III CSK 174/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 174/13

POSTANOWIENIE

Dnia 28 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Iwona Budzik

w sprawie z wniosku K. – I. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki

komandytowo-akcyjnej w K.

przy uczestnictwie P. D. S.A. w L. oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K.

o ustanowienie służebności przesyłu,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 28 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 16 listopada 2012 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika P. D. S.A. w

L. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawca K.-I. Sp. z o.o. Spółka komandytowo – akcyjna w K.

wystąpił o ustanowienie na podstawie art. 305 1 k.c. służebności przesyłu

obciążającej nieruchomość gruntową złożoną z działek ewidencyjnych nr 81/39 i nr

16/3 w K. przy ul. H., obr. 005, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę

wieczystą nr KW …76793/5, na rzecz P. D. S.A. w L., której treścią ma być

znoszenie istnienia na nieruchomości obciążonej w przestrzeni nad i pod

powierzchnią tej nieruchomości urządzeń przesyłowych, tj. trzech przewodów

wysokiego napięcia 110kV oraz słupa kratowego o powierzchni 5 m x 5 m oraz

korzystanie z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania

konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji wraz

z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem.

W piśmie procesowym 24 października 2011 r. wnioskodawca w ten

sposób zmienił i sprecyzował żądanie, iż wniósł o ustanowienie służebności

przesyłu o treści przytoczonej wyżej, na rzecz P. D. S.A. w L. z obciążeniem

przysługującego wnioskodawcy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości

złożonej z działek ewidencyjnych nr 81/39 i nr 16/3 w K. przy ul. H., obr. 005, dla

której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr KW …76793/5 oraz o

zasądzenie od P. D. S.A. na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia za ustanowienie

służebności w kwocie 414.000 zł.

Uczestnik P. D. S.A. w L. wniósł o oddalenie wniosku, zarówno w wersji

pierwotnej, jak i zmienionej.

Uczestnik Skarb Państwa - Prezydent Miasta K. nie sprzeciwił się

wnioskowi w pierwotnej postaci i nie zajął stanowiska wobec zmienionego żądania

wniosku.

Postanowieniem z 14 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek.

Rozstrzygnięcie to zapadło po ustaleniu, że nieruchomości położone w K. przy

ulicy H., stanowiące działki ewidencyjne nr 81/39 i 16/3 są własnością Skarbu

Państwa. Pod koniec lat osiemdziesiątych znajdowały się one w zarządzie

przedsiębiorstwa państwowego Zakładów Urządzeń Chemicznych i Armatury

Przemysłowej „C.”. W tym okresie, na podstawie wskazania lokalizacyjnego z 11

września 1986 r. wydanego na rzecz Elektrociepłowni K. w budowie oraz decyzji z

8 lipca 1987 r. o udzieleniu pozwolenia na budowę, Zakład Energetyczny w S.

wybudował na nieruchomości złożonej z działek nr 81/39 i nr 16/3 urządzenia

przesyłowe w postaci linii WN 110 kV P. - KZWM K. Urządzenia te w postaci trzech

przewodów wysokiego napięcia oraz słupa kratowego o wymiarach 5 m x 5 m

znajdują się na gruncie do chwili obecnej. Z dniem 5 grudnia 1990 r. Zakłady

Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „C.” w K. z mocy prawa nabyły

użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej złożonej z działek nr 81/39 i nr

16/3

oraz

własność

budynków

posadowionych

na

nich,

to

jest

szkoły

przyzakładowej i pawilonu sportowego. Od 31 grudnia 2009 r. użytkownikiem

wieczystym tej nieruchomości jest wnioskodawca.

