Supreme Court quashes lower court ruling on adverse possession, remanding case due to error in distinguishing owner from manager acts.

Sygn. akt III CSK 175/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta K.

przy uczestnictwie A. S., G. S., S. F. - kuratora nieobjętego spadku po R. W.-F., E. C.kuratora nieobjętego spadku po Z. S., F. K., Ł. N., Ł. N., S. F., M. K., K. K.-B., M. B.-P.,

Gminy Miejskiej K., A.(...) sp. z o.o. w K. i nieznanej z miejsca pobytu R. S.

reprezentowanej przez kuratora adwokata W. O.

o nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 13 sierpnia 2008 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej punktu 1 (pierwszego) i w

tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu

w K. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek

wnioskodawcy - Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Grodzkiego Prezydenta Miasta K., o stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie:

- udziału 5/8 we współwłasności zabudowanej nieruchomości, położonej w K.

przy ul. K., objętej księgą wieczystą nr KR1P/(...)/4;

- udziału 3/8 we współwłasności zabudowanej nieruchomości, położonej w K.

przy ul. K., objętej księgą wieczystą nr KR1 P/(...)/6;

- udziału 5/8 we współwłasności zabudowanej nieruchomości, położonej w K.

przy ul. A., objętej księgą wieczystą nr KR1 P/(...)/3.

Sąd Rejonowy ustalił, że nieruchomości te stanowiły majątek opuszczony w

rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i

poniemieckich. Postanowieniem z dnia 7 lutego 1948 r. Sąd Grodzki w K. postanowił

przywrócić Z. S., współwłaścicielowi nieruchomości, posiadanie po ¼ udziałów w każdej

z tych nieruchomości. Żadnej z nich Z. S. nie objął w posiadanie. Od 1945 r.

nieruchomości pozostawały w zarządzie Tymczasowego Zarządu Państwowego, a na

dzień 30 czerwca 1950 r. w administracji Zarządu Nieruchomości Miejskich Rejon V w

K. Skarb Państwa nabył ¼ udziału we własności nieruchomości przy ul. K. w K. na

podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta K. z dnia 15 października 1958

r. [sygn. II Ns I (…)], uprzednio wpisanego na rzecz R. W.-F., w oparciu o art. 34 dekretu

z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Postanowienie to

zostało wydane pomimo złożenia przez S. B., córkę współwłaścicielki nieruchomości R.

W.-F., wniosku o przywrócenie posiadania, który został uwzględniony postanowieniem

Sądu Grodzkiego w K. z dnia 13 kwietnia 1949 r. [sygn. II Co (…)]. Skarb Państwa nabył

także udział w wysokości ¼ we własności nieruchomości przy ul. K. na podstawie

postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta K. z dnia 15 października 1958 r. [sygn. II

Ns I (…)], uprzednio wpisanego na rzecz R. W.-F., w oparciu o art. 34 dekretu z dnia 8

marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Postanowienie to zostało

wydane pomimo złożenia przez S. B., córkę współwłaścicielki nieruchomości R. W.-F.,

wniosku o przywrócenie posiadania, który został uwzględniony postanowieniem Sądu

Grodzkiego w K. z dnia 13 kwietnia 1949 r. [sygn. II Co (…)].

Nieruchomość przy ul. K. była w zarządzie Przedsiębiorstwa Gospodarki

Mieszkaniowej. W latach sześćdziesiątych oraz osiemdziesiątych prowadzone były

kolejne remonty. Decyzjami podjętymi w 1961 i 1966 r. ustalono koszty remontu

budynku i na tej podstawie do księgi wieczystej wpisano hipoteki na rzecz Skarbu

Państwa. Decyzją z dnia 26 lutego 1987 r. Urząd Dzielnicowy nakazał wykwaterowanie

z lokali nr 8 i 5. Dla lokali znajdujących się w budynku posadowionym na tej

nieruchomości prowadzono książki meldunkowe i karty ewidencyjne.

Budynki przy ul. K. i A. pozostawały w zarządzie Przedsiębiorstwa Gospodarki

Mieszkaniowej „Ś.(...)”. Wydatki na nie ujęte zostały w rocznym sprawozdaniu

finansowym za rok 1954. Przeprowadzono również inwentaryzację. Decyzją z dnia 30

czerwca 1966 r. ustalono wysokość kosztów remontu, która stanowiła podstawę wpisu

do księgi wieczystej hipoteki na rzecz Skarbu Państwa. W latach osiemdziesiątych

przeprowadzono

kolejne

remonty.

