III CSK 163/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 163/09

POSTANOWIENIE

Dnia 19 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Jan Katner

w sprawie z powództwa Andrzeja W.

przeciwko Grzegorzowi D. i Sławomirowi D.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 listopada 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 grudnia 2008 r.,

odrzuca skargę kasacyjną powoda i zasądza od powoda na

rzecz pozwanych kwotę 1.800,- (jeden tysiąc osiemset) złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W skardze kasacyjnej z dnia 7 kwietnia 2009 roku powód Andrzej W. wniósł

o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 grudnia 2008 r. w części

uwzględniającej apelację pozwanych i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie prawa materialnego, to znaczy

art. 931 § 1 k.c. w zw. z art. 31 k.r.o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, że Katarzyna W. była w chwili śmierci właścicielką

nieruchomości w Z. w 4/32 części, oraz art. 993 i nast. k.c. poprzez przyjęcie, że

przeniesienie udziałów w nieruchomości przy ul. W. [...] w K. w drodze umowy o

rentę nie stanowiło w swej istocie umowy darowizny.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący podniósł oczywistość jej wniesienia (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) ze względu

na oczywiste naruszenie przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej oraz

o spadkobraniu, jak też pominięcie darowizn uczynionych przez spadkodawczynię

na rzecz pozwanych, oraz występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), polegającego na potrzebie rozstrzygnięcia

kwestii, kiedy czynność prawna określona jako przekazanie nieruchomości za rentę

jest w istocie swojej darowizną, podlegającą zaliczeniu na poczet schedy

spadkowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z przepisów prawa postępowania cywilnego wynika jednoznacznie, że

skarga

kasacyjna

jest

szczególnym

środkiem

zaskarżenia

prawomocnego

orzeczenia sądowego. Jego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy winno zostać

uzasadnione

doniosłością

zarzutów

podniesionych

wobec

zaskarżanego

orzeczenia. Zarzuty te muszą wykraczać poza tylko indywidualny interes

skarżącego, a ich rozpoznanie powinno wiązać się również z interesem

powszechnym (por. wyrok SN z dnia 23 lutego 2006 r., II CSK 126/05, LEX

nr 179973). Ma zatem przysłużyć się ochronie obowiązującego porządku prawnego

i sprzyjać jednolitości prawidłowego rozstrzygania tych spraw, w których pojawiają

się

wątpliwości

wymagające

dokonania

zasadniczej

wykładni

określonych

przepisów prawa, o znaczeniu ogólnym i abstrakcyjnym (postanowienie SN z dnia

4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147). Toteż nie każde

kwestionowane orzeczenie może się stać powodem rozpoznania w trybie skargi

kasacyjnej, nawet jeśli uważa się je za wadliwe.

Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym w dacie

wnoszenia niniejszej skargi kasacyjnej powinna ona zawierać: oznaczenie

orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone

w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie,

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie oraz

wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu

żądanego uchylenia i zmiany. Według nowego brzmienia tego przepisu wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej wraz z uzasadnieniem został wyodrębniony w § 2

art. 3984 k.p.c.

Jest jednak ogólnie znane, utrwalone stanowisko, przyjęte jeszcze pod

rządem wcześniejszego art. 3933 § 1 k.p.c. co do tego, że wymagania formalne

skargi kasacyjnej mają charakter konstrukcyjny samej skargi i ich niespełnienie

powoduje, że skarga kasacyjna nie może być za taką potraktowana. Wskutek

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. SK 40/07 (Dz. U.

Nr 120, poz. 779) niewyodrębnienie wniosku z uzasadnieniem o przyjęcie skargi do

rozpoznania przestało stanowić wadę nienaprawialną w trybie usuwania braków

formalnych. Na gruncie nowego art. 3986 § 1 k.p.c. przewodniczący w sądzie

drugiej instancji wzywa skarżącego do usunięcia takiego braku w terminie

tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi. Tych zmian ustawowych nie

zauważyła druga strona odpowiadając na skargę kasacyjną, mimo że w dacie jej

wniesienia nowela do k.p.c. już obowiązywała. Nie ma to wszakże znaczenia dla

rozpoznania niniejszej sprawy.

Wskazane zmiany w k.p.c. nie zmieniają istoty postępowania w Sądzie

Najwyższym co do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Aktualność

zachowuje zwłaszcza w tym względzie postanowienie SN z dnia 9 listopada 2000 r.

II CKN 1385/00 (OSNC 2001, nr 3, poz. 51), wskazujące na dwuetapowość

postępowania kasacyjnego i występowanie tzw. przedsądu, spełniającego na

podstawie art. 3989 w zw. z art. 3984 k.p.c. doniosłą funkcję, pozwalającą Sądowi

Najwyższemu

na

zapoznanie

się

z

argumentami

prawnymi

skarżącego,

uzasadniającymi samo wniesienie skargi. Postępowanie ze skargi kasacyjnej nie

jest realizowaniem trzeciej instancji sądowej, lecz ma charakter wyjątkowy, dlatego

decyzja o przyjęciu skargi musi wynikać ze spełnienia koniecznych przesłanek

ustawowych (por. postanowienie SN z 17 czerwca 2002 r. V CK 232/02, niepubl.

oraz postanowienie SN z dnia 21 lipca 2005 r. V CSK 15/05, niepubl., z dnia 28

listopada 2008 r. IV CSK 394/08, niepubl.).

