III CSK 125/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 125/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko Z. Z.

o ochronę dóbr osobistych i zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 października 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 grudnia 2008 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

oddala wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy w K. zobowiązał

pozwanego Z. Z. do opublikowania na swój koszt tuż po głównych wydaniach

wieczornych „Wiadomości” w TVP emitowanych o godz. 19.30, „Wydarzeń” w

telewizji Polsat emitowanych o godz. 18.50 i „Fakcie” emitowanym w telewizji TVN

o godz. 19.00 w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku oświadczenia

następującej treści: „Ja Z. Z. przepraszam Pana M. G. za wypowiedzenie pod jego

adresem słów – […] – które naruszyły cześć Pana M. G.”, zasądził od pozwanego

na rzecz powoda M. G. kwotę 7 000 zł, a w pozostałym zakresie oddalił

powództwo.

Po rozpoznaniu apelacji obu stron Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9 grudnia

2008 r. zmienił powyższy wyrok tylko w taki sposób, że podwyższył zasądzoną na

rzecz powoda kwotę do 30 000 zł, oddalił apelację powoda w pozostałej części oraz

w całości apelację pozwanego.

Pozwany wniósł od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną, opartą na

podstawie naruszenia prawa materialnego oraz procesowego.

Dokonując w ramach tzw. „przedsądu” analizy skargi, Sąd Najwyższy

zważył, co następuje.

Skarga

kasacyjna

jest

nadzwyczajnym

środkiem

zaskarżenia

funkcjonującym na rzecz państwa, a więc w interesie publicznym. Stoi ona przede

wszystkim na straży wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

zaspokojenia interesu ogólnego. Sąd Najwyższy już w okresie obowiązywania

kasacji, będącej zwyczajnym środkiem odwoławczym, podkreślał, że podstawowym

celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez

zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa

i jursprudencji (postanowienie z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000,

nr 7-8, poz. 147).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie

przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być

zrealizowane

jej

funkcje

publicznoprawne.

Sąd

Najwyższy

bowiem,

rozpoznając skargę kasacyjną, nie jest trzecią instancją sądową. Sąd kasacyjny nie

sądzi sprawy, lecz – pozostając poza strukturą sądownictwa powszechnego –

rozpoznaje skargę kasacyjną w interesie publicznym,

zagadnienie

prawne,

dokonując

wykładni

przepisów

wyjaśniając istotne

budzących

poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów bądź usuwając

z obrotu prawnego orzeczenia wydane w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwe. Dlatego nie każda skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania.

Potrzebę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadniał

występowaniem w sprawie istotnych zagadnień prawnych, przedstawionych

w formie następujących pytań:

1)

Czy należyta staranność Prokuratora Generalnego wyłącza bezprawność jego

działania, czy też stwierdzenie należytej staranności wyłącza bezprawność

działania dziennikarza;

2)

Czy bezprawność nieprawdziwej informacji naruszającej dobre imię powoda,

że popełnił przestępstwo zostanie uchylona, gdy pozwany – Prokurator

Generalny wykaże, że oparł się na informacjach pochodzących od prokuratury,

CBA i sądu. Czy informacje od tych podmiotów zasługują na wiarę?

3)

Jaki jest zakres kontratypu (okoliczności wyłączającej odpowiedzialność),

o którym mowa w art. 66 ust. 2 ustawy o prokuraturze? Czy ten kontratyp

wyłącza

odpowiedzialność cywilnoprawną

Prokuratora

Generalnego

za

nadużycie wolności słowa przy wykonywaniu obowiązków służbowych,

stanowiące naruszenie dóbr osobistych stanowiących zniesławienie?

4)

Czy jeśli art. 66 ust.2 ustawy o prokuraturze wyłącza odpowiedzialność

wyłącznie za zniewagę w rozumieniu art. 181 k.k., to czy te same względy

ochrony porządku publicznego i wyższej wartości jaką jest możliwość

przekazywania nawet fałszywych twierdzeń i sądów w niektórych sytuacjach

i przez niektóre osoby (prokuratorów, sędziów etc.) uzasadniają przyjęcie

istnienia kontratypu zwyczajowego w obszarze zniesławienia?

5)

Czy naruszenie przez pozwanego norm prawa karnego procesowego

w zakresie domniemania niewinności (przez wyrażenie opinii, przekonania

o winie) automatycznie implikuje ustalenie w procesie cywilnym bezprawności

naruszenia dobrego imienia powoda?