Sąd Rejonowy stwierdził, że wprawdzie z wnioskiem o ustanowienie

służebności przesyłu może wystąpić także użytkownik wieczysty, ale należy

odróżnić sytuację, gdy służebność ma obciążać prawo własności nieruchomości

i od tej, gdy ma ona obciążać prawo użytkowania wieczystego. W niniejszym

przypadku wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na prawie wieczystego

użytkowania jest niezasadny. Urządzenia przesyłowe na nieruchomościach

oddanych w użytkowanie wieczyste wnioskodawcy zostały wybudowane przez

przedsiębiorstwo państwowe pod koniec lat osiemdziesiątych z woli i za wiedzą

właściciela nieruchomości, którym był wówczas Skarb Państwa. Prawo wieczystego

użytkowania tej nieruchomości powstało z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r.,

a zatem w dacie jego powstania faktycznie istniał już stan, który uzasadnia obecnie

ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości, a nie na prawie użytkowania

wieczystego. Bez znaczenia dla tej oceny pozostają twierdzenia wnioskodawcy, że

istniejąca infrastruktura obniża wartość prawa wieczystego użytkowania oraz

uniemożliwia inwestycyjne wykorzystanie nieruchomości. Wnioskodawca oraz jego

poprzednik prawny nabywając prawo wieczystego użytkowania, obejmowali we

władanie nieruchomości, które już wówczas były zabudowane urządzeniami

przesyłowymi. W dacie powstania prawa przysługującego wnioskodawcy na

nieruchomości istniał stan, który wpływał na jej wartość i ograniczał możliwości jej

inwestycyjnego wykorzystania także przez użytkownika wieczystego. Istnienie

urządzeń na nieruchomości i wynikające z tego ograniczenia powinny być

uwzględnione w wysokości opłaty rocznej świadczonej przez użytkownika

wieczystego na rzecz właściciela.

Postanowieniem z 16 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację

wnioskodawcy od postanowienia z 14 marca 2012 r. i zasądził od niego na rzecz

uczestnika P. D. S.A. w L. kwotę 120 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zaakceptował ustalenia Sądu Rejonowego i ocenę prawną

sprawy dokonaną przez ten Sąd, a uzupełniająco ustalił, że uczestnik P. D. S.A. w

L. jest następcą Skarbu Państwa (Zakładu Energetycznego w S.). Wskazał, że

urządzenia przesyłowe, których dotyczy wniosek powstały za zgodą i wiedzą

Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości. Granice wykonywania prawa

wieczystego użytkowania przez wnioskodawcę wyznaczają decyzje Wojewody […]

z 9 stycznia 2002 r. oraz z 19 grudnia 2001 r. stwierdzające nabycie z dniem 5

grudnia 1990 r. z mocy prawa, nieodpłatnie przez Zakład Urządzeń Chemicznych i

Armatury Przemysłowej „C.” w K., jako jego poprzednika prawnego, wieczystego

użytkowania gruntu i własności budynków. Decyzje stwierdzały, że nabycie prawa

użytkowania

wieczystego

nie

narusza

praw

osób

trzecich.

Właściciel

nieruchomości, na których z mocy prawa powstało użytkowanie wieczyste,

akceptował istnienie na gruncie urządzeń przesyłowych, stanowiących własność

poprzednika prawnego uczestnika i zarówno w dacie powstania użytkowania

wieczystego, jak w dacie wydania przez Wojewodę […] decyzji stwierdzających

jego nabycie godził się na bezpłatne korzystanie z jego nieruchomości przez

przedsiębiorstwo przesyłowe - poprzednika prawnego uczestnika. W przypadku

nieokreślenia sposobu korzystania z nieruchomości na etapie jej oddawania w

użytkowanie wieczyste, należy przyjąć, że uprawnienia użytkownika wieczystego w

tym zakresie pokrywają się z uprawnieniami, które przysługiwałyby właścicielowi

nieruchomości, gdyby nie została ona obciążona tym prawem. Z zastrzeżeniem

odmienności wynikającej z różnicy między obydwoma prawami - wieczysty

użytkownik jest uprawniony do takiego korzystania z nieruchomości, które nie

narusza uprawnień właściciela i nie przekracza zakresu prawa wieczystego

użytkowania jako prawa na rzeczy cudzej. W zasadzie jest to takie korzystanie jak

właściciela. Wnioskodawca nie może zatem korzystać z nieruchomości w

szerszym zakresie, aniżeli właściciel gruntu, na którym powstało jego prawo.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z 16 listopada 2012 r. wnioskodawca zarzucił, że orzeczenie to zapadło

z naruszeniem prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), to jest: - art. 233 § 1

k.c. w zw. 3052 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że posadowione na

gruncie będącym w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy urządzenia przesyłowe

ograniczają korzystanie z tego prawa i rozporządzaniem, podczas gdy ani z decyzji

administracyjnej ustanawiającej to prawo, ani z umowy o oddanie gruntu Skarbu

Państwa w użytkowaniu wieczyste takie ograniczenie nie wynika; - art. 3052 k.c.