Niestety, przedłożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna spełnia tylko

niektóre przesłanki wskazane w art. 3984 k.p.c. W szczególności nie spełnia

warunków prawnych wskazanych w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c., obowiązującym

w dacie wnoszenia skargi, a dzisiaj w brzmiącym co do istoty tak samo art. 398 § 2

k.p.c.

Pełnomocnik skarżącego, co prawda sformułował wniosek o przyjęcie skargi

do rozpoznania, powołując się przy tym na oczywistą zasadność skargi oraz na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Wydawać się może, że

nie występuje zatem brak formalny, o którym obecnie stanowi art. 398 6 § 1 k.p.c.,

jako że nastąpiło wyodrębnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w jej

treści. Jednakże nie może ono polegać tylko na samym „wyodrębnieniu” tego

wniosku, jako że jego koniecznym elementem jest uzasadnienie.

Co do pierwszej kwestii, to skarżący winien umieścić w samym wniosku

wywód prawny wskazujący na to, w czym wyraża się „oczywistość” wnoszonej

skargi i przedstawić stosowne, wystarczające oraz przekonujące argumenty.

Ograniczenie się tylko do stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, z podaniem dwuzdaniowego wywodu, przytoczonego na wstępie

uzasadnienia tego postanowienia nie spełnia wymagania uzasadnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, Lex nr 198531; postanowienie z dnia 18 stycznia

2006 r., II CSK 166/05 oraz postanowienie z dnia 3 kwietnia 2006 r., III CSK 85/06,

niepubl.). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować

argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw, tylko argumenty wyraźnie

i przekonująco

świadczące

o

okolicznościach

uzasadniających

rozpoznanie

tej skargi (postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 2006 r. II CSK 76/06, OSG 2007,

nr 1-2, poz. 13; postanowienie SN z dnia 2 kwietnia 2008 r., III CZ 10/08, niepubl.).

Oczywistość skargi rozumie się jako wykazanie rażącego naruszenia prawa

lub

podstawowych

zasad

praworządnego

państwa,

widocznych

bez

przeprowadzania szczegółowej analizy przepisów (postanowienia SN z dnia

26 kwietnia 2006 r. II CZ 28/06, Lex nr 198531; z dnia 27 kwietnia 2006 r. I CZ

15/06, niepubl.; z dnia 29 listopada 2007 r. II CSK 460/07, niepubl.; z dnia

18 czerwca 2008 r. III CSK 110/08, niepubl.).

Podobnie się przedstawia kwestia podniesienia istotnego zagadnienia

prawnego, jakie wystąpiło w sprawie, wymagającego, zdaniem skarżącego

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie to jest ledwie „zamarkowane”

przez skarżącego, nie jest w ogóle sformułowane, a na jego uzasadnienie ma jakby

wystarczyć opisywanie stanu faktycznego i jego ocen w oparciu o przedstawione

dowody. Tymczasem podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). W rezultacie, skarżący

polemizuje z ustaleniami dokonanymi przez Sąd II instancji w zakresie, w jakim jest

niezadowolony z jego rozstrzygnięcia. Na czym zaś polegać by miało istotne

zagadnienie prawne, którym by się miał w interesie ogólnym wykładni i jednolitości

stosowania prawa zająć Sąd Najwyższy trudno się zorientować w ramach

dokonywanego opisu uzasadnienia skargi.

Tymczasem, również i w tym przypadku są skrystalizowane poglądy, jak ma

wyglądać uzasadnienie zagadnienia prawnego, które wymaga rozpatrzenia. Wywód

skarżącego musi zawierać pogłębioną analizę prawną, ze wskazaniem stanowiska

orzecznictwa i doktryny, wiążącego się ze sformułowanym konkretnie problemem

prawnym a nie ogólnym jego wyobrażeniem, i to tylko ze względu na stan faktyczny

rozpoznanej sprawy, nie po myśli skarżącego (postanowienie SN z dnia

15 października 2002 r. II CZ 102/02, niepubl.). Nie jest zatem z pewnością

spełniony, nie tylko warunek prawny, aby istotne zagadnienie prawne w sprawie

uzasadniało jego rozpatrzenie (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), ale zagadnienie to

w ogóle nie zostało w skardze sformułowane w sposób, wymagany dla

uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania (art. 393 4 § 1 pkt 3 k.p.c.,

obecnie art. 3984 § 2 k.p.c.).

W związku z powyższym, na skutek braku należycie uzasadnionego wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należało skargę odrzucić na

podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie

art. 98 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.