III CSK 124/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 124/10

POSTANOWIENIE

Dnia 4 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSA Maria Szulc

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta

K. zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa

przy uczestnictwie W. P. i innych

o stwierdzenie zasiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 28 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 września 2008 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył

własności nieruchomości położonej w K. przy ul. S.[…], zabudowanej budynkiem

mieszkalnym, przez zasiedzenie z dniem 12 października 1971 r.

Sąd ustalił, że postanowieniem z dnia 13 maja 1949 r. Sąd Grodzki – po

rozpoznaniu wniosku Z. K. – orzekł wprowadzenie wymienionego wnioskodawcy w

posiadanie nieruchomości w K. przy ul. S.[…], z równoczesnym zabezpieczeniem

roszczeń Skarbu Państwa z tytułu nakładów przez wpis hipoteki kaucyjnej.

Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 1950 r. wymieniony Sąd Grodzi stwierdził, że

spadkobiercą zmarłych w B. dnia 9 maja 1946 r. S. vel A. L. i R. K. jest Z. K.

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2006 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że

spadkobiercami zmarłego dnia 6 listopada 2006 r. Z. K. są R. K., A. K. i S. S. po 1/3

każdy z nich. Spadek po zmarłej dnia 6 marca 2000 roku R. K. nabyli natomiast A.

K. i S. S. po ½ każdy z nich.

W latach 50. 60. i 70. XX wieku nieruchomościami porzuconymi, oddanymi

w zarząd na zlecenie właścicieli oraz nieruchomościami, których właściciele byli

nieznani, zarządzały państwowe jednostki organizacyjne. W tym okresie właściciele

nieruchomości przekazywali budynki w administrację państwową z powodu

trudności związanych z ich zarządzaniem. Właściciele nie mogli według własnego

uznania ustalać czynszu ze względu na obowiązujące unormowania ustawowe.

Brakowało materiałów budowlanych. Większe możliwości ich uzyskania niż

prywatni właściciele miały przedsiębiorstwa gospodarki mieszkaniowej. W latach

70. Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej „Ś.” w K. zarządzało zarówno

nieruchomościami państwowymi, jak i prywatnymi. Pod koniec lat 70. w jego

zarządzie znajdowało się od 800 do 1200 nieruchomości stanowiących własność

osób fizycznych (obecnie jest ich około 400).

Państwowe jednostki organizacyjne, a następnie jednostki Gminy Miejskiej

K. zarząd nieruchomościami – niezależnie od tego, czy stanowiły one własność

państwową, gminna bądź prywatną – sprawowały tak samo. Remonty wykonywano

przede wszystkim w budynkach prywatnych, ponieważ one były w gorszym stanie

niż

nieruchomości

państwowe.

Od

1995

r.

przeprowadzenie

remontu

nieruchomości prywatnej było uzależnione od możliwości sfinansowania go

wpływami z czynszu. Remonty nieruchomości państwowych i gminnych były

natomiast finansowane przez Gminę Miejską K.

J.

W. i

M. D.,

pracujące

w

jednostkach

zarządzających

sporną

nieruchomością, uważały, że wymieniona nieruchomość pozostaje w zarządzie

państwowym. Nie ustalano, czy została ona nabyta przez Skarb Państwa w drodze

zasiedzenia.

W prowadzonej dla spornej nieruchomości księdze wieczystej Kw nr [...]

wpisano – na podstawie wykazu zaległości podatkowej SPD Nr [...]– hipotekę

przymusową zabezpieczającą zaległości podatkowe od wzbogacenia wojennego za

1949 r. A. L. i R.y K.

Skarb

Państwa

ponosił

wydatki

związane

z

remontami

spornej

nieruchomości i należne opłaty (m.in. za media i z tytułu utrzymania stanu

technicznego budynku i znajdujących się w nim lokali). W latach 50. zlikwidowano

ubikacje na ganku, drewniane schody i ganki. Przeprowadzono remont instalacji

kanalizacyjnej i zrobiono ubikacje w mieszkaniach. Wyremontowano elewację od

ulicy i wymieniono stolarkę okienną. Zdun zrobił piece. W latach 60. i 70.

wymieniono instalację gazową. Od 1988 r. naprawiano przeciekający dach i

wymieniono rynny, poprawiono elewację, wymieniono dwie bramy, balkony od

podwórza i otynkowano elewację od podwórza.

Decyzją z dnia 10 stycznia 1969 r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej

Stare Miasto w K. ustaliło – na podstawie art. 2, 3, 7, 9 ustawy z dnia 22 kwietnia

1959 r. o remontach i odbudowie oraz wykańczaniu budowy i nadbudowy

budynków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 27, poz. 166; dalej: „ustawa o remontach i

odbudowie”) – koszty remontu spornej nieruchomości w wysokości 75 592 zł i

stwierdziło, że przytoczona decyzja stanowi podstawę wpisu hipoteki przymusowej

w celu zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa (art. 9 ust. 3 ustawy o

remontach i odbudowie). Hipoteka została wpisana.

Decyzją z dnia 17 stycznia 1977 r. Przedsiębiorstwo Gospodarki

Mieszkaniowej – na podstawie przepisów wymienionych w przytoczonej już decyzji

– ustaliło koszty remontu spornej nieruchomości w wysokości 53 822 zł. Na

podstawie

tej

decyzji

również

została

wpisana

hipoteka

przymusowa

zabezpieczająca wierzytelność Skarbu Państwa.