Dla

lokali,

znajdujących

się

na

tych

nieruchomościach, prowadzono książki meldunkowe i karty ewidencyjne.

W okresie powojennym, poza złożeniem wniosku o przywrócenie posiadania,

współwłaściciele tych nieruchomości nie podejmowali innych czynności zmierzających

do odzyskania nieruchomości. Zaniechanie to było wynikiem faktycznych trudności, jakie

napotykały osoby pochodzenia żydowskiego chcące odzyskać swoją własność. Wiedzę

o tych trudnościach współwłaściciele czerpali z prasy oraz od rodziny, która mieszkała w

Polsce. Współwłaściciele nieruchomości mieszkający w Polsce nie chcieli podjąć się

zarządu nieruchomościami, ponieważ wiązało się to z koniecznością ponoszenia

znacznych kosztów związanych z remontami budynków przy jednoczesnym braku

dochodów (czynsze były odgórnie ustalane przez Państwo).

Budynki przy ul. K. i A. są w bardzo złym stanie technicznym, wymagają

przeprowadzenia poważnych remontów, a nawet rozbiórki.

W ocenie Sądu Rejonowego wniosek o zasiedzenie nie zasługiwał na

uwzględnienie. Nieruchomości objęte wnioskiem zostały uznane za majątek opuszczony

w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i

poniemieckich. Od stycznia 1946 r. Skarb Państwa sprawował zarząd nad tymi

nieruchomościami. Władanie przez Skarb Państwa nieruchomościami, jako mieniem

opuszczonym, nie było posiadaniem, lecz dzierżeniem. Nie było również posiadaniem

wykonywanie przez Skarb Państwa zarządu na podstawie przepisów rozporządzenia

Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania

budynków w zarząd państwowy. Zarząd ten był ustanawiany w celu ochrony

nieruchomości pozostawionych po wojnie lub nieużytkowanych w należytym stanie, a

nie w celu wykonywania przez Skarb Państwa uprawnień właścicielskich. Na podstawie

przepisów powołanego rozporządzenia nieruchomości zostały obciążone hipotekami na

rzecz Skarbu Państwa celem zabezpieczenia wierzytelności wynikających z poniesienia

przez organ prezydium rady narodowej, zarządzający nieruchomością, nakładów na

nieruchomości, które nie znalazły pokrycie w uzyskanych dochodach.

Co do zasady możliwe jest zasiedzenie udziału we współwłasności. Dla

zasiedzenia idealnego udziału między współwłaścicielami konieczne jest wyraźne

zamanifestowanie zmiany charakteru władztwa, w sposób widoczny dla samych

współwłaścicieli i otoczenia. Skarb Państwa nie wykazał, aby wykonywał swoje

uprawnienia w sposób szerszy od już przysługujących mu uprawnień współwłaściciela.

Jako przesłanki zasiedzenia nie można również traktować bezczynności właściciela.

Od 1990 r. wnioskodawca nie włada spornymi nieruchomościami. Zarząd nad

nimi sprawuje Gmina Miejska K..

Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację

wnioskodawcy wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 21 stycznia 2008

r.

Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji,

z tym że przyjął, iż nie zostało w sprawie udowodnione, że władztwo Skarbu Państwa

nad nieruchomościami było sprawowane w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra

Gospodarki Komunalnej z dnia 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania budynków w

zarząd państwowy. Fakt wydania decyzji o przejęciu nieruchomości w zarząd

państwowy nie został bowiem wykazany.

Według oceny Sądu Okręgowego ustanowienie hipoteki na rzecz Skarbu

Państwa nie musi być postrzegane jako akt świadczący o braku woli posiadania

nieruchomości. Zabezpieczenie zostało bowiem ustanowione w myśl bezwzględnie

obowiązujących przepisów prawa, których celem było zabezpieczenie interesów Skarbu

Państwa w przypadku czynienia inwestycji na rzecz nieruchomości niestanowiących

jego własności. Okoliczność ta – wbrew ocenie Sądu Rejonowego - nie mogła

samodzielnie przesądzić o braku przymiotu samoistnego posiadania rzeczy u

wnioskodawcy.

