III CSK 178/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 178/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku M. M.

przy uczestnictwie E. K., K. M. i K. Ś.

o zmianę postanowienia w sprawie I Ns (...),

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni i uczestniczki postępowania K. M. od postanowienia

Sądu Okręgowego w T.

z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt I Ca (...) [I Cz (...)],

uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej apelację oraz zażalenie w

zakresie punktu II (drugiego) postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 maja

2008 r. sygn. akt I Ns (...) i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu

w

T. pozostawiając

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

M. M. wniosła o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w B. z

dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt l Ns (...), o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M.

Żądanie zostało poparte przez uczestniczki postępowania K. M. i K. Ś., które – zgodnie

z wnioskodawczynią - wniosły, aby zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w B. i

stwierdzić, że spadkobiercami zmarłej E. M. na podstawie testamentu są: T. M., K. M. i

K. Ś. wszyscy po 1/3 części.

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy w B. oddalił wniosek

oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że E. M. zmarła w dniu 2 sierpnia 1991 r. Była tylko raz

zamężna z W. M., który zmarł przed nią. Z małżeństwa tego miała dwóch synów: S. i T.

Spadkobiercami po W. M. na podstawie testamentu są: wdowa E. M. w 3/6 części i

synowie: S. w 1/6 części oraz T. w 2/6 części. S. zmarł przed matką 26 stycznia 1990 r., a

jego spadkobierczyniami są: wdowa M. M. oraz córki K. i K. M., obecnie Ś., wszystkie po

/3 części. Drugi z synów T. zmarł po matce 31 sierpnia 2004 r., a jego jedyną

spadkobierczynią jest E. K. (uczestniczka postępowania). E. M. pozostawiła po sobie

testament własnoręczny, datowany na 10 września 1990 r., w którym wskazała, że

„piętro domu przy ul. R. wraz z ogródkiem zapisuję mojemu synowi T. i dwóm córkom

zmarłego syna S. K. i K. po połowie; wszystkie ruchomości synowi T., aby nimi

rozporządził według własnej woli”.

Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 5 kwietnia 1960 r. dokonanej w formie

aktu notarialnego Zofia Szymanowicz sprzedała na współwłasność po ½ części na rzecz

R. M. oraz W. M. i E. M. nieruchomość położoną w B. przy ul. R., stanowiącą parcelę

budowlaną oznaczoną nr 45, objętą LWH 1628 gm. kat. B. Udział w nieruchomości W.

M. i E. M. był objęty wspólnością majątkową małżeńską. Przedmiotem zbycia były także,

traktowane przez strony umowy sprzedaży jako odrębne, lokale związane ze

sprzedawanymi udziałami w parceli budowlanej: lokal na parterze budynku o

charakterze mieszkalno-użytkowym, który przypadł R. M. oraz lokal mieszkalny na

piętrze, którego współwłaścicielami stali się E. i W. M. Na podstawie tej umowy dla

nieruchomości, objętej współwłasnością oraz dla lokali na parterze i piętrze budynku

zostały założone księgi wieczyste Kw Nr […].

Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w B., sygn. akt l

Ns (...) o stwierdzenie nabycia spadku po R. M., dział spadku i zniesienie

współwłasności na wniosek E. M. ujawniono, że jest ona wyłączną właścicielką lokalu na

piętrze budynku objętego księgą wieczystą KW Nr (...)3, z którym związany jest udział ½

części we współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw Nr (...)1. Drugim

ze współwłaścicieli tej realności był T. M., któremu przysługiwało prawo własności do

lokalu użytkowo- mieszkalnego na parterze, objętego księgą wieczystą KW nr (...)2.

Obok tego składnika majątkowego spadkodawczyni była ujawniona w dziale II

księgi wieczystej KW Nr (...)01 prowadzonej dla nieruchomości składającej się z parcel

gruntowych pgr. (...)/33 i (...)/40. Jedna z nich, parcela (...)/33, została sprzedana przez

spadkodawczynię H. i W. S. na podstawie aktu notarialnego z dnia 19 grudnia 1967 r.,

czego nie odnotowano w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej.

Część parceli gruntowej (...)/40 weszła w skład działki ewidencyjnej nr (...)9 i stała

się elementem drogi pozostającej w administracji Gminy Miasta B., natomiast pozostały

jej fragment podlegał synchronizacji, tworząc działki ewidencyjne nr (...)/4 i (...)/6.

Aktualną wartość nieruchomości położonej w B. przy ul. R. Sąd Rejonowy ustalił na

kwotę 473.000 zł, natomiast nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr (...)01, którą

spadkodawczyni pominęła w testamencie, na kwotę 14 992 zł.

Sąd Rejonowy ustalił także, iż postępowanie, które zakończyło się wydaniem w

dniu 6 czerwca 2005 r. przez Sąd Rejonowy w B. postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku po E. M., zostało zainicjowane wnioskiem K. M. Z treści oświadczeń stron tego

postępowania K. M., K. M. i E. K. wynikało, że żadna z nich nie kwestionowała, że

nieruchomość lokalowa i ruchomości, o jakich stanowił testament, przynależały do

majątku spadkowego i wyczerpywały cały spadek po zmarłej. Wycena tych składników,

która stanowiła podstawę określenia udziałów spadkowych, także nie była przez

zainteresowane kwestionowana. Postanowienie z dnia 6 czerwca 2005 r. nie było

kwestionowane przez strony apelacją.

W ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawczyni, nie będąc spadkobierczynią E.