w zw. art. 49 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że posadowione na

gruncie będącym w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy urządzenia wchodzące

w skład przedsiębiorstwa przesyłowego, wzniesione uprzednio przez Państwo

uprawniają do korzystania z tego gruntu bez ustanowienia służebności; - art. 233

§ 1 k.c. i 237 k.c. w zw. 3052 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że

w niniejszej sprawie wnioskodawca nie mógł żądać ustanowienia służebności

przesyłu na prawie użytkowania wieczystego, podczas gdy takie uprawnienie

przysługuje wnioskodawcy, albowiem dopuszczalność ustanowienia służebność

przesytu na prawie użytkowania wieczystego wynika z możliwości rozporządzania

tym prawem.

Wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Uczestnik P. D. S.A. w L. wniósł o oddalanie skargi kasacyjnej.

Skarb Państwa reprezentowany w postępowaniu kasacyjnym przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa poparł skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarżący nie podniósł w skardze kasacyjnej takich zarzutów, które by

zmierzały do zakwestionowania czynności procesowych podjętych w sprawie przez

Sąd drugiej instancji i nie powoływał się na uchybienia tego Sądu mogące mieć

wpływ na wynik sprawy, między innymi ze względu na wadliwość ustalonej

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Ocena zarzutów mieszczących się w zakresie

pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) musi być zatem

odniesiona do tych faktów, które Sądy obu instancji przyjęły za podstawę

subsumcji.

2. Wnioskodawcy przysługuje tytuł prawny do nieruchomości gruntowej, na

której posadowione zostały urządzenia przesyłowe będące własnością uczestnika

P.D. S.A. w L. w postaci użytkowania wieczystego, a ostatecznie sprecyzowane

przez niego żądanie wniosku zmierza do obciążenia służebnością przesyłu właśnie

tego prawa, z konsekwencjami w postaci ustalenia stosownego wynagrodzenia na

jego rzecz, nie zaś na rzecz właściciela nieruchomości gruntowej.

Użytkowanie wieczyste jako rodzaj prawa rzeczowego może powstać na

gruntach, do których prawo własności przysługuje Skarbowi Państwa lub

jednostkom samorządu terytorialnego (art. 232 k.c.). Na prawo to składają się

zarówno uprawnienia rzeczowe, jak i obligacyjne, a jego przedmiotem jest „grunt”

będący własnością wymienionych wyżej osób. Kodeksowe znaczenie pojęcia

„grunt” może być ustalone z odwołaniem się do art. 46 § 1 k.c., w którym

ustawodawca wskazał, że jest to część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny

przedmiot własności. Jest to zarazem także rodzaj nieruchomości. Konkretną

nieruchomość gruntową wyodrębnia się z powierzchni ziemskiej po ustaleniu, że

prawo własności do niej (art. 140 k.c.) przysługuje innej osobie niż osoba

uprawniona do położonej obok (przylegającej) części powierzchni ziemskiej. Prawo

własności nieruchomości gruntowej rozciąga się w przestrzeni nad i pod

powierzchnią tak wyodrębnionego gruntu, zgodnie z zasadami ustalonymi w art.

143 k.c. O powstaniu nieruchomości gruntowej, jako rzeczy w obrocie prawnym

decyduje wyodrębnienie gruntu i powiązanie z konkretną osobą (osobami) prawa

własności do niego.

Nieruchomość gruntowa w znaczeniu podanym wyżej, do której prawo

własności przysługuje Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego

może być nie tylko przedmiotem użytkowania wieczystego, ale i innych praw

rzeczowych. Brzmienie art. 3051 k.c., tak samo jak art. 296 i art. 285 § 1 k.c.

regulujących treść służebności gruntowej i osobistej, wskazuje na to, że

przedmiotem obciążenia służebnością jest nieruchomość, jako kategoria rzeczy, nie

zaś określone prawo do niej, czy prawo ustanowione na niej. Gdy chodzi o inne

ograniczone prawa rzeczowe, to ustawodawca – przyjmując jako zasadę ich

ustanawianie na rzeczy (art. 252 k.c. – użytkowanie, art. 306 § 1 k.c. – zastaw, art.