Posiadanie nieruchomości zostało przywrócone na mocy postanowienia z dnia 7

lutego 1948 r. na rzecz Z. S. oraz – w stosunku do dwóch nieruchomości - na podstawie

postanowień z dnia 13 kwietnia 1949 r. na rzecz S. B., córki R. W.-F. Osoby te nie objęły

jednak nieruchomości w faktyczne władanie. Z chwilą orzeczenia o przywróceniu

posiadania, nieruchomości utraciły charakter mienia porzuconego i została otwarta

droga do ich zasiedzenia. Postanowienia Sądu Grodzkiego o przywróceniu Z. S. i S. B.

posiadania nieruchomości, pozbawiły je jedynie charakteru majątku opuszczonego i

przerwały bieg terminu przemilczenia z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i

poniemieckich. Z chwilą wydania postanowień o przywróceniu posiadania na rzecz

właścicieli i pozostawaniu nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa w stosunku do

wnioskodawcy zaczęło działać domniemanie z art. 339 k.c., że władający jest

posiadaczem samoistnym. W sprawie został jednak przeprowadzony dowód obalający

to domniemanie.

Dla

stwierdzenia

posiadania

samoistnego,

oprócz sprawowania

zarządu

i posiadania faktycznej możliwości władania rzeczą, konieczne jest zamanifestowanie

woli władania rzeczą jak właściciel. Wola ta powinna znaleźć odzwierciedlenie na

zewnątrz i być czytelna dla otoczenia. Samo niezwrócenie nieruchomości, biernie

zachowującemu się właścicielowi, nie stanowi podstawy do uznania, że władanie to ma

charakter posiadania samoistnego.

Wnioskodawca nie wykazał w sprawie, że wykonywane przez niego władztwo w

jakikolwiek sposób odbiegało od władztwa wykonywanego przez zarządcę czy

administratora. Remonty budynków znajdujących się na nieruchomościach: instalacji

elektrycznej, przewodów spalinowych i wentylacyjnych, elewacji, remont murowy, prace

malarskie oraz blacharsko-dekarskie, budowa łazienek w lokalach, nie były pracami

zmierzającymi do ulepszenia nieruchomości, lecz były remontami koniecznymi,

powodowanymi złym stanem budynków znajdujących się na nieruchomościach objętych

wnioskiem o zasiedzenie oraz koniecznością ich dostosowania do powojennych

warunków mieszkaniowych. Przeprowadzenie tych remontów mieściło się nie tylko w

zakresie uprawnień właściciela, ale również uprawnień zarządcy dbającego o

zachowanie substancji przedmiotu zarządu. Do uprawnień zarządcy należy również

pobieranie czynszów od najemców oraz dokonywanie ich zaliczenia na bieżące opłaty

i konserwacje nieruchomości.

Od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

w

K. skargę

kasacyjną

wniósł

wnioskodawca, który zaskarżył je w części oddalającej apelację oraz rozstrzygającej o

kosztach postępowania. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie

przepisów prawa materialnego:

-

art. 339 k.c. w zw. z art. 6 k.c. przez przyjęcie, że nieruchomość objęta wnioskiem

nie pozostawała w posiadaniu samoistnym Skarbu Państwa, pomimo braku

skutecznego przeprowadzenia dowodu przeciwieństwa, który mógłby obalić

domniemanie prawne samoistnego posiadania;

-

art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c. przez przyjęcie, że w świetle ustalonego

stanu faktycznego w sprawie nie doszło do nabycia prawa własności przez

zasiedzenie nieruchomości objętej wnioskiem na rzecz Skarbu Państwa.

Skargę

kasacyjną

oparto

również

na

podstawie

naruszenia

przepisów

postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 516 k.p.c. i art. 361 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 234 k.p.c.

Wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej

części oraz o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Z tej przyczyny

nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniony brakiem

wszechstronnego

rozważenia

przez

Sąd

Okręgowy

materiału

dowodowego,

tj. naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok SN z dnia 29 marca

2007 r., II PK 231/06, OSNP z 2008 r., nr 9-10, poz. 124, wyrok SN z dnia 8 maja 2008

r., V CSK 579/07, niepubl.). Rolą ustrojową Sądu Najwyższego jest ocena prawidłowości

wykładni i stosowania prawa przez sądy. Ocena dowodów należy do sądów

powszechnych.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w związku –

z pominiętym w skardze kasacyjnej – art. 13 § 2 k.p.c., bowiem Sąd Okręgowy odniósł

się do wszystkich zarzutów zawartych w apelacji, w tym do zarzutów naruszenia przez

Sąd Rejonowy art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 231 k.p.c. Sąd Okręgowy, mając na uwadze

te zarzuty apelacji, przyjął odmiennie od Sądu pierwszej instancji, że podstawą władania

Skarbu Państwa spornymi nieruchomościami nie były przepisy rozporządzenia Ministra

