III CSK 218/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 218/08

POSTANOWIENIE

Dnia 20 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z wniosku J. S.

przy uczestnictwie Gminy Miejskiej K.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 23

października 2007 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 marca 2007 r. Sąd Rejonowy w K. stwierdził, że

wnioskodawczyni J. S. nabyła z dniem 1 października 2005 r. przez zasiedzenie prawo

własności nieruchomości o powierzchni 481 m2, położonej w K. – W., stanowiącej

własność Gminy Miejskiej K. (uprzednio Skarbu Państwa). Podstawą orzeczenia było

ustalenie, że wnioskodawczyni, doliczając okres posiadania poprzedników, samoistnie

posiadała przedmiotową nieruchomość przez okres 30 lat.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji Gminy Miejskiej K. Sąd Okręgowy w K.

– postanowieniem z dnia 23 października 2007 r. – zmienił orzeczenie Sądu pierwszej

instancji w ten sposób, że wniosek oddalił. W ocenie Sądu Okręgowego, nie doszło do

nabycia własności przez zasiedzenie, gdyż termin jego biegu został przerwany na

skutek wniesienia przez uczestniczkę – w dniu 3 lutego 2005 r. – pozwu o wydanie

nieruchomości.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni została oparta na obydwu podstawach

kasacyjnych określonych w art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy skarżąca

zarzuciła naruszenie art. 175 w związku z art. 123 § 1 pkt 1 i art. 124 § 2 k.c. przez

błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wniesienie przez uczestniczkę powództwa

o wydanie nieruchomości przerwało bieg zasiedzenia, a w ramach drugiej wytknęła

naruszenie art. 179 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że zawieszenie postępowania na zgodny

wniosek stron nie wstrzymuje biegu terminu zasiedzenia. Wniosła o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia oraz o orzeczenie co do istoty sprawy i oddalenie apelacji

uczestniczki.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wnioskodawczyni

podniosła m.in., że kwestia zakresu oddziaływania art. 179 k.p.c. na bieg terminów

prawa materialnego nie była jeszcze podejmowana w judykaturze ani też nie

analizowano jej w piśmiennictwie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazując na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 179 k.p.c., skarżąca

sformułowała rzeczywiście niegłoszoną jeszcze tezę, że przepis ten wstrzymuje „tylko

bieg terminów sądowych”, a zatem a contrario nie ma żadnego wpływu na bieg

terminów ustawowych, a skoro nie czyni w tym zakresie żadnego rozróżnienia, to nie

wpływa także na bieg terminów ustawowych prawa materialnego. W konsekwencji

wysnuła wniosek, że zawieszenie postępowania sądowego na zgodny wniosek stron w

sprawie o wydanie nieruchomości, której dotyczy zasiedzenie, zniweczyło skutki

niewątpliwego przerwania biegu terminu zasiedzenia spowodowanego wniesieniem

pozwu (art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 175 k.c.); ergo, po zawieszeniu postępowania

termin zasiedzenia zaczął biec „w dalszym ciągu” i w związku z tym upłynął przed

zamknięciem rozprawy w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia.

Problematyka terminów prawa materialnego prywatnego – ich biegu oraz tzw.

dawności – została unormowana w sposób autonomiczny w kodeksie cywilnym

(art. 110–125) i jakkolwiek unormowania te mają niekiedy zastosowanie także na

obszarze prawa procesowego, jednak dzieje się tak tylko wówczas, gdy ustawa

wyraźnie to przewiduje (np. art. 165 § 1 k.p.c.). Podobnie jest w wypadku terminów

prawa procesowego; ich autonomiczna i wyczerpująca regulacja – z ww. wyjątkiem

określonym w art. 165 § 1 – znajduje się w przepisach kodeksu postępowania cywilnego

(art. 164-172). W określonych przypadkach przepisy te, wyraźnie o tym stanowiąc,

dotyczą także skutków, lub ich braku, w zakresie prawa materialnego. Przykładem

takich przepisów są – obok art. 130 § 2 k.p.c. – art. 203 § 2 oraz art. 182 § 2 k.p.c.

Oczywiście, ocena, czy konkretny termin ma charakter materialnoprawny czy

procesowy nie zależy od jego umiejscowienia w systemie prawnym, uwaga ta jednak nie

ma jakiegokolwiek znaczenia przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, skupionej na

określeniu zakresu oddziaływania art. 179 k.p.c., który – co wynika jasno z jego treści

oraz z kontekstu systemowego – dotyczy wyłącznie terminów prawa procesowego, a

wyróżnienie terminów sądowych, zdefiniowanych w art. 164 k.p.c., uczynione zostało

tylko w celu przeciwstawienia ich terminom prawa procesowego ustanowionym przez

ustawę (np. art. 160, 344 § 1, art. 369 § 1 itd. k.p.c.), ewentualnie terminom umownym,

a nie przepisom prawa materialnego. W tej sytuacji zawieszenie na zgodny wniosek

stron postępowania we wszczętej przez Gminę sprawie o wydanie spornej

nieruchomości nie zniwelowało ani nie zmodyfikowało przerwy terminu zasiedzenia

spowodowanej wniesieniem pozwu; zgodnie z art. 124 § 2 k.c., przedawnienie

rozpocznie bieg na nowo po zakończeniu postępowania w sprawie o wydanie. Należy

przy tym zaznaczyć, co również przemawia przeciwko tezie skarżącej, że ani w ustawie

z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311 ze

zm.), ani w kodeksie cywilnym nie powtórzono regulacji ujętej w art. 280 § 2 k.z.,

zgodnie z którą, jeżeli postępowanie uległo zawieszeniu m.in. na zgodny wniosek stron,

bieg przedawnienia (zasiedzenia) rozpoczynał się na nowo z ostatnią czynnością procesową stron lub sądu.

W konsekwencji zaprezentowana w skardze kasacyjnej teza wnioskodawczyni o

wpływie art. 179 k.p.c. na bieg terminu zasiedzenia musi być uznana za błędną, przy

czym poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego pozostaje kwestia, czy – wobec

upływu terminu przewidzianego w art. 182 § 1 k.p.c. – są (były) podstawy do umorzenia

postępowania w sprawie o wydanie nieruchomości i jaki to może (mogło) mieć wpływ na

bieg terminu zasiedzenia w związku z unormowaniem zawartym w art. 182 § 2

w związku z art. 123 § 1 pkt 1 i art. 175 k.c. (por. uzasadnienie postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 4 września 2008 r., IV CSK 213/08, nie publ.).

W tym stanie rzeczy, skoro zarzut skarżącej dotyczący art. 179 k.p.c. okazał się

bezzasadny, nie może być mowy także o naruszeniu art. 175 w związku z art. 123 § 1

pkt 1 i art. 124 § 2 k.c. Z tego względu orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.).