III CSK 22/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 22/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku Jerzego B.

przy uczestnictwie Marii B.

o wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 18 czerwca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Jerzy B. w dniu 21 maja 2008 r. złożył wniosek o dokonanie wpisu na jego

rzecz prawa własności działek oznaczonych numerami: 202, 275 i 284, objętych

księga wieczystą KW nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy na podstawie ugody

zawartej z Marią B. w postępowaniu rozwodowym przed Sądem Okręgowym w L.

(Austria) nr [...]. Zawierając tę ugodę Maria B. oświadczyła, iż jest jedyną

właścicielką nieobciążonej nieruchomości położonej w Polsce, składającej się z

wymienionych działek oraz działki nr 358, i że - w ramach porządkowania spraw

majątkowych z powodu rozwodu - przenosi prawo własności tej nieruchomości na

wnioskodawcę oraz wyraża zgodę na przepisanie na niego należącego do niej

udziału 1/1 w przedmiotowej nieruchomości.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 26 marca 2010 r. utrzymał w mocy

wpis prawa własności dokonany - zgodnie z powyższym wnioskiem - przez

referendarza sądowego w dniu 30 lipca 2008 r w księdze wieczystej nr [...]. Sąd

Rejonowy wskazał, że jakkolwiek załączona do wniosku ugoda sądowa nie stanowi

tytułu egzekucyjnego i nie podlega uznaniu na podstawie art. 1145 k.p.c., nie

oznacza to jednak, że w polskim obszarze prawnym nie wywiera skutków

materialnoprawnych.

Stwierdził

przy

tym,

że

ugoda

ta

nie

jest

aktem

jurysdykcyjnym sądu obcego, lecz czynnością prawną stron i do oceny jej

skuteczności nie stosuje się przepisów o jurysdykcji sądów. W konsekwencji nie

podzielił stanowiska uczestniczki postępowania Marii B., że w sytuacji, w której

sądy polskie odmówiły uznania ugody zawartej przed sądem austriackim, nie

można uznać tej ugody za podstawę wpisu w polskich księgach wieczystych.

Sąd Okręgowy postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację

uczestniczki

postępowania

od

postanowienia

Sądu

Rejonowego,

podzielając przyjęte za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne

i ich ocenę prawną. Sąd Okręgowy, odwołując się do treści art. 12 ustawy z dnia

12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 ze

zm.; dalej: "p.p.m."), podkreślił, że przedstawiona przez wnioskodawcę ugoda

zawarta przed sądem austriackim posiada formę wystarczającą do przeniesienia

prawa własności nieruchomości położnej w Polsce, gdyż - w zakresie formy -

odpowiada wymaganiom przewidzianym w prawie austriackim. Skoro ugoda ta

wywarła skutek w sferze stosunków materialnoprawnych na gruncie prawa

polskiego, to zachodzi podstawa do dokonania wnioskowanego wpisu w księdze

wieczystej.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 398 3

§ 1 k.p.c., uczestniczka Maria B. wniosła o uchylenie postanowienia Sądu

Okręgowego i oddalenie wniosku o wpis prawa własności, zarzucając Sądowi

Okręgowemu naruszenie art. 158 k.c., art. 24 § 1 i 2 p.p.m. oraz art. 1102 §1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Odnosząc się pierwszej kolejności do podstawy kasacyjnej naruszenia

przepisów postępowania, należy stwierdzić, że nie znajduje ona usprawiedliwienia.

Podstawę wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej stanowiła ugoda

zawarta przez wnioskodawcę z uczestniczką postępowania przed sądem

austriackim w sprawie o rozwód, porządkująca sprawy majątkowe rozwodzących

się małżonków. Ugoda ta – jak prawidłowo uznały sądy meriti – nie stanowi aktu

jurysdykcyjnego sądu zagranicznego i nie ma waloru tytułu egzekucyjnego.

Wywiera ona jednak określone skutki materialnoprawne oraz procesowe. Skutek

procesowy, związany z zakończeniem konkretnego postępowania, ugoda ta

wywiera tylko na obszarze państwa, którym została zawarta. Na terytorium Polski

może ona natomiast wywołać skutek materialnoprawny. Jako akt materialnoprawny

ugoda taka nie wymaga uznania i podlega ocenie sądu polskiego. Pod tym

względem – jak trafnie przyjmuje się w piśmiennictwie – znaczenie ugody sądowej

nie różni się od znaczenia ugody pozasądowej lub innej umowy materialnoprawnej.