Gospodarki Komunalnej z dnia 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania budynków w

zarząd państwowy (Dz. U. Nr 38, poz. 237 ze zm.). Okoliczność ta, w ocenie Sądu

Okręgowego, nie miała jednak decydującego znaczenia dla podważenia zasadności

stanowiska

Sądu

Rejonowego

dotyczącego

charakteru

władania

spornymi

nieruchomościami przez Skarb Państwa, że nie miało ono cech posiadania

samoistnego. Chybiony był także zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. uzasadniony tym,

że Sąd drugiej instancji nie podzielił argumentacji prawnej wnioskodawcy, zawartej w

apelacji, dotyczącej znaczenia dla oceny charakteru władania nieruchomościami przez

Skarb Państwa okoliczności braku przejęcia nieruchomości objętych wnioskiem o

zasiedzenie w zarząd państwowy na podstawie powołanych wyżej przepisów

rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej. Na podstawie art. 378 § 1 k.p.c. –

wyznaczającego granice rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym - sąd jest

zobowiązany do rozpoznania zarzutów naruszenia prawa procesowego podniesionych

w apelacji, uwzględnienia z urzędu ewentualnej nieważności postępowania oraz do

zastosowania właściwych norm prawa materialnego, chociażby w apelacji nie

podniesiono zarzutu ich naruszenia (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie III CZP 49/07, OSNC z 2008 r., z. 6,

poz. 55). W tych granicach rozpoznał sprawę Sąd Okręgowy, który ustalił własny stan

faktyczny i odniósł się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa

procesowego i materialnego. Sąd Okręgowy zastosował również do oceny żądania

zawartego we wniosku o zasiedzenie właściwe normy prawa materialnego, czego nie

kwestionuje się w skardze kasacyjnej. Ewentualna niewłaściwa wykładnia albo

niewłaściwe ich zastosowanie w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego przez

Sąd Okręgowy uzasadniało podniesienie przez wnioskodawcę zarzutu naruszenia

prawa materialnego przez Sąd drugiej instancji.

Nie był także uzasadniony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 516

k.p.c. i art. 361 k.p.c. Przepis art. 328 § 2 k.p.c. określa wymogi uzasadnienia wyroku,

odpowiednio także poprzez art. 516 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

uzasadnienia postanowienia sądu wydanego w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie

z art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku sądu powinno zawierać wskazanie podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem

przepisów prawa. W uzasadnieniu wyroku sąd drugiej instancji powinien także odnieść

się

do

zarzutów

zawartych

w apelacji.

Spełnia

te

wymagania

uzasadnienie

postanowienia Sądu Okręgowego zaskarżonego skargą kasacyjną, które zawiera

podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia oraz odniesienie się Sądu do zarzutów

podniesionych w apelacji wnioskodawcy. Art. 328 § 2 k.p.c. nie został naruszony przez

to, że Sąd Okręgowy przyjął, że władanie nieruchomościami przez Skarb Państwa nie

spełniało cech posiadania samoistnego. Jest to bowiem ocena prawna Sądu drugiej

instancji będąca skutkiem zastosowania normy prawa materialnego – art. 336 k.c. do

ustalonego przez ten Sąd stanu faktycznego. Ewentualna błędna ocena charakteru

władania przez wnioskodawcę nieruchomościami objętych wnioskiem o zasiedzenie,

uzasadniała podniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego, a nie zarzutu

naruszenia prawa procesowego - art. 328 § 2 k.p.c. Należy mieć także na uwadze,

że podstawą skargi kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. może być naruszenie

przepisów postępowania tego rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, które podziela skład

rozpoznający skargę kasacyjną, że w postępowaniu kasacyjnym uwzględnienie zarzutu

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może mieć miejsce

wyjątkowo, gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji nie pozwala ustalić

podstawy faktycznej bądź prawnej rozstrzygnięcia, czy też jakie stanowisko zajął sąd

odwoławczy w stosunku do zarzutów zawartych w apelacji, a w konsekwencji nie jest

możliwe przeprowadzenie kontroli zaskarżonego orzeczenia skargą kasacyjną (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 364/06, niepubl., wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05, niepubl., wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 7 października 2005 r., IV CK 122/05, niepubl., wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 r., II UKN 446/00, OSNP z 2003 r., nr 7, poz.

182). Taki zarzut nie jest uzasadniony w stosunku do uzasadnienia zaskarżonego

skargą kasacyjną postanowienia.

Zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, że ten kto rzeczą faktycznie włada, jest

posiadaczem samoistnym. Dla zastosowania tego domniemania wystarczy więc

wykazanie, że władanie rzeczą, w tym nieruchomością, odpowiada treścią władaniu

wykonywanemu przez właściciela. Strona powołująca się na domniemanie wynikające z

tego przepisu, nie musi wykazywać zamiaru wykonywania władztwa nad rzeczą dla

siebie (cum aniomo rem sibi hebendi), co jest elementem koniecznym, oprócz

wykonywania faktycznego władztwa nad rzeczą (corpus possesionis), do przyjęcia

samoistnego posiadania rzeczy w rozumieniu art. 336 k.c.

Sąd Okręgowy uznał, że z chwilą wydania przez Sąd Grodzki w K. postanowień z dnia 7 lutego 1948 r. oraz z dnia 13 kwietnia 1949 r. – o przywróceniu posiadania

nieruchomości ich współwłaścicielom powstała możliwość zastosowania w stosunku do

władającego nieruchomością Skarbu Państwa domniemania, że jest on posiadaczem

samoistnym (art. 339 k.c.). Należy więc przyjąć, że z tą chwilą na stronie kwestionującej

charakter samoistnego posiadania władającego w taki sposób nieruchomością

spoczywał, zgodnie z art. 6 k.c. w zw. z art. 234 k.p.c., ciężar obalenia tego

domniemania.

Sąd Okręgowy nie wskazał takich okoliczności faktycznych, które podważałyby

zastosowanie w sprawie domniemania z art. 339 k.c. i świadczyły, że władanie

nieruchomością było jedynie dzierżeniem. Z poczynionych przez ten Sąd ustaleń nie

wynika, aby władanie nieruchomościami przez Skarb Państwa opierało się o jakąkolwiek

podstawę prawną, której treść uzasadniałaby wniosek, że wnioskodawca władał

nieruchomościami jedynie jako ich zarządca. Dla oceny charakteru władania

nieruchomościami przez Skarb Państwa istotną okolicznością jest to, że w stosunkach

zewnętrznych, np. z lokatorami, wnioskodawca nie powoływał się na to, że jest jedynie

zarządcą nieruchomości występującym w imieniu i na rzecz właścicieli nieruchomości,

lecz występował w imieniu własnym. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że

wnioskodawca był współwłaścicielem dwóch nieruchomości objętych wnioskiem, a tym

samym był ich współposiadaczem. Według stanowiska Sądu Okręgowego zakres

samoistnego posiadania nieruchomości, których Skarb Państwa był współwłaścicielem,

był ograniczony do posiadanych przez wnioskodawcę udziałów. Sąd Okręgowy nie

wskazał jednak takich zewnętrznych przejawów władania tymi nieruchomościami przez

Skarb Państwa, które uzasadniały przyjęcie, że w pozostałym zakresie wnioskodawca

był jedynie dzierżycielem tych nieruchomości. Wręcz przeciwnie, z ustaleń faktycznych

Sądu Okręgowego wynika, że wnioskodawca władał całymi nieruchomościami

wspólnymi, a nie jedynie w zakresie ograniczonym wysokością swoich udziałów.

Czynności zarządu nieruchomościami, których wnioskodawca był mniejszościowym

współwłaścicielem, podejmowane były przez niego samodzielnie z pominięciem zasad

zawartych w kodeksie cywilnym (poprzednio w dekrecie z dnia 11 października 1946 r.

Prawo rzeczowe) regulujących sposób zarządu rzeczą wspólną przez współwłaścicieli.

Wnioskodawca nie rozliczał się także z pozostałymi współwłaścicielami z dochodów

uzyskanych z tych nieruchomości. Dopiero po roku 2000 jednostki organizacyjne

gminy

Miasta

K.,

zarządzające

nieruchomościami,

dokonywały

rozliczeń

ze

współwłaścicielami tych nieruchomości.