M., nie posiadała interesu prawnego, a zatem i legitymacji czynnej do wystąpienia z

wnioskiem o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po E. M. Ponieważ

wniosek został poparty przez obydwie córki wnioskodawczyni, które należą do kręgu

spadkobierców testamentowych po E. M., Sąd Rejonowy ocenił, że ich wniosek o

zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku był dopuszczalny,

ale nie zasługiwał na uwzględnienie. Pominięcie przez spadkodawczynię w testamencie

parceli gruntowej, mającej nieznaczną wartość w porównaniu z wartością nieruchomości

lokalowej (niecałe 3% wartości tej ostatniej), nie stanowi dostatecznej podstawy do

zmiany

udziałów

spadkobierców

testamentowych

w

masie

spadkowej.

Wnioskodawczyni oraz uczestniczki K. i K. Ś. nie wykazały przy tym swoich twierdzeń,

że spadkodawczyni pominęła w testamencie także inne składniki swego mienia w

postaci nieruchomości, ruchomości, środków pieniężnych oraz biżuterii. Wykładnia

testamentu spadkodawczyni nie uzasadnia wniosku, że udziały spadkowe T. M. oraz K.

M. i K. M. (Ś.) miały być równe.

Sąd Rejonowy przyjął, że w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 679

k.p.c. nie można było badać zarzutu wnioskodawczyni i uczestniczek postępowania

nieważności czynności prawnej ustanawiającej odrębną własność lokalu, jakim

zadysponowała w testamencie spadkodawczyni.

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił apelację

wnioskodawczyni i uczestniczki K. M. wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego w

B. z dnia 10 kwietnia 2008 r. oraz oddalił ich zażalenie na postanowienie Sądu

Rejonowego w B. z dnia 28 maja 2008 r., którym przyznano wynagrodzenie biegłemu z

zakresu szacowania nieruchomości A. M. i kosztami tymi obciążono wnioskodawczynię.

Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

Rejonowy. Za uzasadnione uznał również stanowisko tego Sądu o braku interesu

prawnego M. M. do wystąpienia z żądaniem zmiany postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku po E. M. W ocenie Sądu Okręgowego uczestniczki K. M. i K. Ś., które

poparły wniosek nie dochowały przewidzianego w art. 679 § 1 k.p.c. terminu do złożenia

wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku.

Ponadto okoliczności uzasadniające wniosek o zmianę tego postanowienia: nieważność

czynności prawnej polegającej na sprzedaży lokalu nr 2 położonego w B. przy ul. R.,

brak wymienienia tego lokalu w testamencie, zarzut nieistnienia orzeczenia Sądu

Rejonowego objętego żądaniem zmiany, uczestniczki postępowania mogły podnosić

w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku I Ns (...). W postępowaniu tym K. M. i K.

M. (obecnie Ś.) były zgodne, że lokal wchodzący w skład spadku ma charakter odrębny i

został skutecznie pod względem prawnym ustanowiony oraz że w skład majątku po

zmarłej nie wchodzą żadne inne składniki majątkowe poza tymi, które zostały

wymienione w testamencie. Część oświadczeń wnioskodawczyni i uczestników

w postępowaniu, które zakończyło się wydaniem prawomocnego postanowienia o

stwierdzenie nabycia spadku po E. M., zostało złożonych na rozprawie w dniu 31 maja

2004 r. Protokół z tej rozprawy został podpisany przez protokolanta dopiero w dniu 2

sierpnia 2007 r. Z punktu widzenia procesowego istotne jest złożenie pod protokołem

rozprawy podpisu przez sędziego referenta, który prowadził protokołowane czynności.

Brak podpisu protokolanta skutkuje koniecznością powtórzenia czynności tylko

wówczas, gdy jego podpisu w ogóle nie można uzyskać. Taka sytuacja w przypadku

protokołu z rozprawy z dnia 31 maja 2005 r. nie miała miejsca skoro podpis osoby, która

pełniła tę funkcję, został, chociaż z opóźnieniem, złożony.

Sąd Okręgowy oddalił wnioski dowodowe zawarte w apelacji oraz złożone w toku

postępowania apelacyjnego przez wnioskodawczynię i uczestniczkę K. M., uznając, że

nie prowadziły one do poczynienia ustaleń istotnych w sprawie albo też były spóźnione.

Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone w całości skargą kasacyjną

przez wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania K. M. W skardze podniesiono

zarzut nieważności postępowania poprzez:

-

wydanie orzeczenia przez inny skład orzekający aniżeli ten, przed którym odbyła

się rozprawa;

-

przeprowadzenie części rozprawy bez udziału protokolanta;

-

nieuwzględnienie przez Sąd drugiej instancji nieważności postępowania przed

Sądem pierwszej instancji;

-

nieuwzględnienia fikcyjnego charakteru sprawy I Ns (...) Sądu Rejonowego w B.

oraz braku podpisu protokolanta pod rzekomym protokołem zamknięcia rozprawy

z daty 31 maja 2005 r.;

-

nieuwzględnienie nieważności postępowania w sprawie I Ns (...) poprzez

sporządzenie i wykorzystanie opinii biegłego A. M., który podlegał wyłączeniu z

ustawy na zasadzie art. 48 § 3 w zw. z art. 281 k.p.c.;

-

nieuzasadnioną zmianę 2/3 składu orzekającego tuż przed rozprawą.

Skargę kasacyjną oparto także na podstawie naruszenia prawa materialnego

poprzez obrazę Konstytucji RP w postaci naruszenia: prawa do rzetelnego sądu, prawa

do rzetelnej kontroli instancyjnej, zasady legalizmu, naruszenia konstytucyjnej ochrony

własności i dziedziczenia, w tym art. 922 § 1 k.c., art. 924 k.c. i art. 925 k.c. jak również

błędną wykładnię i zastosowanie art. 948, art. 960 i 961 k.c., w konsekwencji wadliwe

ustalenie

wysokości

stwierdzonych

udziałów

spadkowych

i

błędną

wykładnię

testamentu.