65 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tekst jedn.:

Dz. U. 2013 r. poz. 707; dalej: „u.k.w.h.” - hipoteka) – wyraźnie określił sytuacje,

w których mogą one powstać na prawie (art. 265 – użytkowanie na prawach, art.

327 k.c. - zastaw na prawach, art. 65 ust. 2 i 3 u.k.w.h. – hipoteka na prawach).

Jest przy tym charakterystyczne, że jeśli ustawodawca dopuszcza możliwość

powstania ograniczonego prawa rzeczowego nie na rzeczy, lecz na prawie, to

przedmiotem obciążenia czyni nie prawo własności ale inne („słabsze”) niż

własność prawo rzeczowe lub wierzytelność. Prawo dotyczące rzeczy i ją

obciążające faktyczne dotyka zatem uprawnień i obowiązków jej właściciela

i wpływa na sposób, w jaki może on wykonywać to przysługujące mu prawo. Z tym

założeniem koresponduje zasada, że ograniczone prawo rzeczowe wygasa jeśli

przejdzie na właściciela rzeczy nim obciążonej albo jeżeli uprawniony do tego

prawa nabędzie własność obciążonej nim rzeczy (art. 247 k.c.).

Jeśli rzecz obciążona jest kilkoma ograniczonymi prawami rzeczowymi, to

o ich wykonywaniu decydują kryteria ustalone w art. 249 i 250 k.c.

3. W judykaturze przyjęto, że służebnością gruntową może być obciążona

nie tylko nieruchomość gruntowa, ale i użytkowanie wieczyste gruntu oraz że

służebność taka może być ustanowiona na rzecz użytkownika wieczystego

(por. uchwały Sądu Najwyższego: z 22 października 1968 r., III CZP 98/68, OSNC

1969, nr 11, poz. 188; z 29 maja 1974 r., III CZP 21/74, OSNC 1975, nr 4, poz. 55

oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 17 stycznia 1974 r., III CRN 316/73,

OSNC 1974, nr 11, poz. 197; z 15 października 2008 r., I CSK 135/08, OSNC-ZD

2009, nr 3, poz. 62). Stanowisko to zostało przyjęte w doktrynie, chociaż jej

przedstawiciele różnie opisują konstrukcję takiej służebności. Prezentując pogląd

o możliwości

ustanowienia

służebności

gruntowej

na

rzecz

użytkownika

wieczystego, czy z obciążeniem użytkowania wieczystego, Sąd Najwyższy

każdorazowo akcentował różnice między służebnością ustanowioną z obciążeniem

tego prawa, a służebnością ustanowioną z obciążeniem rzeczy, a zatem w relacji

do prawa jej własności.

W uchwale z 22 października 1968 r., III CZP 98/68 (OSNC 1969, nr 11,

poz. 188), w odpowiedzi na pytanie o to, czy użytkownik wieczysty jest

legitymowany do występowania z roszczeniem o zakaz wykonywania służebności

drogowej, jak również o zniesienie takiej służebności, istniejącej na nieruchomości

oddanej w użytkowanie wieczyste, Sąd Najwyższy stwierdził, że użytkownik

wieczysty jest uprawniony do występowania z takimi roszczeniami. W motywach tej

uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedmiotem rozporządzeń dokonanych przez

użytkownika wieczystego nie jest sama rzecz, a jedynie prawo, które mu

przysługuje, a treść prawa użytkowania wieczystego określają nie tylko przepisy

ustawy i zasady współżycia społecznego, ale również umowa o oddanie terenu

państwowego w użytkowanie wieczyste. Użytkownik wieczysty może swoim

prawem rozporządzać, co oznacza także, że prawo to może obciążyć nie tylko

hipoteką, ale również innymi ograniczonymi prawami rzeczowymi, gdyż art. 233 k.c.

nie wprowadza żadnych ograniczeń w tym zakresie. Sąd Najwyższy podkreślił

zarazem jednak, że z art. 241 k.c. należy wyprowadzić wniosek, iż wraz

z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają również ustanowione na nim

obciążenia.

