III CSK 17/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 17/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Ewy S.

przy uczestnictwie Niny K., Barbary S., Karoliny S.

i Grażyny N.-S.

o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po Bolesławie S.,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 21 września 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Ewa S. we wniosku z 10 czerwca 2009 r. zażądała zmiany postanowienia z

31 stycznia 1974 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po Bolesławie S., wydanego

przez Sąd Rejonowy , wskazując, że wymieniona w postanowieniu Nina K. nie jest

spadkobiercą Bolesława S., bo nie jest jego córką.

Uczestniczka Nina K. wniosła o oddalenie wniosku. Twierdziła, że jej

biologicznym ojcem jest spadkodawca Bolesław S., chociaż w jej metryce

urodzenia figurują inne dane.

Postanowieniem z 21 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawczyni od postanowienia z 28 stycznia 2010 r., którym Sąd Rejonowy

oddalił wniosek.

Za podstawę rozstrzygnięć Sądy obu instancji przyjęły ustalenie, że

postanowieniem z 31 stycznia 1978 r. Sąd Rejonowy, sygn. akt I Ns 2720/77,

stwierdził, iż spadek po Bolesławie S., zmarłym 31 maja 1974 r., na podstawie

ustawy, wprost dziedziczą: wdowa Maria S. oraz dzieci Tomasz S. i Nina K. po 1/3

części. Postanowienie zostało ogłoszone w obecności m. in. Tomasza S.

Spadkodawca Bolesław S. wielokrotnie mówił członkom swojej rodziny, że

Nina K. nie jest jego córką, ale nikt z rodziny nie przywiązywał wagi do tych

wypowiedzi.

Z

przekazów

rodzinnych

wnioskodawczyni

wiedziała

o wątpliwościach co do pochodzenia Niny K., a 9 lipca 2008 r. przesłała do Sądu

Rejonowego do akt zakończonego postępowania faks, w którym poinformowała, że

Nina K. nie była córką Bolesława S.

Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 679 § 1 k.p.c. dowód, że osoba,

która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział

w

spadku

jest

inny

niż

stwierdzony,

może

być

przeprowadzony

tylko

w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Ten, kto był

uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany

postanowienia spadkowego, tylko wówczas, gdy żądanie opiera na podstawie,

której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed

upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możliwość. Ograniczenie czasowe, gdy

chodzi o uprawnienie do złożenia wniosku przewidziane w art. 679 k.p.c., dotyczy

także spadkobiercy uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Wnioskodawczyni jako córka Tomasza S. nie może być w lepszej sytuacji niż jej

poprzednik prawny, wstąpiła bowiem w ogół praw i obowiązków swojego ojca. Do

rozpoczęcia biegu terminu przewidzianego w art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c. nie

jest

wymagane,

by

osoba

zainteresowana

dysponowała

dokumentem

potwierdzającym w sposób niewątpliwy, że osoba, która uzyskała stwierdzenie

nabycia

spadku

tej okoliczności.

nie

jest

spadkobiercą.

Wystarczy

sama

Uczestnicy

postępowania

zakończonego

świadomość

postanowieniem

z 31 stycznia 1978 r. byli informowani przez spadkodawcę, że Nina K. nie jest jego

córką, ale w toku postępowania spadkowego nie przedłożyli do akt odpisu

skróconego jej aktu urodzenia. Wiedzieli, jaka jest treść orzeczenia wydanego

w sprawie spadkowej i nie zaskarżyli go. Motywy, którymi kierowali się nie

podejmując takich działań, są prawnie irrelewantne. Termin przewidziany w art.

679 § 1 zdanie drugie k.p.c. dla uzyskania zamiany postanowienia spadkowego dla

nich upłynął. Wnioskodawczyni miała wiedzę o wątpliwościach odnośnie do

pochodzenia Niny K. przez okres dłuższy niż jeden rok przed złożeniem wniosku o

zmianę postanowienia spadkowego, na co wskazuje treść faksu wysłanego przez

nią do Sądu 9 lipca 2008 r. i jej zeznania. Skoro złożyła wniosek po upływie

terminu z art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c., to podlegał on oddaleniu bez weryfikacji

twierdzeń wnioskodawczyni.

Sąd Okręgowy zaakceptował pogląd Sądu Rejonowego, że roczny termin do

złożenia wniosku o zmianę postanowienia spadkowego, przewidziany przez art.

679 k.p.c. dla uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, dotyczy

także jego spadkobiercy i podał, że skoro nie zachodzą przesłanki, od których

zależy

sama

dopuszczalność

przeprowadzenia

postępowania

o

zmianę

postanowienia spadkowego, to nie ma podstaw do badania, czy Nina K. była córką

spadkodawcy. Z zeznań wnioskodawczyni wynika, że członkowie rodziny wiedzieli,

iż Nina K. mogła nie być córką Bolesława S., bo tak mówił sam spadkodawca.