W skardze powołano się także na podstawę naruszenia przepisów postępowania,

które mogły mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia:

-

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 317 § 1 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a także art. 679 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c.,

art. 381, 382 k.p.c. i art. 385 k.p.c.;

-

naruszenia prawa obywatela do sądu oraz prawa do własności i dziedziczenia, a

zwłaszcza art. 2, 7, 21 Konstytucji, art. 6 k.p.c. oraz art. 30 i 32 Konstytucji, a

także w tym kontekście naruszenie art. 378 § 2 k.p.c. oraz art. 387 § 3 zd. 2

k.p.c., a poprzez to powodujące również skutek z art. 379 pkt 5 k.p.c.,

poświadczenie nieprawdy co do okoliczności procesowych w uzasadnieniu

postanowienia l Ca (...) I Cz (...);

-

celowego działania organu drugiej instancji w kierunku niedopuszczenia do

merytorycznego rozpoznania wadliwości orzeczeń I Ns (...) Sądu Rejonowego w

B., co stanowi naruszenie art. 378 § 1 oraz art. 382 k.p.c.;

-

art. 231 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz 391 § 1 k.p.c.;

-

art. 679 k.p.c. w zw. z art. 1025 k.p.c. w postaci wadliwego ustalenia jakoby M. M.

i K. M. (oraz K. Ś.) nie były legitymowane czynnie do wystąpienia z wnioskiem o

zmianę postanowienia I Ns (...) Sądu Rejonowego w B.;

-

art. 158, 160 i 162 k.p.c. poprzez pominięcie w protokole rozprawy I Ca (...)

istotnych okoliczności oraz odmowę jego sprostowania i uzupełnienia na wniosek

M. M. oraz wpisania zastrzeżenia K. M.;

-

art. 381 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w postaci nieuzasadnionej odmowy

dopuszczenia nowych faktów i dowodów, zwłaszcza zgłoszonych uzupełnieniem

apelacji z daty 3 grudnia 2008 r.;

-

wadliwe ustalenie zasądzonych od wnioskodawczyni kosztów na rzecz

uczestniczki E. K. jako sumy 360 zł zamiast 60 zł, co stanowi obrazę przepisów o

kosztach sądowych, art. 520 k.p.c. oraz § 9 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. dotyczącego opłat za czynności

adwokackie, poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w

przypadku przepisu art. 102 k.p.c. przez brak jego zastosowania.

Wnioskodawczyni i uczestniczka postępowania K. M. wniosły o uchylenie

zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w T., w tym również wydanego w

sprawie I CZ (...) oraz uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 maja

2008 r. w przedmiocie obciążenia wnioskodawczyni kosztami opinii biegłego A. M.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut nieważności postępowania nie

zasługiwał na uwzględnienie. Skład Sądu Okręgowego, który wydał zaskarżone skargą

kasacyjną postanowienie, był zgodny z przepisami prawa, tj. został wydany przez Sąd w

składzie, przed którym odbyła się rozprawa, po zamknięciu której zostało wydane

zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie. Treść protokołu rozprawy z dnia 10 lutego

2009 r., poprzedzającej wydanie przez Sąd Okręgowy postanowienia z dnia 10 lutego

2009 r., nie potwierdza zarzutu skargi kasacyjnej, że w wydaniu tego postanowienia brali

udział inni sędziowie niż Ci, którzy uczestniczyli w rozpoznaniu sprawy na rozprawie

poprzedzającej wydanie tego orzeczenia. Skład Sądu Okręgowego wymieniony w

protokole rozprawy z dnia 10 lutego 2009 r. w osobach sędziów Sądu Okręgowego: G.

K., B. G. i M. S. jest identyczny ze składem wymienionym w sentencji postanowienia

Sądu Okręgowego w T. z dnia 10 lutego 2009 r. Nie podważa tego podana w

uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność uczestniczenia w tym samym dniu sędziego

M. S. w rozpoznawaniu innych spraw w składzie jednoosobowym. Ten sam sędzia mógł

bowiem

uczestniczyć

tego

samego

dnia,

w

przerwie

pomiędzy

sprawami

rozpoznawanymi w składzie jednoosobowym, także w sprawie rozpoznawanej w

składzie trzyosobowym. Na wokandzie spraw wyznaczonych do rozpoznania w danym

dniu odnotowuje się jedynie godzinę rozpoczęcia i zakończenia sesji wyznaczonych dla

tego samego składu orzekającego. Załączony do skargi kasacyjnej dokument w postaci

wokandy spraw wyznaczonych w Sądzie Okręgowym w T. do rozpoznania przez

sędziego M. S. jednoosobowo w dniu 10 lutego 2009 r. nie podważa więc okoliczności

wynikającej z treści protokołu rozprawy z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie o sygn. akt I

Ca (...) i I CZ (...) Sądu Okręgowego w T. oraz postanowienia tego Sądu wydanego po

zamknięciu rozprawy, że tego samego dnia ten sam sędzia uczestniczył w rozpoznaniu

sprawy i wydaniu postanowienia w składzie trzyosobowym. Tak samo należy ocenić

zarzut nieuczestniczenia w rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. przed Sądem

Okręgowym w T. sędziego B. G., która jest wymieniona w protokole rozprawy z dnia 11

grudnia 2008 r. w składzie Sądu Okręgowego, przed którym odbyła się ta rozprawa.

Zarzutu tego nie potwierdza jedynie okoliczność, że tego samego dnia ten sam sędzia

uczestniczył w rozpoznawaniu spraw w składzie jednoosobowym. Wbrew zarzutowi

skargi kasacyjnej przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zawierają zakazu

uczestniczenia tego samego sędziego, w tym samym dniu w rozpoznawaniu spraw w

różnych składach osobowych tego samego sądu. Należy to wyłącznie do wewnętrznej

sfery organizacyjnej sądu.