W uchwale z 29 maja 1974 r., II CZP 21/74 (OSNC 1975, nr 4, poz. 55),

Sąd Najwyższy przyjął, że uprawnienia z art. 151 k.c. przysługują również

użytkownikowi wieczystemu w stosunku do użytkownika wieczystego gruntu

sąsiadującego. Istotne znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia tego zagadnienia

prawnego miało ustalenie, że osobie, która przy wznoszeniu budynku przekroczyła

granice nieruchomości sąsiedniej, przysługuje rodzajowo takie samo prawo do

gruntu, z jakiego korzystała osoba zajmująca nieruchomość sąsiednią i jest to

użytkowanie wieczyste. Akcentując czasowy charakter prawa użytkowania

wieczystego, a co za tym idzie – czasowy charakter uprawienia będącego

korelatem obciążenia tego prawa, Sąd Najwyższy nie analizował jednak skutków

wygaśnięcia

zarówno

„uprawnionego”,

jak

i

„obciążonego”

użytkowania

wieczystego dla bytu służebności, do ustanowienia której mogłoby dojść na

podstawie art. 151 k.c.

Także w uzasadnieniu postanowienia z 15 października 2008 r., I CSK

135/08 (OSNC-ZD 2009, nr 3, poz. 62), Sąd Najwyższy stwierdził, że obciążenie

służebnością nieruchomości, jak o tym stanowi art. 285 k.c. realizuje zasadniczy

model ustawowy służebności gruntowej, ale nie wyklucza ustanowienia tego

ograniczonego

prawa

rzeczowego

na

prawie

użytkowania

wieczystego.

Do obciążenia prawa użytkowania wieczystego może dochodzić zgodnie z ogólnym

uprawnieniem użytkownika wieczystego do rozporządzania przysługującym mu

prawem. Zarazem jednak Sąd Najwyższy zauważył, że jeśli ograniczone prawo

rzeczowe zostanie ustanowione na prawie użytkowania wieczystego, to wygaśnie

ono wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego. Ustanowienie służebność

drogi koniecznej na nieruchomości, a nie na prawie użytkowania wieczystego tej

nieruchomości, oznacza, że zgodnie z art. 145 § 1 k.c. wynagrodzenie za

ustanowienie służebności należy się właścicielowi nieruchomości. Użytkownik

wieczysty byłby natomiast na podstawie odpowiedniego zastosowania art. 145 § 1

k.c. uprawniony do tego wynagrodzenia w razie ustanowienia służebności na

prawie użytkowania wieczystego.

Z

powyższych

wypowiedzi

wynika,

że

dopuszczając

możliwość

ustanowienia służebności gruntowej na użytkowaniu wieczystym, Sąd Najwyższy

traktował taką sytuację jako wyjątek od ustalonej w art. 285 § 1 k.c. reguły, zgodnie

z którą służebność gruntowa jest ustanawiana jako obciążenie nieruchomości,

a zatem powstaje w określonej relacji do prawa jej własności, wpływając na sposób

jego wykonywania. Relacje między ustanowioną na nieruchomości służebnością

gruntową a innymi ograniczonymi prawami rzeczowymi, które powstały na niej

wcześniej lub mogą powstać później, muszą być oceniane według reguł ustalonych

w art. 249 i 250 k.c. Obciążenie służebnością gruntową użytkowania wieczystego

w warunkach, gdy prawem tym mogłaby być obciążona sama nieruchomość

utrudnia oznaczenie reguł pierwszeństwa wykonywania ograniczonych praw

rzeczowych obciążających nieruchomość w relacji do ograniczonego prawa

rzeczowego obciążającego ustanowione na niej użytkowanie wieczyste. Nadto

jeszcze,

ustanowienie

służebności

gruntowej

z

obciążeniem

użytkowania

wieczystego nie gwarantuje tej służebności takiej samej trwałości, jaką cechuje się

służebność

ustanowiona

na

nieruchomości.

