieruchomości po spadkodawcy.

Również jednak zgodnie z art. 39 ust. 2 umowy polsko-austriackiej prawem

właściwym w sprawie w odniesieniu do dziedziczenia ustawowego nieruchomości

po spadkodawcy jest, ze względu na polskie – oprócz austriackiego – obywatelstwo

spadkodawcy w chwili śmierci oraz miejsce położenia nieruchomości spadkowych,

prawo polskie wskazane w zaskarżonym postanowieniu, obejmujące powołane w

skardze kasacyjnej przepisy kodeksu cywilnego. Poza tym powołanie się na art. 34

p.p.m. zamiast na art. 39 ust. 2 umowy polsko-austriackiej pozostało bez wpływu na

zastosowanie w sprawie jako podstawy ustalenia prawa właściwego dla formy

oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przepisu art. 12 p.p.m. Niemniej

jednak zastosowanie tego przepisu w zaskarżonym postanowieniu było

nieprawidłowe.

Jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń, złożone przez

wnioskodawczynię pisemne oświadczenie, że „rezygnuje nieodwołalnie i bez

zastrzeżeń z ustawowo przysługującego jej spadku i zachowku po Józefie C.”,

pozostawało w ścisłym związku z prowadzonym przed sądem wiedeńskim

przewodem spadkowym po Józefie Tadeuszu C. Prawo austriackie wymaga od

spadkobierców oświadczenia co do spadku; według § 799 austriackiego k.c., kto

chce spadek objąć w posiadanie, powinien oświadczyć wobec sądu, że spadek

przyjmuje. Oświadczenie co do spadku w szerokim znaczeniu tego zwrotu obejmuje

także oświadczenie o odrzuceniu spadku. Oświadczenie o odrzuceniu spadku

podlega co do zasady takim samym regułom, jak oświadczenie o przyjęciu spadku.

Zarówno pozytywne, jak i negatywne oświadczenie co do spadku, wymagało,

według obowiązującego do dnia 31 grudnia 2004 r. patentu cesarskiego z dnia 9

sierpnia 1854 r. – ustawy o postępowaniu sądowym w sprawach niespornych

(RGBl. 208), złożenia wobec sądu; mogło ono w szczególności nastąpić na piśmie

podpisanym przez osobę wykazującą tytuł do spadku (§§ 122 i 116). Należy

zaznaczyć, że podobne wymaganie co do sposobu złożenia oświadczenia o

przyjęciu lub odrzuceniu spadku przewiduje także obecnie obowiązująca w Austrii

regulacja, którą zawiera § 157 i § 159 ustawy o postępowaniu sądowym w

sprawach niespornych (BGBl. I Nr 111/2003 ze zm.). Jakkolwiek w odniesieniu do

wielu czynności prawnych mogą powstawać istotne wątpliwości co do miejsca ich

dokonania, utrudniające lub wręcz uniemożliwiające posłużenie się w stosunku do

nich normą kolizyjną zawartą w drugiej części art. 12 p.p.m., to w odniesieniu do

czynności prawnych, w których oświadczenie woli wymaga złożenia wobec

określonego organu państwowego, nie powinno być wątpliwości, że miejscem ich

dokonania jest miejsce działania tego organu. Czynności te są dokonane dopiero z

chwilą złożenia oświadczenia wobec określonego organu, a w każdym razie dopiero

wówczas dopełnia się istotny element stanu faktycznego tych czynności,

decydujący o zachowaniu formy warunkującej ich skuteczność. Oświadczenie bez

wymaganego aktu złożenia wobec określonego organu państwowego jest

pozbawiane doniosłości prawnej, jeżeli więc o dokonaniu tych czynności decyduje

dopiero chwila złożenia oświadczenia wobec określonego organu, to miejsce

działania tego organu powinno być konsekwentnie uznane za miejsce, w którym

dochodzi do ich dokonania.

W rezultacie skierowane do sądu wiedeńskiego pisemne oświadczenie

wnioskodawczyni, sporządzone przez nią w Palma de Mallorca, zostało w istocie

dokonane jako czynność prawna nie na obszarze obowiązywania hiszpańskiego

kodeksu cywilnego, lecz w miejscu działania sądu, wobec którego zostało ono

złożone, czyli na terytorium Austrii, a przy tym z zachowaniem prawa austriackiego,

właściwego dla niego w niniejszej sprawie w myśl subsydiarnej normy zawartej w

art. 12 zdanie drugie p.p.m.

Sąd Okręgowy, nie mając podstaw do uznania bezskuteczności oświadczenia

wnioskodawczyni z powodu niezachowania formy wymaganej przez prawo

właściwe w myśl art. 12 p.p.m., powinien więc ocenić to oświadczenie w świetle

przepisów kodeksu cywilnego o odrzuceniu spadku, w zakresie, w jakim prawu

temu jako statutowi spadkowemu właściwemu w sprawie na podstawie art. 39 ust. 2

umowy polsko-austriackiej podlega możność odrzucenia spadku, czasowe granice

dopuszczalności odrzucenia spadku, skutki odrzucenia spadku, dopuszczalność

częściowego odrzucenia spadku oraz wpływ wad oświadczeń woli na skuteczność

odrzucenia spadku. Podstawą tej oceny powinny być w szczególności art. 1014 § 3,

art. 1018 § 2 i art. 1020 k.c.

Bezzasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 670 k.p.c. Przepisu tego,

nakazującego sądowi badanie z urzędu, kto jest spadkobiercą, sąd nie może

naruszyć przez nieprawidłowe zastosowanie norm materialnoprawnych, mających

wpływ na krąg osób powołanych do spadku. Podobnie chybione są zarzuty

naruszenia art. 278 k.p.c. przez oddalenie wniosku uczestniczki o powołanie

biegłego z zakresu prawa obcego, a w konsekwencji tego oddalenia, naruszenia

art. 385 k.p.c. Wiadomości specjalne, o których mowa w art. 278 k.p.c., nie

obejmują wiedzy o treści obowiązującego prawa i regułach jego wykładni (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 203/98, OSNAPUS 1999, nr 15,

poz. 478). Zasady ustalania treści prawa obcego określa art. 1143 k.p.c. i choć § 3

tego przepisu dopuszcza w celu ustalenia treści prawa obcego także dowód z opinii

biegłego, to jednak wnioskodawczyni nie wykazała potrzeby przeprowadzenia

takiego dowodu, zwłaszcza w odniesieniu do prawa hiszpańskiego.

Ze względu na częściową zasadność skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).