W postępowaniu kasacyjnym zarzut nieważności postępowania może dotyczyć

wyłącznie postępowania przez sądem drugiej instancji, które zakończyło się wydaniem

zaskarżonego skargą kasacyjną orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 17 lutego 2004 r., III CK 38/04, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego

1998 r., II CKN 600/97, OSP z 1999 r., nr 3, poz. 58). Z tego względu nie był zasadny

zarzut nieważności postępowania uzasadniony tym, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił

nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji wywodzonej z faktu

uwzględnienia przez ten Sąd opinii biegłego A. M., który – według skarżących - podlegał

wyłączeniu z mocy prawa, pominięcia fikcyjnego charakteru sprawy I Ns (...) Sądu

Rejonowego w B. oraz nieuwzględnienia braku podpisu protokolanta pod protokołem

rozprawy z dnia 31 maja 2005 r., która odbyła się przed tym Sądem. W przypadku, gdy

postępowanie przed sądem pierwszej instancji dotknięte jest nieważnością, którą sąd

drugiej instancji, zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., powinien wziąć

pod uwagę z urzędu, uzasadniony jest jedynie zarzut naruszenia przez sąd drugiej

instancji prawa procesowego - art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Nieuwzględnienie przez sąd drugiej instancji nieważności postępowania przed sądem

pierwszej instancji, nie skutkuje jednak nieważnością postępowania przed sądem drugiej

instancji. Tym bardziej zarzutu nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji

nie można wywodzić z faktu nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy w T., zarzucanej

przez wnioskodawczynię i uczestniczki postępowania K. M. i K. Ś., nieważności

postępowania w innym prawomocnie zakończonym postępowaniu przed Sądem

Rejonowym w B. o sygn. akt I Ns (...). Zarzut nieważności tego postępowania mógł być

wykazywany jedynie w razie wniesienia apelacji od postanowienia kończącego to

postępowanie albo w postępowaniu o jego wznowienie na podstawie art. 524 k.p.c. w

zw. z art. 399 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. Postępowanie zainicjowane wnioskiem M. M.

dotyczyło zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które

zostało wszczęte na podstawie art. 679 § 1 k.p.c. W postępowaniu tym nie podlegała

badaniu prawidłowość postępowania, które zakończyło się wydaniem prawomocnego

postanowienia

o stwierdzeniu

nabycia

spadku

po

E. M.,

w

tym

również,

czy postępowanie to dotknięte było nieważnością. Dlatego dla rozstrzygnięcia w sprawie

wszczętej na podstawie art. 679 § 1 k.p.c. nie miała żadnego znaczenia eksponowana w

skardze kasacyjnej okoliczność podpisania z opóźnieniem przez protokolanta protokołu

rozprawy z dnia 31 maja 2005 r. przed Sądem Rejonowym w B. w sprawie o sygn. akt I

Ns (...).

W postępowaniu cywilnym nie obowiązuje zasada niezmienności składu

rozpoznającego daną sprawę. Dotyczy to zarówno postępowania przed sądem

pierwszej, jak i drugiej instancji. Zgodnie z art. 323 k.p.c., mającym zastosowanie także

w postępowaniu apelacyjnym i nieprocesowym w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2

k.p.c., wyrok, odpowiednio postanowienie w postępowaniu nieprocesowym, może być

wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca

bezpośrednio wydanie wyroku. Dlatego nie mógł być uwzględniony zarzut nieważności

postępowania przed Sądem Okręgowym w T. motywowany tym, że skład tego Sądu

ulegał zmianie podczas rozpoznawania apelacji. Zgodnie z § 57 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) do przewodniczącego wydziału w danym

sądzie należy rozdział pracy pomiędzy sędziów, według zasad ustalonych przez

kolegium sądu, z uwzględnieniem § 49. Przewodniczący wydziału wyznacza sędziego

sprawozdawcę oraz członków składu orzekającego. Skład sądu, który brał udział w

rozprawie

w

dniu

Przewodniczącego

grudnia

Wydziału

2008

Cywilnego

r.,

Sądu

został

wyznaczony

Okręgowego

w

zarządzeniem

T.,

co znajduje

potwierdzenie w piśmie z dnia 13 stycznia 2009 r. Nieważność postępowania z

przyczyny określonej w art. 379 pkt 4 k.p.c. dotyczy sytuacji, gdy skład sądu, który wydał

zaskarżone orzeczenie, był sprzeczny z przepisami prawa, tj. był sprzeczny z

przepisami kodeksu postępowania cywilnego albo nie odpowiadał kryteriom określonym

w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001

r., Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Skład Sądu Okręgowego, który wydał zaskarżone

postanowienie, był zgodny z tymi przepisami. Należy mieć także na uwadze, że według

art. 45 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych sędziego w jego czynnościach może

zastąpić m.in. sędzia tego samego sądu. Jak stanowi art. 45 § 2 tej ustawy, zastąpienie

o którym mowa w § 1, może nastąpić na podstawie zarządzenia przewodniczącego

wydziału lub prezesa sądu, wydanego na wniosek sędziego albo z urzędu, w celu

zapewnienia sprawności postępowania. Nie było więc wykluczone wydanie przez

Przewodniczącego Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w T. zarządzenia o zmianie

składu, który został początkowo wyznaczony do rozpoznania sprawy, w celu

zapewnienia sprawności postępowania. Oddalenie wniosków o wyłączenie określonych

sędziów od rozpoznania sprawy nie oznaczało, że Ci sędziowie, których dotyczyły

wnioski o wyłączenie, musieli brać udział w składzie sądu, który rozpoznawał sprawę.