Służebność

ustanowiona

na

użytkowaniu wieczystym gaśnie bowiem wraz z wygaśnięciem tego prawa,

niezależnie od innych sytuacji, w których także wystąpi ten skutek ze względu na

odpowiednie zastosowanie przepisów o wygaśnięciu służebności gruntowej

ustanowionej na nieruchomości.

4. Przepisy o służebności przesyłu zostały wprowadzone do kodeksu

cywilnego obowiązującą od 3 sierpnia 2008 r. ustawą z 30 maja 2008 r. o zmianie

ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731;

dalej: „ustawa z 30 maja 2008 r.”). Ustawodawca zadecydował o jej wyodrębnieniu

od służebności gruntowej. Przyjął przy tym, że polega ona na obciążeniu

nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy prawem, polegającym na tym, że może on

korzystać

w

oznaczonym

zakresie

z

nieruchomości

obciążonej,

zgodnie

z przeznaczeniem tych urządzeń (art. 3051 k.c.). Tak ustalona konstrukcja

służebności przesyłu nawiązuje do konstrukcji pozostałych służebności gruntowych.

Urządzenia

przesyłowe,

z

których

korzystają

przedsiębiorstwa

dostarczające odbiorom wodę, różne postacie energii, czy świadczące na ich rzecz

usługi telekomunikacyjne lub inne muszą być umieszczone na gruntach, często

bardzo odległych od siedziby przedsiębiorstwa i miejsca, z którego czerpie ono

wodę, czy w którym produkowana jest rozprowadzana przez nie energia. Znane

i powszechnie stosowane rozwiązania technologiczne nie pozwalają takim

przedsiębiorstwom na wykonywanie działalności gospodarczej bez wykorzystania

cudzych nieruchomości, przez które przeprowadzone muszą być ich urządzenia

przesyłowe.

Służebność

przesyłu

pomyślana

została

w

celu

stworzenia

przedsiębiorcy korzystającemu z urządzeń, o jakich jest mowa w art. 49 § 1 k.c.

tytułu prawnego do ich posadowienia na cudzych nieruchomościach i korzystania

z tych nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem urządzeń.

Co do zasady, służebność ta ma tworzyć trwały tytuł do korzystania

z nieruchomości w oznaczonym wyżej celu. Jest tak przede wszystkim wtedy, gdy

przedsiębiorca korzystający z urządzeń, o jakich jest mowa w art. 49 § 1 k.c.

zrealizował lub zamierza zrealizować na konkretnych nieruchomościach inwestycje

liniowe, o znacznych rozmiarach, mające charakter magistral, na bazie których

zorganizował swoją działalność. Trudno wyobrazić sobie regulowanie tytułu do

korzystania z nieruchomości zajętych pod urządzenia przesyłowe o takim

charakterze w części w relacji do nieruchomości i jej własności, a w jakiejś części

na prawie użytkowania wieczystego, z góry akceptując założenie, że tytuł do

korzystania z nieruchomości zajętych pod linię przesyłową budowaną z założeniem

jej koniecznej integralności i trwałości, na jakimś odcinku wygaśnie wraz

z wygaśnięciem użytkowania wieczystego.

Służebność przesyłowa ma zapewnić przedsiębiorcy stabilny tytuł do

korzystania z urządzeń, o jakich jest mowa w art. 49 § 1 k.c. Co do zasady, taka

służebność ma obciążać nieruchomość, a nie ustanowione na niej prawo

użytkowania wieczystego. Dlatego przedsiębiorcy korzystającemu z urządzeń

przesyłowych przysługuje roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu za

wynagrodzeniem w stosunku do właściciela nieruchomości (art. 305 1 § 1 k.c.)

i właściciel nieruchomości może też żądać od przedsiębiorcy wynagrodzenia za

ustanowienie służebności (art. 3052 § 1 k.c.). Wnioskodawca w niniejszym

postępowaniu nie powołał się na jakąkolwiek okoliczność, którą można by

usprawiedliwić odstępstwo od zasady na rzecz ustanowienia służebności

przesyłowej na rzecz uczestnika P. D. S.A. z obciążeniem przysługującego

wnioskodawcy prawa użytkowania wieczystego, zamiast nieruchomości Skarbu

Państwa.

