III CSK 171/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 171/12

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Gminy Miejskiej K.

przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. i Spółdzielni

Mieszkaniowej "A." Akademii Rolniczej

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 5 marca 2012 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. oddala wniosek

uczestnika

postępowania

Spółdzielni

Mieszkaniowej "A." Akademii Rolniczej o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Gmina Miejska K. wniosła o wykreślenie jej jako właściciela działki nr 85/88,

położonej w K., mającej urządzoną księgę wieczystą […] w Sądzie Rejonowym w

K. oraz o wpisanie w dziale II tej księgi- jako właściciela działki Skarb Państwa oraz

jako użytkownika wieczystego działki Spółdzielnię Mieszkaniową "A." Akademia

Rolnicza. Do wniosku dołączono ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium

Odwoławczego w K. z dnia 28.02.2011 r., stwierdzającą nieważność decyzji

Prezydenta Miasta K. z dnia 10.11.1999 r. w części rozstrzygającej, iż działka nr

85/88 przechodzi na własność Gminy K. z dniem, w którym decyzja o podziale

stanie się ostateczna oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego

z dnia 17.05.2011 r., utrzymującą powyższą decyzję w mocy.

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 roku referendarz sądowy oddalił

powyższy wniosek. Po rozpoznaniu skargi Gminy K. na to orzeczenie, Sąd

Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 roku oddalił wniosek.

Apelacja

wnioskodawcy

od

powyższego

orzeczenia

została

oddalona

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 5 marca 2012 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd II instancji podzielił pogląd Sądu

I instancji

co

rozpoznawaniu

do

ograniczonej

wniosku

o

wpis

kognicji

i

co

sądu

do

wieczystoksięgowego

konieczności

uzyskania

przy

przez

wnioskodawcę orzeczenia sądu o usunięciu niezgodności między stanem prawnym

ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym działki (art. 10

ustęp 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U.

2001/124/1361 ze zmianami).

Sąd

Okręgowy

podniósł,

że

podstawę

kwestionowanego

przez

wnioskodawcę wpisu Gminy K. jako właściciela wskazanej działki stanowiła decyzja

Prezydenta Miasta K. z dnia 10.11.1999 r. wydana w oparciu o art. 93, 96, 98 i 99

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, którą

zatwierdzono projekt podziału działki nr 85/7 m.in. na działkę nr 85/88. W decyzji tej

zawarto pouczenie, że działka nr 85/88 wydzielona pod budowę drogi z

nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem, przechodzi na własność

Gminy K. z dniem, w którym decyzja niniejsza stanie się ostateczna. Decyzja SKO

z dnia 28.02.2011 roku stwierdziła nieważność opisanej wyżej decyzji Prezydenta w

części rozstrzygającej o przejściu prawa własności działki nr 85/88 na rzecz Gminy

K., jednakże nie wynika z niej, zdaniem Sądu Okręgowego, bezpośrednia zmiana w

stanie prawnym tej działki. Sąd Okręgowy wskazał dalej, że nie jest rzeczą sądu

wieczystoksięgowego rozpoznawanie sporu między uczestnikami postępowania

dotyczącego charakteru wydzielonej działki ani analiza art. 98 ustęp 1 ustawy

z dnia 27.08.1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Spory te powinny być

rozstrzygnięte na drodze procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym.

W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia Sądu Okręgowego,

wnioskodawca zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego, to

jest art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece - poprzez jego błędną

wykładnię

i

przyjęcie,

że

przedłożone

przez

wnioskodawcę

decyzje

Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 lutego 2011 r. oraz z dnia 17 maja

2011 r. nie dają podstaw do dokonania wpisu o treści objętej wnioskiem oraz

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest

art. 6269 k.p.c. - poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że do wniosku nie

dołączono dokumentu, który mógłby stanowić podstawę żądanego wpisu.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości

i wpisanie w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w dziale II jako

właściciela Skarb Państwa w miejsce Gminy Miejskiej K. oraz jako użytkownika

wieczystego Spółdzielni Mieszkaniowej „A." Akademii Rolniczej […]. Domagała się

także zasądzenia od uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej „A." na

rzecz wnioskodawcy Gminy Miejskiej K. kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem

wbrew jej zarzutom, Sąd II instancji nie dopuścił się naruszenia wskazanych w niej

przepisów art. 31 ustęp 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej jako

u.k.w.h.) ani też art. 6269 k.p.c.

Osią sporu jest w rozpatrywanej sprawie zagadnienie, czy decyzja

administracyjna stwierdzająca nieważność (w części) innej decyzji administracyjnej

stanowiącej podstawę wpisu prawa własności określonej nieruchomości gruntowej

przysługującego określonemu podmiotowi (w niniejszej sprawie Gminy K.) do księgi

wieczystej może być podstawą wykreślenia tego wpisu i niejako ,,automatycznego

przywrócenia” wpisu prawa własności podmiotu wcześniej ujawnionego w księdze

wieczystej jako właściciel tej nieruchomości (w rozpatrywanej sprawie Skarb

Państwa) i wpisu prawa użytkowania wieczystego działki na rzecz poprzedniego

wieczystego użytkownika (Spółdzielnia Mieszkaniowa „A.”). Innymi słowy, czy sąd

wieczystoksięgowy uprawniony jest do wykreślenia dotychczasowego wpisu w

dziale II księgi wieczystej

i dokonania nowego wpisu poprzedniego właściciela

gruntu i jego wieczystego użytkownika jedynie na podstawie tego dokumentu czyli

wyżej opisanej decyzji administracyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego,

czy też konieczne jest uzyskanie przez zainteresowanego wyroku wydanego przez

sąd na podstawie art. 10 ustawy o u.k.w.h. i przedłożenie go sądowi

wieczystoksięgowemu w celu dokonania wnioskowanych wpisów.