Nie uzasadnia zarzutu nieważności postępowania chwilowy brak na rozprawie

protokolanta. Taka sytuacja, jeżeli miała miejsce, stanowi uchybienie przepisom

postępowania. W takim wypadku uwzględnienie zarzutu naruszenia prawa procesowego

w skardze kasacyjnej wymaga nie tylko określenia tych przepisów postępowania, którym

uchybił sąd drugiej instancji takim procedowaniem, ale także wykazania, że uchybienie

to mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. W skardze kasacyjnej nie wskazano,

aby podczas nieobecności protokolanta miały miejsce czynności procesowe istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, których nie odnotowano w protokole rozprawy. Co jednak

istotniejsze podnoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu braku obecności protokolanta

na części rozprawy w dniu 10 lutego 2009 r. nie potwierdza treść protokołu tej rozprawy.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia art. 158, 160 i 162 k.p.c.

poprzez pominięcie w protokole rozprawy w sprawie I Ca (...) istotnych okoliczności oraz

odmowę jego sprostowania i uzupełnienia na wniosek M. M. oraz wpisania zastrzeżenia

K. M. Odnosząc się do tych zarzutów należy stwierdzić, że protokoły rozpraw, które

odbyły się przed Sądem Okręgowym w T. odpowiadają wymogom formalnym

określonym w art. 158 k.p.c. Również wnioski wnioskodawczyni i uczestniczki

postępowania K. M. dotyczące sprostowania lub uzupełnienia protokołów rozpraw

zostały rozpoznane przez przewodniczącego posiedzenia Sądu Okręgowego, a

odwołania od wydanych przez niego zarządzeń zostały rozpoznane przez Sąd

Okręgowy, zgodnie z wymogami określonymi w art. 160 k.p.c. Oznacza to konieczność

przyjęcia, że czynności procesowe przebiegały zgodnie z tym, co utrwalono w tych

protokołach. Protokół rozprawy jest dokumentem urzędowym, który zgodnie z art. 244 §

1 k.p.c., stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Dodatkowo

podnieść należy, że wniosek o sprostowanie rozprawy z dnia 11 grudnia 2008 r.

dotyczył pominięcia odnotowania w protokole wypowiedzi Przewodniczącego Sądu o

zmianie składu orzekającego, który został wcześniej wyznaczony. Pominięcie tej

wypowiedzi Przewodniczącego, jeżeli faktycznie miała miejsce, nie miała żadnego

wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia. W szczególności wypowiedź ta nie

stanowiłaby podstawy do uwzględnienia zarzutu nieważności postępowania.

Nie był uzasadniony zarzut pozbawienia możności obrony praw wnioskodawczyni

i uczestniczki postępowania K. M. wywodzony z faktu zaniechania doręczenia im

odpowiedzi na apelację E. K. Zgodnie z art. 372 k.p.c., który w związku z art. 13 § 2

k.p.c., ma także zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym w sprawie nieprocesowej,

po doręczeniu apelacji strona przeciwna może w ciągu dwóch tygodni od dnia

doręczenia apelacji wnieść odpowiedź na apelację wprost do sądu drugiej instancji.

Odpis apelacji wniesionej przez wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania K. M.

został doręczony pełnomocnikowi uczestniczki postępowania E. K. w dniu 8 lipca 2008 r.

(zwrotne poświadczenie odbioru), a pisemna odpowiedź na apelację została wniesiona

przez pełnomocnika uczestniczki E. K. dopiero w dniu 4 września 2008 r. (data stempla

pocztowego). Ze względu na to, że pisemna odpowiedź na apelację została wniesiona z

uchybieniem terminu przewidzianego w art. 372 k.p.c. nie było podstaw do zarządzenia

doręczenia jej odpisu wnioskodawczyni oraz innym uczestnikom postępowania.

Natomiast pisma procesowe wnoszone w toku postępowania apelacyjnego przez

wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania K. M. tytułowane jako uzupełnienie

apelacji nie podlegały szczególnemu reżimowi, co do terminu ich wniesienia i dlatego

podlegały doręczeniu innym uczestnikom postępowania.

Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art.

328 § 2 k.p.c. oraz art. 317 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Art. 233 § 1 k.p.c. wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Zarzut naruszenia tego

przepisu nie może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej, bowiem zgodnie z

art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przepis zawarty w art. 233 § 1 k.p.c. odnosi się do

oceny dowodów dlatego zarzut jego naruszenia zmierza do zakwestionowania

prawidłowości oceny dowodów dokonanej przez Sąd drugiej instancji, co w skardze

kasacyjnej jest niedopuszczalne (por. wyrok SN z dnia 29 marca 2007 r., II PK 231/06,

OSNP z 2008 r., nr 9-10, poz. 124, wyrok SN z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 579/07,

niepubl.).

Nie był także uzasadniony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., który określa

elementy uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. Przepis ten poprzez art. 391 § 1

k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c. ma odpowiednie zastosowanie do uzasadnienia

postanowienia sądu drugiej instancji wydanego w postępowaniu nieprocesowym.

Zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie

podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. W postępowaniu odwoławczym wyrok

powinien także odnosić się do zarzutów zawartych w apelacji. Spełnia te wymagania

uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Okręgowy wskazał podstawę

faktyczną i prawną swego rozstrzygnięcia, jak również odniósł się do zarzutów

zawartych w apelacji, w tym także do wniosków dowodowych złożonych na etapie

postępowania apelacyjnego. Oddalenie tych wniosków oraz pominięcie rozważań

prawnych dotyczących interpretacji testamentu E. M. było spowodowane przyjęciem

przez Sąd Okręgowy, że wnioskodawczyni nie była uprawniona do złożenia wniosku

o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M., a

uczestniczki postępowania K. M. i K. Ś. nie zachowały terminu do złożenia takiego

wniosku przewidzianego w art. 679 § 1 zd. drugie k.p.c. względnie podniesione przez

nie podstawy uzasadniające wniosek były tego rodzaju, że mogły być wykazywane

w postępowaniu, w którym zapadło postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po E.

