III CSK 156/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 156/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z wniosku D. Ł.

przy uczestnictwie J. J.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 7 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego

pozostawiając

rozpoznania

temu

Sądowi

Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

w

K.,

kosztach

Uzasadnienie

Postanowieniem z 10 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił wniosek D.

Ł. o stwierdzenie nabycia z dniem 11 stycznia 2008 r. przez zasiedzenie własności

nieruchomości o pow. 0,97 ha, położonej w P., stanowiącej działkę gruntu o

numerze ewidencyjnym 547/3. Z ustaleń wynika, że dokonany został nieformalny

podział działki leśnej nr 547 na trzy równe części, z których środkową działkę

oznaczoną obecnym numerem 547/2 objęli w posiadanie S. i E. B., zaś działkę nr

547/3 – J. i M. N. W 1976 r. uzyskali oni akty własności ziemi na posiadane działki.

S. B. w dniu 11 stycznia 1988 r. przekazał aktem notarialnym gospodarstwo rolne,

w tym działkę nr 547/2, D. Ł. Własność działki nr 547/3 uzyskała w dniu 14 maja

1989 r. W. N., która 28 marca 2008 r. sprzedała ją J. J. Sąd Rejonowy uznał, że

faktyczne posiadanie działek odpowiadało stanowi prawnemu i wobec tego, że

wnioskodawczyni nie wykazała, aby posiadała działkę nr 547/3, oddalił wniosek.

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił

apelację wnioskodawczyni od powyższego postanowienia. Sąd ten poczynił

odmienne ustalenia dotyczące posiadania spornej działki. Wynika z nich, że

posiadanie nieruchomości nie odpowiadało stanowi wynikającemu z aktów

własności ziemi. Samoistnym posiadaczem działki leśnej, oznaczonej obecnie nr

547/3, był już w latach 70-tych ubiegłego wieku S. B., początkowo ze swoją żoną.

Po jej śmierci opiekowała się nim D. Ł., która zajmowała się również jego

gospodarstwem rolnym, w tym działką leśną. Działkę tę objęła w samoistne

posiadanie w dniu 11 stycznia 1988 r. po przekazaniu jej przez S. B., w formie aktu

notarialnego, gospodarstwa. Od tego czasu wnioskodawczyni w imieniu własnym

użytkowała działkę nr 547/3, dbając o nią w niezbędnym zakresie i dokonując

okresowej wycinki drzew.

Sąd Okręgowy uznał jednak, że wnioskodawczyni nie nabyła własności tej

działki przez zasiedzenie, bowiem do czasu wyzucia jej z posiadania przez W. N.,

co nastąpiło w 2007 r., nie upłynął okres przewidziany w art. 172 k.c. Samoistne

posiadanie wnioskodawczyni trwało od stycznia 1988 r. W ocenie Sądu, była ona

posiadaczem w złej wierze, pomimo nabycia nieruchomości aktem notarialnym.

Wnioskodawczyni powinna bowiem wiedzieć, że nie posiada do użytkowanej przez

nią działka działki tytułu prawnego. Działka ta jest oznaczona numerem 547/3,

chociaż w akcie notarialnym wymieniona jest działka nr 547/2. Rozbieżność tę

można było łatwo ustalić, choćby na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej.

Działka nr 547/2 znajduje się bowiem w środkowej części dawnej działki nr 547, a

użytkowana przez nią działka nr 547/3 – stanowi jej skrajną część. Skoro zatem

wnioskodawczyni wiedziała, lub powinna była wiedzieć, że włada działką nr 547/3

bez tytułu prawnego, była jej posiadaczem samoistnym w złej wierze, a do utraty

posiadania w 2007 r. nie upłynął 30-letni okres zasiedzenia. Sąd Okręgowy uznał

również, że wnioskodawczyni nie może do okresu swojego posiadania doliczyć

posiadania jej poprzednika prawnego, bowiem takiego wniosku nie złożyła, a sąd

nie jest uprawniony do takiej oceny z urzędu.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., wnioskodawczyni D. Ł., zaskarżając w całości postanowienie Sądu