Sądy obu instancji zgodnie przyjęły drugi wariant, „odsyłając” Gminę K. na

drogę procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym.

Natomiast

wnioskodawca

stoi

na

konsekwentnym

stanowisku

o zbędności procesu uzgodnieniowego, powołując się w skardze kasacyjnej

na art. 31 ustęp 2 ustawy o u.k.w.h., stanowiący, że wpis potrzebny do usunięcia

niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym

może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi

odpowiednimi dokumentami.

W związku z stanowiskiem skarżącego, podnieść należy w pierwszym

rzędzie, że art. 6268 § 2 k.p.c. przewiduje, iż rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada

jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść

księgi wieczystej. Kognicja sądu wieczystoksięgowego podlega więc istotnym

ograniczeniom, skoro sąd bada jedynie treść wskazanych dokumentów i nie

ma możliwości

czynienia

ustaleń

nie

wynikających

z

treści

dokumentów

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 109/01,

niepubl.). Badanie treści księgi wieczystej odnosi się do stanu prawnego

ujawnionego w księdze wieczystej i do ustalenia, czy prawo, którego wniosek

dotyczy, wywodzi się z prawa poprzednika.

Cytowany przepis wyznacza zakres kognicji sądów merytorycznych obu

instancji, zarówno sądu rozpoznającego wniosek o wpis (sądu pierwszej instancji)

jak i sądu drugiej instancji, rozpoznającego apelację od wpisu.

W doktrynie i w orzecznictwie podkreśla się, że wpis może być dokonany na

podstawie takiego dokumentu, który świadczy o istnieniu pewnego stanu prawnego

nieruchomości czy też dokumentuje czynność materialnoprawną powodującą

powstanie, zmianę lub ustanie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej trafne jest stanowisko Sądu II instancji,

zgodnie z którym podstawę wpisu może stanowić decyzja administracyjna, jeśli

wynika z niej bezpośrednio zmiana w stanie prawnym nieruchomości. Na podstawie

przedłożonej decyzji wnioskodawca domagał się wpisu Skarbu Państwa jako

właściciela działki nr 85/88 przeznaczonej na drogę i wpisu Spółdzielni

Mieszkaniowej „A.” jako użytkownika wieczystego tejże działki powołując się

jedynie na decyzję SKO z dnia 28.02.2011 roku stwierdzającą nieważność decyzji

Prezydenta K. z dnia 10.11.1999 roku w części rozstrzygającej o przejściu prawa

własności tej działki na rzecz Gminy K. na podstawie art. 98 ustęp 1 ustawy z dnia

27.08.1997

roku

o

gospodarce

nieruchomościami.

Tymczasem

uczestnik

postępowania Spółdzielnia Mieszkaniowa ”A.” twierdziła, że nie jest użytkownikiem

wieczystym tej działki, lecz na podstawie cytowanej regulacji stała się nim ex lege

Gmina K. Należy więc zaaprobować poglądy Sądów obu instancji, iż w realiach

rozpatrywanej sprawy nie wystarczyło przedłożenie odpisu decyzji administracyjnej

stwierdzającej nieważność decyzji, która uprzednio stanowiła podstawę wpisu.

Decyzja taka stanowi co najwyżej przesłankę uzgodnienia treści księgi wieczystej z

rzeczywistym staniem prawnym w drodze procesu wszczętego w oparciu o art. 10

u.k.w.h.

Na podstawie przedłożonej przez wnioskodawcę decyzji SKO sąd

wieczystoksięgowy nie ma bowiem możliwości samodzielnego ustalenia, czy

w przypadku uchylenia podstawy prawnej wpisu Gminy K. jako właściciela działki,

jej stan prawny przedstawia się tak jak przed wydaniem decyzji stanowiącej

podstawę wpisu, zwłaszcza, że Spółdzielnia Mieszkaniowa kwestionuje, iż jest

wieczystym użytkownikiem tej działki, a takiego wpisu domaga się wnioskodawca.

Przywołany w skardze kasacyjnej wyrok SN z dnia 12.03.2010 r. (III CSK

160/09, Lex nr 610165) zapadł w odmiennym stanie faktycznym, nie ma więc

odniesienia do okoliczności rozpatrywanej sprawy. Wskazane orzeczenie wydane

zostało w sytuacji, w której wnioskodawca domagał się wykreślenia w dziale drugim

wskazanej księgi wieczystej Gminy jako właściciela objętych nią działek oraz

zamknięcia tej księgi, powołując się na decyzję administracyjną stwierdzającą

nieważność innej decyzji administracyjnej stwierdzającej nabycie przez Gminę

prawa własności tychże działek z dniem 27 maja 1990 roku i stanowiącej podstawę

wpisu Gminy jako właściciela do księgi wieczystej objętej wnioskiem.

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna Gminy K. podlegała oddaleniu jako

bezzasadna na podstawie art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił wniosek

uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej „A.” w K. o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że brak jest w niniejszej sprawie

podstaw do odstąpienia od ogólnych reguł rozstrzygania o kosztach postępowania

nieprocesowego (art. 520 § 1 k.p.c.).

jw