M. Sąd Okręgowy przedstawił więc swoje stanowisko, które było przyczyną oddalenia

apelacji. Uzasadnieniu postanowienia Sądu drugiej instancji można jedynie postawić

zarzut braku pełnej spójności stanowiska prawnego, co zostanie bliżej omówione w

dalszej części uzasadnienia. Jednakże podstawą skargi kasacyjnej z art. 398 3 § 1 pkt 2

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być naruszenie przepisów postępowania tego

rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego w orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyrażono stanowisko, które podziela skład rozpoznający skargę

kasacyjną, że w postępowaniu kasacyjnym uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 328 §

2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może mieć miejsce wyjątkowo, gdy treść

uzasadnienia sądu drugiej instancji nie pozwala ustalić podstawy faktycznej bądź

prawnej rozstrzygnięcia, czy też jakie stanowisko zajął sąd odwoławczy w stosunku do

zarzutów zawartych w apelacji, a w konsekwencji nie jest możliwe przeprowadzenie

kontroli zaskarżonego orzeczenia skargą kasacyjną (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 364/06, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24

lutego 2006 r., II CSK 136/05, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października

2005 r., IV CK 122/05, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 r.,

II UKN 446/00, OSNP z 2003 r., nr 7, poz. 182). Taki zarzut nie jest uzasadniony

w stosunku do uzasadnienia zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia.

W skardze kasacyjnej bezzasadnie podniesiono naruszenie przez Sąd Okręgowy

art. 317 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. Według art. 317 § 1 k.p.c.

sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część

żądania lub niektóre z żądań pozwu; to samo dotyczy powództwa wzajemnego. Przepis

art. 317 § 1 k.p.c. poprzez art. 13 § 2 k.p.c. może mieć także zastosowanie do

postanowień wydawanych w postępowaniu nieprocesowym. Nie dotyczy to jednak

postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż postanowieniem tym sąd

stwierdza nabycie co do całego spadku przez wszystkich spadkobierców (por. art. 677

k.p.c.). W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w tym wydanym na skutek

wniosku opartego o art. 679 § 1 k.p.c. poza sytuacją, gdy w skład spadku wchodzi

gospodarstwo rolne, nie wymienia się jakichkolwiek składników majątku spadkowego.

Ustalenie składu spadku może być konieczne dla dokonania wykładni testamentu

spadkodawcy. W takim przypadku ustalenia dotyczące składu majątku spadkowego

powinny być zawarte jedynie w uzasadnieniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku, a nie w jego sentencji. Dlatego nie było możliwe rozstrzygnięcie w

postanowieniu częściowym o tym, czy w skład spadku po E. M. wchodziła odrębna

własność lokalu nr 2 położonego na piętrze budynku położonego w B. przy ul. R.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art.

13 § 2 k.p.c., który określa granice rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.

Zgodnie z tym przepisem sąd drugiej instancji, w granicach zaskarżenia powinien wziąć

pod uwagę podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa procesowego, z urzędu

uwzględnić ewentualną nieważność postępowania oraz zastosować właściwe normy

prawa materialnego do ustalonego przez siebie stanu faktycznego. W tych też granicach

orzekł Sąd Okręgowy. Brak szczegółowego odniesienia się do części zarzutów

zawartych w apelacji wynikał z tego, co już wcześniej stwierdzono, że Sąd drugiej

instancji przyjął brak interesu prawnego wnioskodawczyni do złożenia wniosku o zmianę

prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M., jak również

uznał, że uczestniczki postępowania K. M. i K. Ś. poparli ten wniosek nie tylko po

terminie przewidzianym w art. 679 § 1 zd. drugie k.p.c., ale powołały się na okoliczności,

które mogły być podnoszone w postępowaniu o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M.

Sąd Okręgowy odniósł się także do wniosków dowodowych złożonych na etapie

postępowania apelacyjnego uznając je za spóźnione, jak również ocenił znaczenie

okoliczności podniesionej w apelacji podpisania po wielu miesiącach przez protokolanta

protokołu rozprawy z dnia 31 maja 2005 r. w sprawie I Ns (...) Sądu Rejonowego w B.

Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. Zgodnie z

tym przepisem, mającym poprzez art. 13 § 2 k.p.c., odpowiednie zastosowanie także w

postępowaniu nieprocesowym, sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału

zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Z

treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby Sąd Okręgowy wziął

pod uwagę inny materiał dowodowy niż zebrany przed Sądem pierwszej instancji.

Natomiast na etapie postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny nie przeprowadził

nowych dowodów, co wiązałoby się z koniecznością ich uwzględnienia przy

rozstrzyganiu apelacji. Inną natomiast kwestią jest to, czy Sąd Okręgowy zasadnie na

podstawie art. 381 k.p.c. pominął nowe dowody, które zostały powołane w postępowaniu

apelacyjnym. Odniesienie się do zarzutu naruszenia tego przepisu wymaga w pierwszej

kolejności rozstrzygnięcia o tym, czy Sąd Okręgowy naruszył art. 679 k.p.c.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 679 k.p.c. w zw. z art.

1025 k.p.c. w postaci wadliwego ustalenia jakoby M. M. i K. M. nie były legitymowane

czynnie do wystąpienia z wnioskiem o zmianę postanowienia I Ns (...) Sądu

Rejonowego w B. Podany w skardze kasacyjnej art. 1025 k.p.c. jest nieprawidłowy, gdyż

przepis ten dotyczy kolejności zaspokajania wierzycieli z kwoty uzyskanej z egzekucji.