Słyszała o tym także druga żona spadkodawcy, ale w to nie wierzyła, i tak samo

żona syna spadkodawcy - Tomasza S. Wnioskodawczyni wiedziała o tym od

zawsze. W ocenie Sądu Okręgowego, wiedza na temat tej okoliczności, nawet nie

potwierdzona

dowodami,

wystarczyła

do

podjęcia

działań

w

celu

np.

zweryfikowania prawidłowości wydanego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia

spadku. Wnioskodawczyni wystąpiła o zmianę postanowienia spadkowego dopiero

po wydaniu jej aktu urodzenia Niny K., a to oznacza, że złożyła wniosek z

uchybieniem terminowi ustalonemu w art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego z 21 września

2010 r. wnioskodawczyni zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa

materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), to jest: - art. 926 § 1 k.c. i art. 926 § 2 k.c.

poprzez

niewłaściwe

zastosowanie

i

przyjęcie,

że

wnioskodawczyni

jest

spadkobiercą Tomasza S., chociaż osoby powołane przez Tomasza S. w

testamencie, wśród których nie było skarżącej, nie odrzuciły spadku oraz z

naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.); - art. 679 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że

wnioskodawczyni, która nie była uczestnikiem postępowania prowadzonego przez

Sąd Rejonowy do sygn. akt l Ns 2720/77 i która nie dziedziczy po uczestnikach

tego postępowania, może żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie

spadku jedynie w okresie jednego roku odkąd dowiedziała się o podstawie zmiany

postanowienia, jak również, że nie może żądać zmiany stwierdzenia nabycia

spadku, jeżeli podstawa żądania mogła zostać powołana przez uczestników

postępowania; - art. 233 § 1 i

art. 670 k.p.c., prowadzące do przyjęcia, że

skarżąca jest spadkobiercą uczestnika postępowania jak również, że uczestnicy

postępowania

prowadzonego

przez

Sąd

Rejonowy sygn. akt l Ns 2720/77

wiedzieli, że Nina K. nie jest córką Bolesława S. i mieli możność podniesienia tego

zarzutu, skutkiem czego skarżąca złożyła wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia

spadku z uchybieniem terminu jednego roku wskazanego w art. 679 § 1 k.p.c.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie

także postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest

spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być

przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia

nabycia spadku. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie

nabycia

spadku,

tylko

wówczas

może

żądać

zmiany

postanowienia

stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł

powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od

dnia, w którym uzyskał tę możliwość (art. 679 § 1 k.p.c.). Wniosek o wszczęcie

postępowania o zmianę stwierdzenia nabycia spadku może zgłosić każdy

zainteresowany (art. 679 § 2 k.p.c.).

Sądy obu instancji trafnie wskazały, że uregulowanie przewidziane w art. 679

§ 1 zdanie drugie k.p.c. odnosi się tak do uczestników postępowania o stwierdzenie

nabycia spadku, jak i do ich następców prawnych. W dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że spadkobiercy w odniesieniu do

praw i obowiązków wchodzących w skład spadku znajdują się w takiej samej

sytuacji w zakresie postępowania, jak spadkodawca i mogą wykorzystywać tylko te

środki, które mógłby wykorzystać spadkodawca. Ich także zatem dotyczy

przewidziana przez art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c. prekluzja odnosząca się do

zgłaszania twierdzeń i wniosków, które by mogły wpłynąć na rozstrzygnięcie

w sprawie

o

zmianę

postanowienia

o

stwierdzającego

nabycie

spadku

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2001 r., II CKN 784/00,

OSNC 2001, nr 7-8, poz. 118; z 2 grudnia 1997 r., II CKN 492-97, niepubl.

i uchwałę Sądu Najwyższego z 21 marca 2001 r., III CZP 4/01, OSNC 2001, nr 10,

poz. 144).

Sądy obu instancji w odniesieniu do wnioskodawczyni zastosowały art. 679

§ 1 zdanie drugie k.p.c. i wskazały, że jej także dotyczy termin przewidziany przez

ten przepis, a ograniczający możliwość skutecznego złożenia wniosku o zmianę

postanowienia spadkowego. Zastosowanie w odniesieniu do wnioskodawczyni art.

679 § 1 zdanie drugie k.p.c. nie zostało poprzedzone ustaleniem, że jest ona

następcą prawnym (spadkobiercą) Tomasza S., który uczestniczył w postępowaniu

o stwierdzenie nabycia spadku po Bolesławie S. Sądy obu instancji nie poczyniły

zresztą jakichkolwiek ustaleń na temat kręgu spadkobierców Tomasza S. Trafnie

zatem skarżąca zarzuca, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z

naruszeniem art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c., do którego doszło w związku z

brakiem ustaleń faktycznych, które by pozwoliły na ocenę, czy przepis ten ma

zastosowanie w sprawie. Gdyby okazało się, że wnioskodawczyni nie należy do

kręgu następców prawnych Tomasza S., to jej legitymacja w sprawie podlegałaby

ocenie na podstawie art. 679 § 2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 15 k.p.c. oraz art. 108 § 2

k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.