Okręgowego zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 176 § 1 zd. 2 k.c.

poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że dla doliczenia czasu

posiadania poprzednika, potrzebnego dla ustalenia zasiedzenia, konieczne jest

złożenie wyraźnego wniosku w toku postępowania o stwierdzenia nabycia

własności

nieruchomości

przez

zasiedzenie;

naruszenie

przepisów

prawa

postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 610 § 1 zd.

1 w związku z art. 670, 677 oraz 391 i art. 13 § 2 k.p.c. poprzez przyjęcie związania

sądu datą wskazaną przez wnioskodawczynię jako początek biegu zasiedzenia,

a w konsekwencji oddalenia wniosku pomimo ustalenia, że suma okresów

samoistnego

posiadania

nieruchomości

przez

wnioskodawczynię

oraz

jej

poprzednika pozwalała na stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości

przez zasiedzenie.

W konkluzji wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznana.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarówno w doktrynie, jak i judykaturze przyjmuje się, że w postępowaniu

o stwierdzenie zasiedzenia obowiązkiem sądu jest ustalenie uprawnionego

beneficjenta, chociażby nie była to osoba wskazana we wniosku, oraz chwili,

w której nabycie własności nastąpiło. Związanie granicami żądania nie dotyczy

bowiem osoby, która nabyła własność w drodze zasiedzenia, ani chwili, w jakiej to

nastąpiło (por. uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1986 r., III CZP 28/96,

OSNC 1987, nr 5-6, poz. 74; postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 września

1998 r, III CKN 608/98, niepubl.; z 10 stycznia 2002 r. I CZ 194/01, niepubl.;

z 7 października 2005 r., IV CK 133/05, niepubl.; z 18 marca 2010 r., V CSK

314/09, niepubl.). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że

merytoryczne przesłanki zasiedzenia są nierozerwalnie związane z treścią

orzeczenia i oznaczają, że nabywcą nieruchomości jest osoba wskazana w jego

sentencji, oraz, że w chwili zamknięcia rozprawy nie było innych osób, które nabyły

własność nieruchomości w drodze zasiedzenia. Pogląd ten należy podzielić, brak

związania żądaniem wniosku, gdy chodzi o osobę, która nabyła własność, oraz

o datę, w jakiej to nastąpiło, wynika bowiem z przepisów art. 610 w związku z art.

670 i art. 677 § 1 k.p.c. Trzeba zwrócić uwagę na cel postępowania o stwierdzenie

zasiedzenia, którym jest stwierdzenie, czy co do objętej żądaniem rzeczy zaistniały

określone w art. 172 k.c. przesłanki prowadzące do nabycia własności w drodze

zasiedzenia, a zatem, czy rzecz ta była przedmiotem samoistnego posiadania

przez określony w ustawie okres, którego długość zależy od istnienia dobrej lub złej

wiary. Orzeczenie wydane w tym postępowaniu ma charakter deklaratywny

i stwierdza jedynie stan prawny powstały na skutek zaistnienia tych przesłanek,

zasiedzenie bowiem następuje, w razie ich spełnienia, z mocy ustawy. Przepis art.

176 k.c. ponadto uprawnia posiadacza do doliczenia do czasu, przez który sam

posiada, czas posiadania swego poprzednika, jeżeli podczas biegu zasiedzenia

nastąpiło przeniesienie posiadania. Jeżeli zatem z ustalonych okoliczności

faktycznych wynika, że w okresie biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie

posiadania, a łączny czas posiadania obecnego posiadacza samoistnego i jego

poprzednika prowadzi do zasiedzenia, to doliczenie okresu poprzednika sąd

powinien uwzględnić z urzędu i nie jest w tym zakresie związany żądaniem

wniosku.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

db