Regulacja zawarta w tym przepisie nie ma więc żadnego związku z rozpoznaną sprawą.

Uwzględniając treść uzasadnienia skargi kasacyjnej nie ulega jednak wątpliwości, że

właściwym przepisem, który miał być objęty zarzutem kasacyjnym, jest art. 1025 k.c., a

ściślej art. 1025 § 1 k.c., według którego sąd na wniosek osoby mającej w tym interes

stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Powołanie w skardze kasacyjnej art.

1025 k.p.c. zamiast art. 1025 k.c. należało potraktować jako oczywistą omyłkę pisarską.

Zgodnie z art. 1025 § 1 k.c., w brzmieniu obowiązującym w chwili złożenia wniosku o

zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd na wniosek

osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Normy

prawa procesowego dotyczące postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku określają

szczegółowo warunki uzyskania postanowienia stwierdzającego nabycie spadku (art.

669 – 679 k.p.c.). Nie zawierają one dodatkowych wymogów, w stosunku normy

wynikającej z art. 1025 § 1 k.c., które musi spełnić osoba, która występuje z wnioskiem

o stwierdzenie nabycia spadku. W judykaturze przyjmuje się szeroką interpretację

interesu, o którym stanowi art. 1025 § 1 k.c., upoważniającego do wystąpienia

z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Taki interes posiadają więc nie tylko

spadkobiercy, osoby uprawnione do zachowku, zapisu, czy wierzyciele spadku.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że uprawnienie do złożenia wniosku o

stwierdzenie nabycia spadku po współwłaścicielu nieruchomości na rzecz jego

spadkobierców ma współwłaściciel nieruchomości, chociaż sam nie rości sobie praw do

spadku (por. uchwała SN z dnia 11 lutego 1958 r., 3 CO 29/57, OSN z 1959 r., nr IV,

poz. 120).

Według art. 679 § 1 k.p.c. dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia

spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może

być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia

spadku. Jak stanowi art. 679 § 2 k.p.c. wniosek o wszczęcie takiego postępowania

może zgłosić każdy zainteresowany. Szczególne wymagania dotyczące osoby

składającej wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie

spadku określone są w art. 679 § 1 k.p.c. jedynie wobec osób, które były uczestnikami

postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. W sprawie, w której wniesiono skargę

kasacyjną, wnioskodawczyni nie była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie

nabycia spadku po E. M., wobec powyższego miał do niej zastosowania art. 679 § 2

k.p.c. Przepis ten nie określa pojęcia zainteresowanego. W orzecznictwie oraz w

doktrynie prawa przyjmuje się, że pojęcie zainteresowanego, który może zgłosić

wniosek o wszczęcie postępowania w trybie art. 679 § 1 k.p.c., należy interpretować

szeroko. W konsekwencji przyjmuje się, że krąg osób, które mogą zainicjować

postępowanie z art. 679 § 1 k.p.c. odpowiada temu samemu kręgowi osób, które mogą

wystąpić w wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku (por. postanowienia SN: z dnia 4

lipca 1966 r., II CZ 217/66, OSPiKA 1967, nr 2, poz. 37 oraz z dnia 12 stycznia 1983 r.,

III CRN 218/82, OSNCP z 1983 r., nr 8, poz. 124). Dokonując wykładni art. 679 § 2

k.p.c. należy mieć na uwadze, że przepis ten w odróżnieniu od art. 524 § 2 k.p.c. –

regulującego możliwość żądania wznowienia postępowania nieprocesowego przez

zainteresowanego,

który

nie

był

uczestnikiem

postępowania

zakończonego

prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy – nie uzależnia prawa

do żądania zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku od wykazania, że orzeczenie to narusza jego prawa.

Uwzględniając powyższe, wbrew ocenie Sądu Okręgowego należy przyjąć, że

wnioskodawczyni była osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 679 § 2 k.p.c. do

wszczęcia postępowania o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku po E. M. Wnioskodawczyni wprawdzie nie rościła sobie żadnych praw

do spadku po spadkodawczyni, jednakże była spadkobierczynią zmarłego w 26 stycznia

1990 r. S. M. (syna wnioskodawczyni), który z kolei był spadkobiercą W. M., zmarłego

17 maja 1966 r. męża spadkodawczyni E. M. Dlatego, co do przedmiotów wchodzących

w skład masy spadkowej W. M. pomiędzy jego spadkobiercami (bądź ich następcami) a

spadkobiercami E. M. zachodzi stosunek współwłasności. Z chwilą bowiem śmierci W.

M. wspólność ustawowa pomiędzy E. i W. małżeństwem M. uległa przekształceniu we

wspólność ułamkową. Wnioskodawczyni może być więc współwłaścicielem rzeczy i

praw wchodzących w skład wspólności majątkowej małżeńskiej E. i W. M. Jak już

wcześniej stwierdzono w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że uprawnienie do

złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po współwłaścicielu nieruchomości na

rzecz jego spadkobierców ma współwłaściciel nieruchomości, chociaż sam nie rości

sobie praw do spadku (uchwała SN z dnia 11 lutego 1958 r., 3 CO 29/57). Mając na

uwadze to stanowisko Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 stycznia

1983 r., III CRN 218/82, przyjął, że interes prawny w stwierdzeniu nabycia spadku oraz

w żądaniu zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku może

mieć także współwłaściciel przedmiotów wchodzących w skład spadku. Taka sytuacja

zachodzi w odniesieniu do wnioskodawczyni. Nie ma przy tym znaczenia, że

wnioskodawczyni żądała zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku tylko w

zakresie przyjętych ułamków, w jakich wskazani w tym postanowieniu spadkobiercy

odziedziczyli spadek. Według art. 679 § 1 k.p.c. w ramach żądania zmiany

prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku można domagać się

także ustalenia, że udział spadkobiercy jest inny niż stwierdzony w prawomocnym

postanowieniu.

Zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie art. 679 k.p.c. trafnie podniesiono,

że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie jest spójne. Sąd Okręgowy, mimo

przyjęcia, że wnioskodawczyni nie posiada interesu prawnego do żądania zmiany

prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M. ocenił, że

wnioskodawczyni nie wykazała, aby w skład spadku po E. M. wchodziły także inne

rzeczy bądź prawa ponad pominiętą w spadku nieruchomość stanowiącą parcelę

gruntową nr (...)/40 położoną w B. Taka argumentacja, dotycząca braku merytorycznych

przesłanek do zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, pozostaje w

sprzeczności ze stanowiskiem tego Sądu o braku uprawnienia wnioskodawczyni do

złożenia wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia sądu w trybie art. 679 § 1

k.p.c. Podobną uwagę można odnieść także do uzasadnienia w części dotyczącej

uczestniczki postępowania K. M. Z jednej bowiem strony Sąd Okręgowy uznał, że nie

dochowała ona – podobnie jak uczestniczka postępowania K. Ś. – warunków

określonych w art. 679 § 1 k.p.c., warunkujących możliwość wystąpienia z wnioskiem o

zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, z drugiej zaś

strony Sąd Okręgowy przyjął, że nie udowodniła ona swoich twierdzeń dotyczących

składników masy spadkowej po E. M.

Ze względu na uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 679 § 2 k.p.c. w stosunku

do wnioskodawczyni tracą na znaczeniu rozważania Sądu Okręgowego dotyczące

przekroczenia przez uczestniczkę K. M. terminu przewidzianego w art. 679 § 1 k.p.c. do

żądania zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M.

Zgodnie z art. 679 § 1 zd. drugie k.p.c. ten, kto był uczestnikiem postępowania o

stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany postanowienia stwierdzającego

nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym

postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym

uzyskał tę możność. Żądanie zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu

nabycia spadku było uzasadnione przede wszystkim tym, że w skład spadku po E. M.

nie wchodził wyodrębniony lokal mieszkalny nr 2 położony na piętrze budynku

położonego w B. przy ul. R. Zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że podstawy

tej uczestniczka postępowania K. M. nie mogła powołać w prawomocnie zakończonym

postępowaniu

o stwierdzenie

nabycia

spadku.

Z

dokumentów

sądowych

przedstawiających stan prawny tego lokalu i nieruchomości wspólnej, na której

„wyodrębniono ten lokal” wynikało, że w czasie, gdy toczyło się postępowanie spadkowe

zakończone prawomocnym postanowieniem lokal ten został prawnie wyodrębniony i

stanowił własność E. M. Taki też stan prawny został przyjęty przez Sąd Rejonowy, który

orzekał w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po E. M. oraz przez Sąd Rejonowy,

który orzekał w sprawie o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku po E. M. W tej ostatniej sprawie Sąd Rejonowy przyjął, że nie może rozstrzygać

o zarzutach dotyczących nieważności czynności prawnej z udziałem E. M., której

przedmiotem był odrębny lokal mieszkalny nr 2, położony w B. ul. R. Sąd Okręgowy

mimo, że zaaprobował stanowisko Sądu Rejonowego nie odniósł się do okoliczności,

że wnioskodawczyni i uczestniczka K. M. dopiero z pisma Departamentu Sądów

Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 10 stycznia 2006 r. dowiedziały się,

że wniosek E. M. z dnia 15 kwietnia 1975 r. o wpis do ksiąg wieczystych jej praw do

nieruchomości położonej w B. przy ul. R. [Kw nr (...)1] oraz wyodrębnionej z niej

nieruchomości lokalowej, nie został faktycznie rozpoznany oraz że po interwencji

Ministerstwa Sprawiedliwości zostały wydane rozstrzygnięcia sądowe dotyczące tych

nieruchomości przesądzające o ich statusie prawnym. W konsekwencji nie można

odeprzeć zarzutu naruszenia art. 679 § 1 k.p.c. w stosunku do uczestniczki

postępowania K. M., jak również zarzutu naruszenia art. 381 k.p.c. albowiem wnioski

dowodowe złożone na etapie postępowania apelacyjnego zmierzały m.in. do wykazania

treści rozstrzygnięć, jakie zapadły w stosunku do nieruchomości wspólnej oraz lokalu

mieszkalnego wchodzących w skład spadku po E. M. oraz wykazania istnienia innych

składników masy spadkowej. Sąd Okręgowy nie wyjaśnił, które z powołanych

okoliczności i dowodów i dlaczego uznał za spóźnione.

Ponieważ skarga

kasacyjna

została oparta na uzasadnionej podstawie

naruszenia prawa procesowego przedwczesne byłoby ustosunkowanie się do

podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Z tych przyczyn zaskarżone postanowienie na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. w

zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zostało uchylone w części oddalającej apelację oraz zażalenie

wnioskodawczyni

i

uczestniczki

postępowania

K.

M. od postanowienia

Sądu

Rejonowego w B. z dnia 28 maja 2008 r. w zakresie punktu drugiego dotyczącego

obciążenia wnioskodawczyni kosztami sporządzenia opinii biegłego. W tym bowiem

zakresie orzeczenie Sądu Rejonowego w B., zaskarżone zażaleniem do Sądu

Okręgowego, było częścią rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem

pierwszej instancji. W uchylonym zakresie sprawa została przekazana do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w T. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 398 21 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.