III CSK 220/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 220/09

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSA Jan Futro

w sprawie z wniosku D. U.

przy uczestnictwie M. K., R. K. i M. K.

o dział spadku i zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 27 lutego 2009 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy w S. dokonał działu

spadku po G. U. i zniesienia współwłasności w ten sposób, że nieruchomość

zabudowaną położoną w S. przy ul. P. oraz samochód osobowy Fiat Brava 1,2, nr rej.

(...), przyznał na własność wnioskodawcy D. A. U., nieruchomość niezabudowaną

położoną w S. przy ul. P. przyznał na własność uczestnikowi postępowania M. K., udział

w wysokości 1/3 części w nieruchomości zabudowanej położonej w S. przy ul. S.

przyznał na własność uczestniczce postępowania M. K., poza tym zasądził: od

wnioskodawcy na rzecz uczestniczki M. K. kwotę 190 947,53 zł, rozłożoną na raty, i na

rzecz uczestnika R. K. kwotę 11 452,60 zł, od uczestnika M. K. na rzecz wnioskodawcy

kwotę 57 663,35 zł i na rzecz uczestniczki M. K. kwotę 405,86 zł i od niej na rzecz

uczestnika R. K. kwotę 1 785,50 zł oraz orzekł o kosztach postępowania. Sąd Okręgowy

w K. postanowieniem z dnia 27 lutego 2009 r. zmienił to postanowienie w ten sposób, że

podzielił nieruchomość położoną w S. przy ul P. i na własność wnioskodawcy przyznał

jej część, stanowiącą działki nr 84/1 i nr 85/1, a na własność uczestnika M. K. – jej część

stanowiąca działki nr 84/2 i nr 85/2 i w miejsce kwoty 57 663,35 zł zasądzonej od

uczestnika M. K. na rzecz wnioskodawcy zasądził kwotę 3 733,59 zł, oddalił apelację

wnioskodawcy w pozostałej części oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i

kosztach sądowych. W sprawie zostało ustalone, że postanowieniem Sądu Rejonowego

w S. z dnia 30 marca 2006 r. stwierdzono, że spadek po G. U. na podstawie testamentu

nabyli: mąż D. U. w 25232775/29622930 częściach, brat M. K. w 1294625/29622930

częściach, brat R. K. w 1547765/29622930 częściach i bratanica M. K. w

1547765/29622930 częściach. Dla wyliczeń potrzebnych do dokonania działu spadku

Sąd Okręgowy ułamki te zamienił na procenty i przyjął, że spadek odziedziczyli: D. U. w

85%, M. K. w 4%, R. K. w 5,5% i M. K. w 5,5 %. Poza tym w sprawie ustalono m.in.,

że na nieruchomość położoną w S. przy ul. P. spadkodawczyni wraz z mężem dokonali

nakładów, które w 1/3 weszły w skład spadku po G. U.

Wymienione postanowienie Sądu Okręgowego w K. w części oddalającej

apelację oraz orzekającej o kosztach postępowania apelacyjnego i kosztach sądowych

zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca. Podstawami skargi są: „1. a) naruszenie art.

924 w zw. z art. 948 k.c. przez odmienne ustalenie składu i stanu spadku niż zostało to

przyjęte wedle chwili jego otwarcia w sprawie o stwierdzenie praw do spadku, a dalej w

konsekwencji naruszenie art. 31 § 1, art. 35, art. 43 § 1 k.r.o. przez rozliczenie małżonka

spadkodawcy z majątku wspólnego mniejszym niż połowa udziałem, b) naruszenie art.

925 k.c. przez przyjęcie, że postępowanie o stwierdzenie praw do spadku miało

charakter ugodowy, podczas gdy postanowienie spadkowe ma charakter deklaratoryjny

i stwierdza jedynie nabycie na chwilę jego otwarcia, 2. naruszenie art. 328 § 2 w zw. z

art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wyjaśnienia na jakiej podstawie Sąd dokonał

odmiennego niż w postanowieniu o stwierdzeniu praw do spadku, a także w orzeczeniu

działowym Sądu I instancji określenia udziałów spadkowych; naruszenie art. 365 § 1 w

zw. z art. 13 § 2 k.c. przez przyjęcie na potrzeby rozliczeń w dziale spadku, wbrew treści

postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku, odmiennych udziałów w spadku.”

Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Ustalenie składu i wartości spadku ulegającego podziałowi dokonuje

samodzielnie sąd w postępowaniu o dział spadku (art. 684 k.p.c.). Okoliczność, że w

postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po G. U. ze względu na treść

sporządzonego przez nią testamentu, dla określenia wielkości udziałów przypadających

spadkobiercom, zachodziła potrzeba ustalenia składu i wartości spadku, nie sprawia, że

ustalenia te wiążą sąd w postępowaniu o dział spadku. Postanowienie o stwierdzeniu

nabycia spadku wiąże ten sąd tylko co do – wskazanych w jego sentencji – osób

spadkobierców i wielkości przypadających im udziałów w spadku. Ustalając, że na

nieruchomość położoną w S. przy ul. P. spadkodawczyni wraz z mężem dokonali

nakładów, które w 1/3 weszły w skład spadku po G. U., podczas gdy w postępowaniu o

stwierdzenie nabycia spadku po niej ustalono, że nakłady te weszły w skład spadku w

połowie, Sąd Okręgowy nie naruszył ani art. 924 w zw. z art. 948 k.c., ani art. 31 § 1, art.

35 i 43 § 1 k.c. Wskazanie w skardze kasacyjnej, jako naruszonych ze względu na

odmienne, niż w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, ustalenie składu i wartości

spadku,

wymienionych

przepisów

prawa

materialnego

wydaje

się

być

nieporozumieniem.

Stwierdzenie przez Sąd Okręgowy, że postępowanie o stwierdzenie nabycia

spadku po G. U. miało charakter „ugodowy”, było wynikiem oceny stanowiska

uczestników tego

postępowania,

którzy

mimo

początkowej

różnicy

zdań

nie

zakwestionowali złożonej w tej sprawie opinii biegłego będącej podstawą poczynionych

w niej ustaleń faktycznych. W stwierdzeniu tym nie można dopatrzyć się poglądu, że

postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku stwierdza nabycie spadku z inną chwilą

niż chwila jego otwarcia. Brak jest związku jaki ma powyższe stwierdzenie z wynikiem

działu spadku.

2. Jeżeli spadek nabywa kilka osób, w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia

spadku oznacza się części, w jakich przypada on każdej z nich (wysokość ich udziałów)

– art. 677 k.p.c. Przyjęte jest, że czyni się to – tak jak ujmuje to Kodeks cywilny w

przepisach o dziedziczeniu ustawowym – w postaci odpowiednich ułamków. Zamiana

ułamka na procent jest zwykłą operacją rachunkową. Jeżeli dokonana zostaje z

uwzględnieniem reguł obowiązujących w arytmetyce, to wielkość wyrażona w ułamku

odpowiada wielkości wyrażonej w procentach. Nie jest więc uchybieniem, które mogło

wpłynąć na zniekształcenie wielkości udziału spadkobierców G. U. określonych w

postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku w ułamkach, określenie ich na użytek

działu spadku w procentach. Określenie ich w procentach z zaokrągleniem do 0,5

procenta praktycznie nie spowodowało istotnej, liczącej się zmiany wielkości udziałów

przypadających w spadku poszczególnym spadkobiercom w porównaniu do wielkości

tych udziałów określonych w procentach, wyrażonych z uwzględnieniem dwóch, trzech

czy więcej miejsc po przecinku. Brak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia

wyjaśnienia zastosowanej przez Sąd Okręgowy metody określenia wielkości udziałów w

spadku przypadających spadkobiercom G. U. nie stanowi naruszenia art. 328 § 2

w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c., mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przytoczonych względów należało uznać, że skarga kasacyjna wnioskodawcy

nie ma uzasadnionych podstaw. Podlega ona zatem oddaleniu (art. 39814 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c.).