Sąd Okręgowy, oceniając skutki materialnoprawne ugody stanowiącej

podstawę wniosku, nie mógł zatem – jak zarzuciła skarżąca - naruszyć art. 1102

§ 1 k.p.c., obowiązującego w chwili dokonywania tej oceny

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że prawidłowe

przytoczenie podstawy kasacyjnej określonej w art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga

nie tylko skonkretyzowania naruszonego przepisu prawa materialnego, ale również

wskazania sposobu jego naruszenia i wyjaśnienia, na czym polega jego błędna

wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jak - zdaniem skarżącego - powinien

on być rozumiany i stosowany (zob. m.in. wyroki: z dnia 5 grudnia 2006 r., II CSK

274/06, niepubl. oraz z dnia 8 maja 2008 r., I PK 257/07, niepubl.). Utrwalony jest

również pogląd, zgodnie z którym Sąd Najwyższy jako sąd kasacyjny nie jest ani

zobowiązany, ani uprawniony do dociekania, o jaką postać naruszenia przepisu

chodzi skarżącemu i na czym ona – w jego ocenie - polega (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r., IV CSK 165/05, niepubl.).

Skarżąca,konstruując skargę kasacyjną w oparciu o podstawę naruszenia

prawa materialnego, wymieniła wprawdzie przepisy, które zostały – jej zdaniem naruszone przez Sąd drugiej instancji, nie wskazała jednak postaci tego

naruszenia. Już z tej tylko przyczyny podniesione w ramach wymienionej podstawy

zarzuty obrazy art. 158 k.c. i art. 24 § 1 i 2 p.p.m. nie mogły wywrzeć zamierzonego

skutku.

Niezależnie od tego należy zauważyć, że u podstaw zaskarżonego

postanowienia

legło

jednoznaczne

stwierdzenie,

że

przedstawiona

przez

wnioskodawcę ugoda sądowa spełnia wymagania w zakresie formy przewidzianej

w prawie austriackim dla czynności przenoszącej własność nieruchomości,

a w konsekwencji uznanie, że ugoda ta

stanowi podstawę do uwzględnienia

wniosku z uwagi na treść art. 12 p.p.m. Sąd Okręgowy dostrzegł różnice pomiędzy

kwestią ustalenia prawa właściwego dla oceny skuteczności materialnoprawnej

czynności prawnej oraz kwestią prawa właściwego dla oceny formy tej czynności.

Wskazał bowiem wyraźnie, że treść czynności prawnej jako przesłanka jej

ważności podlega prawu właściwemu dla danej czynności (lex causae); gdy ma

ona za przedmiot własność, wchodzi w rachubę norma art. 24 ustawy o p.p.m.

O formie czynności prawnej stanowi natomiast art. 12 ustawy p.p.m., stosownie do

którego forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności;

wystarcza jednak zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym

czynność zostaje dokonana.

W judykaturze zwrócono uwagę, że art. 12 p.p.m. wprowadza rozwiązanie

pozwalające stronom zachować bądź wymagania dotyczące formy przewidziane

w państwie właściwym dla danej czynności prawnej (lex causae), bądź wymagania

przewidziane w prawie państwa, w którym czynność prawna jest dokonana (lex loci

actus).

Nie przesądza on definitywnie kwestii na rzecz prawa właściwego dla

samej czynności prawnej; wysuwając tę właściwość na pierwsze miejsce stanowi

jednocześnie, że "wystarcza" zastosowanie się do loci actus, prawa miejsca

dokonania czynności. Reguła przewidująca alternatywną właściwość legis loci

actus stwarza możliwość dopełnienia wymagań przewidzianych - w zakresie formy w tym prawie z tym skutkiem, że nie można kwestionować (ze względu na formę)

ważności czynności prawnej. Podkreśla się przy tym, że norma wyrażona w art. 12

p.p.m. ma charakter normy ogólnej, mającej zastosowanie do wszystkich czynności

prawnych, chyba że przepis szczególny zawiera inne unormowanie (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 1998 r., I CKN 345/97, OSNC

1998, nr 9, poz. 137 oraz z dnia z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK 39/03, OSNC 2005,

nr 2, poz. 33) Takie przepisy szczególne zawiera samo Prawo prywatne

międzynarodowe w art. 15 (forma zawarcia małżeństwa) i art. 35 (forma czynności

prawnych mortis causa). W odniesieniu do czynności prawnej zobowiązującej lub

rozporządzającej, mającej za przedmiot prawo rzeczowe na nieruchomości

położonej w Polsce, takiego przepisu szczególnego nie ma. Prawo właściwe dla

oceny formy takiej czynności określa zatem art. 12 p.p.m. Zasadniczo formę tę

wyznaczać będzie zatem prawo właściwe dla konkretnej czynności, wystarczy

jednak dochowanie wymagań przewidzianych przez prawo obowiązujące w miejscu

jej dokonania.

W świetle przytoczonego stanowiska judykatury, do którego nawiązał Sąd

Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu, za błędne należy uznać stanowisko

skarżącej, wedle którego ugoda zawarta przed sądem austriackim nie może

stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku z uwagi na niezachowanie wymogu

formy aktu notarialnego, wynikającego z art. 158 k.c. i art. 24 § 1 i 2 p.p.m.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.,

orzekł, jak w sentencji.