5. Z ustaleń faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonego

postanowienia wynika, że urządzenia energetyczne obecnie należące do

uczestnika P. D. S.A. w L. zostały postawione na nieruchomości gruntowej Skarbu

Państwa złożonej z działek nr 81/39 i 16/3 za wiedzą i zgodą właściciela. Z ustaleń

faktycznych poczynionych w sprawie wynika, że poprzednik uczestnika P. D. S.A.

wzniósł te urządzenia na podstawie wskazania lokalizacyjnego i pozwolenia na

budowę, dla uzyskania którego niezbędne było legitymowanie się tytułem prawnym

do gruntu, na którym miało dojść do zrealizowania inwestycji. Powstaje zatem

kwestia – przez oba Sądy meriti pozostawiona poza zakresem ustaleń i rozważań,

a ostatecznie, w świetle wywodów przedstawionych wyżej (pkt 4), nieistotna dla

rozstrzygnięcia – czy właściciel nieruchomości stworzył dla poprzednika P. D. S.A.

tytuł prawny do postawienia na swojej nieruchomości urządzeń przesyłowych, a

jeśli tak, to jaki był charakter tego tytułu. Skoro zaś obecnie Skarb Państwa

reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa kwestionuje

istnienie tytułu prawnego P. D. S.A. do korzystania z urządzeń przesyłowych na

jego nieruchomości, to powstaje kwestia, w jakich okolicznościach przedsiębiorca

tytuł ten utracił.

6. Stan fizyczny i prawny nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki

samorządu terytorialnego oddanej w użytkowanie wieczyste determinuje sposób,

w jaki prawo to może być wykonywane. Podlega on określeniu w umowie (art. 239

k.c.). Obciążenia istniejące na nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste,

o ile

ograniczają

możliwości

jej

wykorzystania

zgodnie

ze

społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem i obniżają jej wartość rynkową, mają znaczenie dla

wysokości

opłat,

które

użytkownik

wieczysty

obowiązany

jest

świadczyć

właścicielowi.

Użytkowanie wieczyste nieruchomości, którego dotyczy niniejsza sprawa

powstało na rzecz poprzednika prawnego wnioskodawcy z mocy prawa. Oznacza

to, że użytkownikowi wieczystemu nieruchomości nie został w umowie wyznaczony

sposób, w jaki może z niej korzystać. Nie oznacza to jednak, że w swoich planach

co do sposobu korzystania z nieruchomości miał on nie uwzględniać jej położenia,

przeznaczenia, sposobu zagospodarowania i praw osób trzecich powstałych na tej

nieruchomości zanim jeszcze powstało jego prawo. Skoro w dacie powstania prawa

użytkowania

wieczystego

na

rzecz

poprzednika

prawnego

wnioskodawcy

nieruchomość, na której prawo to powstało była już zabudowana postawionymi za

przyzwoleniem właściciela urządzeniami przesyłowymi, to okoliczność ta ma dla

użytkownika wieczystego takie znaczenie, że jako istotna dla oznaczenia wartości

nieruchomości powinna być uwzględniona przy ustalaniu wysokości pierwszej

opłaty, jak i kolejnych opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego. Sytuacja,

w której użytkownik wieczysty – z uwagi na właściwości nieruchomości, w tym

ograniczone

możliwości

jej

wykorzystania

inwestycyjnego

w

związku

z zabudowaniem urządzeniami przesyłowymi – miałby płacić właścicielowi niższe

opłaty roczne, a zarazem pobierać zamiast właściciela od przedsiębiorcy

przesyłowego wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłowej na

przysługującym

mu

prawie

użytkowania

wieczystego,

pozostawałaby

w sprzeczności z relacjami, w jakich rozważane prawa powinny pozostawać

względem siebie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak

w postanowieniu, przy czym co do kosztów postępowania stosownie do art. 98 § 1

i 3, art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz na podstawie § 13 ust. 4

pkt 2 w zw. z § 7 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst

jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), orzeczono jak w sentencji.