6)

Czy jeżeli powód domaga się ochrony przez określonymi słowami, wyraźnie

zastrzegając, że to właśnie te, a nie inne, słowa naruszają jego dobra osobiste

i nie ma potrzeby analizowania ich kontekstu, sąd może wbrew temu

stanowisku wyjść poza granicę tak sformułowanego pozwu i, nie poprzestając

na analizie tych słów, w ich kontekście doszukiwać się znamiom naruszenia

dóbr osobistych?

7)

Czy przewidziane w art. 24 k.c. czynności potrzebne do usunięcia skutków

naruszenia

dóbr

osobistych,

w

szczególności

złożenia

stosownego

oświadczenia, są zastępowalne i czy w związku z tym możliwe jest

upoważnienie osoby, której dobra osobiste zostały naruszone, do dokonania

tych czynności w zastępstwie drugiej strony, a w szczególności do

przeproszenia w takim trybie samej siebie?

Wbrew twierdzeniom skarżącego nie można uznać, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozmienieniu art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Samo sformułowanie zagadnienia

prawnego nie uzasadnia potrzeby przyjęcia skargi do rozpoznania. Odwołanie się

do tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika

z orzecznictwa

Sądu

Najwyższego

–

sformułowania

tego

zagadnienia

z przytoczeniem wiążących się z nim konkretnych przepisów prawnych oraz

argumentów świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r., nr 1, poz.

11; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 r. Nr 7-8, poz. 51; z dnia

7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, niepubl.).

Tak rozumianego obowiązku skarżący nie spełnił. W przypadku zagadnień

prawnych przedstawionych wyżej w punktach 1, 2, 5, 6 i 7 ograniczył się do

sformułowania pytań i wskazania, że odpowiedź na pytanie w pkt 1 i 2 powinna być

jego zdaniem pozytywna, oraz, że pogląd przedstawiony w pytaniach w pkt 5,6 i 7

jest błędny. Kilkuzdaniowe uzasadnienie dotyczy tylko zagadnień określonych

w pkt 5,6 i 7 i zawiera jedynie własną ocenę, bez odwołania się do obszernej w tym

zakresie literatury prawniczej oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego. Zagadnienie

przedstawione w pkt 5 jest przy tym pozbawione waloru ogólnego, odpowiedź

bowiem wymaga odwołania się do okoliczności faktycznych, które zależą od

konkretnej sprawy. Należy także dodać, że zagadnieniami określonymi w pkt 6 i 7

zajmował się już Sąd Najwyższy. Możliwość modyfikowania przez sąd treści

oświadczenia w określonym zakresie została dopuszczona przez Sąd Najwyższy

w wyrokach z dnia 22 grudnia 1997 r., III CKN 546/97 (OSNC 1998, nr 7-8,

poz. 119), z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 463/01 (OSP 2004, nr 2, poz.22), z dnia

13 kwietnia 2007 r., I CSK 428/07, z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 531/07, (niepubl.),

czy w uchwale z dnia 17 września 2008 r., III CZP 79/08 (OSNC 2009, nr 5, poz.

69). W uchwale z dnia 28 czerwca 2008 r., III CZP 23/06 (OSNC 207, nr 1, poz.11)

Sąd Najwyższy uznał, że obowiązek usunięcia skutków naruszenia dóbr

osobistych, polegający na złożeniu przez dłużnika oświadczenia odpowiedniej

treści w formie ogłoszenia, podlega egzekucji na podstawie art. 1049 k.p.c.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie

odniósł się do tych orzeczeń i nie uzasadnił potrzeby zmiany zajętego w nich

stanowiska.

Jedynie w przedstawieniu zagadnień określonych w pkt 3 i 4 można

doszukać

się

przedstawienia

wywodu

prawnego

odpowiadającego

wyżej

wskazanym wymogom. Nie jest to jednak wystarczające do uznania potrzeby

przyjęcia skargi do rozpoznania. Wykładnia art. 66 ust. 2 ustawy o prokuraturze

z dnia 20 czerwca 1985 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2008, Nr 7, poz. 39) i rozważania

dotyczące

zakresu

kontratypu

ustawowego

bądź możliwości

wykreowania

kontratypu pozaustawowego, wyłączającego odpowiedzialność za nadużycie

wolności słowa i stwarzającego, jak chce skarżący kompletną swobodę

wypowiedzi,

nieograniczoną

obawą

przed

potencjalnymi

konsekwencjami

prawnymi, są dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zbędne. Przepis art. 66 ust. 2

ustawy o prokuraturze dotyczy bowiem prokuratora wykonującego w konkretnej

sprawie obowiązki służbowe i odnosi się tylko do odpowiedzialności karnej. Przepis

ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ pozwany, jako Prokurator

Generalny, w toku konferencji prasowej nie wykonywał obowiązków służbowych

związanych ze sprawą. W uchwale z dnia 26 września 2002 r., I KZP 24/02

(OSNKW 2002, nr 11-12, poz. 100) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa

o prokuraturze rozróżnia „Prokuratora Generalnego” od prokuratorów i że

odróżnienie to jest konieczne, ponieważ znaczna część istotnych przepisów

mających zastosowanie do „prokuratorów” nie ma zastosowania do Prokuratora

Generalnego. Jest tak dlatego, że Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny

jako członek Rady Ministrów pełni funkcję polityczną i nie dotyczą go zakazy

odnoszące się do prokuratorów, jak np. zakaz brania udziału w działalności

politycznej. Z tych względów, jak wyjaśniono w powołanej uchwale, nie dotyczy go

immunitet określony w art. 54 ust. 4 ustawy o prokuraturze. Z uzasadnienia uchwały

wynika, że taka wykładnia odnosi się również do przepisu art. 66 ust. 2.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący nie

przedstawił wywodu jurydycznego, podważającego stanowisko Sądu Najwyższego

i wykazującego potrzebę ponownego zajęcia się tą kwestią.

Z powyższych przyczyn nie można uznać, by w skardze kasacyjnej

przedstawiono zagadnienia prawne uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania.

Należy dodać ponadto, że, jak wskazuje się w literaturze prawniczej, o istotności

zagadnienia prawnego nie powinna decydować tzw. waga społeczna sprawy, jako

pojęcie ocenne i zmienne. Podobnie, nie może o tym przesądzać zainteresowanie

opinii publicznej czy rozgłos nadany sprawie, bowiem takich przesłanek nie

przewiduje art. 3989 § 1 k.p.c.

W sprawie nie zachodzi również nieważność postępowania, uwzględniana

przez Sąd Najwyższy z urzędu.

W piśmie procesowym z dnia 15 czerwca 2009 r. skarżący wskazał kolejną

przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność. Wnosił o przeprowadzenie dowodu z oględzin witryny internetowej

zawierającej skan kasacji z dnia 29 maja 2009 r. wniesionej przez Rzecznika Praw

obywatelskich od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 1 grudnia 2008 r.

w sprawie XVIII Kp …/08 w przedmiocie umorzenia śledztwa przeciwko powodowi,

podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 160 § 2 k.k. i inne. Zdaniem

skarżącego, wniesienie tej kasacji w postępowaniu karnym świadczy o oczywistej

zasadności niniejszej skargi kasacyjnej. Fakt ten bowiem dowodzi, że kwestia

prawdziwości wypowiedzi pozwanego nie jest nadal ostatecznie rozstrzygnięta, że

wypowiedź ta znajduje oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach

postępowania karnego, że fakty powołane w uzasadnieniu kasacji Rzecznika Praw

Obywatelskich jednoznacznie potwierdzają zarzut bezpodstawnego i błędnego

pominięcia wniosków dowodowych pozwanego, oraz że zakończenie postępowania

karnego nie zwalniało Sądu Apelacyjnego od rozstrzygnięcia, że wypowiedź jest

prawdziwa.

Powołane w tym piśmie okoliczności nie tyle świadczą jednak o oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej, ile raczej o niezupełnym rozumieniu tej instytucji

i istoty postępowania kasacyjnego. Przede wszystkim, wniesienie skargi kasacyjnej

ograniczone jest terminem określonym w art. 398 5 § 1 k.p.c. Uzupełnianie jej po

upływie tego terminu o nowe przesłanki uzasadniające przyjęcie do rozpoznania nie

jest dopuszczalne. Poza tym, Sąd Najwyższy rozpoznając ten nadzwyczajny

środek zaskarżenia nie prowadzi postępowania dowodowego i związany jest

stanem faktycznym stanowiącym podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398 13

§ 2 k.p.c.), przedstawianie zatem jakichkolwiek dowodów jest w tym postępowaniu

bezprzedmiotowe.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 9 § 2

k.p.c.

Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz powoda

został oddalony, nie można bowiem uznać, by w tym postępowaniu był on

reprezentowany

przez

profesjonalnego

pełnomocnika.

Pełnomocnictwo

do

repezentowania „we wszystkich instancjach” udzielone we wstępnej fazie procesu,

ani też pełnomocnictwo „do reprezentowania w sprawie z mojego powództwa”

udzielone po wydaniu zaskarżonego wyroku, nie obejmują postępowania przed

Sądem Najwyższym.

/tp/

md