Dokonując oceny charakteru władania nieruchomościami przez Skarb Państwa

należy mieć na uwadze także to, że stanowisko o braku u wnioskodawcy woli

posiadania nieruchomości dla siebie zostało wyrażone przez Sąd Rejonowy przy

przyjęciu, że władanie nieruchomościami przez Skarb Państwa było wykonywane na

podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9

czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania budynków w zarząd państwowy (Dz. U. Nr

38, poz. 237), a w konsekwencji – zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury – że

nie było posiadaniem, lecz dzierżeniem. O braku woli u wnioskodawcy posiadania

nieruchomości dla siebie świadczyły również wpisy hipotek zabezpieczających nakłady

dokonane na nieruchomościach przez Skarb Państwa. Sąd Okręgowy ustalił jednak,

że podstawą władania nieruchomościami przez Skarb Państwa nie były przepisy

wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej, a wpisy

hipotek,

zabezpieczających

poniesione

przez

Skarb

Państwa

nakłady

na

nieruchomościach, miały znaczenie jedynie fiskalne, gdyż wynikały z przepisów

bezwzględnie

obowiązujących

mających

na

celu

zabezpieczenie

interesów

finansowych Skarbu Państwa. Zasadnie podniósł więc wnioskodawca w skardze

kasacyjnej, że wskazane wyżej, odmienne od Sądu pierwszej instancji, ustalenia

faktyczne i ocena prawna Sądu Okręgowego powinny wpłynąć na ocenę charakteru

władania nieruchomościami przez wnioskodawcę.

Uwzględniając powyższe trafnie wnioskodawca zarzucił w skardze kasacyjnej,

że wykazał, iż sposób i zakres faktycznego władania przez Skarb Państwa

nieruchomościami,

objętymi

wnioskiem,

odpowiadał

sposobowi

władania nieruchomością przez właściciela, wynikającemu z art. 140 k.c. Skarb

Państwa samodzielnie, w imieniu własnym, wynajmował lokale znajdujące się na

nieruchomościach, pobierał czynsze od lokatorów, podejmował decyzje dotyczące

skali,

rodzaju

i

czasu

przeprowadzenia

remontów

na

nieruchomościach.

Sąd Okręgowy błędne przyjął, że skoro te formy władania nieruchomościami

odpowiadały także czynnościom wykonywanym przez zarządcę, to tym samym

władanie nieruchomościami przez wnioskodawcę nie miało charakteru posiadania

samoistnego, lecz było dzierżeniem, gdyż pozbawione było zamiaru władania

nieruchomościami dla siebie. Należy mieć bowiem na uwadze, że dostrzegalne

na zewnętrz, dla otoczenia, czynności podejmowane przez zarządcę rzeczy oraz przez

jej właściciela mogą nie wykazywać różnicy, gdyż różni je, zazwyczaj niedostrzegalny

na zewnątrz, element woli wykonania tych czynności - za kogo innego, w przypadku

zarządcy, będącego dzierżycielem rzeczy (art. 338 k.c.) oraz dla siebie w przypadku

właściciela rzeczy, będącego jej samoistnym posiadaczem (art. 336 k.c.). W

konsekwencji okoliczność, że czynności podejmowane przez wnioskodawcę w

stosunku do nieruchomości odpowiadały treścią także czynnościom zarządcy

nieruchomości nie podważała samodzielnie domniemania, wynikającego z art. 339

k.c., samoistnego posiadania tych nieruchomości przez wnioskodawcę. Domniemanie

to podważałoby ustalenie, że władający rzeczą podejmował w stosunku do niej tego

rodzaju czynności, które są charakterystyczne dla zarządcy (administratora) rzeczy, a

sprzeczne z naturą samoistnego posiadania rzeczy, np. występował w stosunkach

zewnętrznych w cudzym imieniu (właściciela rzeczy), czynił nakłady i wydatki na rzecz

na cudzy rachunek, dokonywał rozliczeń z czynności zarządu rzeczą z jej

właścicielem. Domniemania z art. 339 k.c. nie podważa również to, że władanie

nieruchomościami przez wnioskodawcę polegało na podejmowaniu tego rodzaju

czynności faktycznych bądź prawnych, które zakwalifikować można jako czynności

zwykłego zarządu nieruchomościami.

Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 339 k.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 234

k.p.c. był uzasadniony. Tym samym nie można odeprzeć zarzutu naruszenia art. 172 §

2 k.c. w zw. z art. 336 k.c., gdyż przesłanką przyjęcia przez Sąd Okręgowy braku

podstaw do zastosowania art. 172 § 2 k.c. była ocena, że władanie nieruchomościami

przez Skarb Państwa, nie miało cech samoistnego posiadania w rozumieniu art. 336

k.c., co zostało skutecznie podważone w skardze kasacyjnej.

Ponieważ skarga

kasacyjna

została oparta na uzasadnionej podstawie

postanowienie Sądu Okręgowego podlegało uchyleniu w zaskarżonej części a sprawa

przekazaniu do ponownego rozpoznania przez ten Sąd (art. 398 15 k.p.c. w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c.) O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2

k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.