Z wymienionych decyzji wynika, że wśród osób, którym je doręczano, jest

także właściciel nieruchomości.

W 1999 r. w nieruchomości odłączono gaz z powodu złego stanu kominów.

Kurator spadku Z. Z. wystąpił o wyrażenie zgody na ustanowienie hipoteki w celu

zabezpieczenia środków pieniężnych na remont instalacji gazowej i wentylacyjnej.

Jednostki zajmujące się zarządem nieruchomościami nie chciały –z powodu

niejasnej sytuacji prawnej nieruchomości – wyłożyć pieniędzy na remont. Gmina

Miejska K. we wniosku o ustanowienie kuratora podała, że zarządza sporną

nieruchomością na podstawie przepisów regulujących prowadzenie cudzych spraw

bez zlecenia.

Jednostki administrujące sporną nieruchomością wyrażały zgodę na

zameldowanie osób w lokalach mieszkalnych, na zamianę i przydział lokalu.

Zawierały także umowy najmu i pobierały czynsz. Sporządzały inwentaryzację

obejmującą wyposażenie i stan techniczny urządzeń. Protokołem z dnia

21 czerwca 2006 r. Gmina Miejska K. przekazała kuratorowi spadku A. D. zarząd

sporną nieruchomością.

Sąd Rejonowy uznał, że ocena, czy Skarb Państwa był samoistnym

posiadaczem spornej nieruchomości dotyczy okresu władania nieruchomości od

chwili przywrócenia jej posiadania Z. K. Powołując się na uchwałę całej Izby

Cywilnej Sąd Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07 (OSNC

2008, nr 5, poz. 43), Sąd nie podzielił zarzutu uczestników postępowania, że Skarb

Państwa nie mógł nabyć własności spornej nieruchomości przez zasiedzenie,

ponieważ wszedł w jej posiadania w drodze czynności władczych.

Oceniając charakter posiadania przez wnioskodawcę spornej nieruchomości,

Sąd miał na względzie, że w okresie od wprowadzenia publicznej gospodarki

lokalami do co najmie 1989 r. sytuacja społeczno-ekonomiczna uniemożliwiała

właścicielom nieruchomości wykonywanie praw związanych z nieruchomościami

zabudowanymi budynkami wielomieszkaniowymi. Przychody przynoszone przez te

nieruchomości nie tylko nie dawały zysku, ale nawet nie wystarczały na utrzymanie

nieruchomości. W warunkach gospodarki nakazowo-rozdzielczej właściciel nie miał

możliwości nabycia materiałów i wykonania usług niezbędnych do utrzymania

budynku w stanie niepogorszonym. Takie możliwości miały natomiast jednostki

państwowe zarządzające nieruchomościami wielomieszkaniowymi. W konsekwencji

tego stanu rzeczy wprowadzono możliwość objęcia zarządem państwowym także

nieruchomości prywatnych najpierw na podstawie art. 70 ustawy z dnia

30 października 1959 r. – Prawo lokalowe (tekst jedn.: Dz. U. z 1962 r., Nr 47,

poz. 227 ze zm.; dalej – „Prawo lokalowe z 1959 r.”) i rozporządzenia Ministra

Gospodarki Komunalnej z dnia 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania

budynków w zarząd państwowy (Dz. U. Nr 38, poz. 237 ze zm.; dalej:

„rozporządzenie z 1959 r.”), a następnie na podstawie art. 25 ustawy z dnia

10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe (tekst jedn.: Dz. U. z 1987 r., Nr 30, poz. 165

ze zm., dalej: „Prawo lokalowe z 1974 r.) i rozporządzenia Ministra Gospodarki

Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 5 października 1974 r. w sprawie

przejmowania

budynków

niestanowiących

własności

jednostek

gospodarki

uspołecznionej w zarząd terenowych organów administracji państwowej lub

jednostek gospodarczych (Dz. U. Nr 37, poz. 222; dalej – „rozporządzenie

z 1974 r.”). Ustanowiony i wykonywany zgodnie z tymi przepisami zarząd nie

może być jednak traktowany jako samoistne posiadanie, albowiem wykonywane

w jego ramach czynności nie były podejmowane na rzecz i w interesie Skarbu

Państwa.

Wprawdzie sporna nieruchomość nie została objęta zarządem państwowym

(nie ma decyzji o przejęciu jej w zarząd), jednakże nieustanowienie takiego zarządu

– zdaniem Sądu – nie przesądza kwestii kwalifikacji charakteru posiadania Skarbu

Państwa. Gdyby się bowiem okazało, że wykonywane przez Skarb Państwa

czynności

w stosunku

do

spornej

nieruchomości

odpowiadały

zarządowi

państwowemu, to należałoby przyjąć, że wymieniona nieruchomość podlegała –

mimo braku podstawy prawnej w postaci decyzji administracyjnej – zarządowi

państwowemu

w

rozumieniu

przytoczonych

przepisów.

W

konsekwencji

domniemanie z art. 339 i art. 298 Prawa rzeczowego zostałoby obalone, albowiem

Skarb Państwa – ze względu na wykonywanie czynności właściwych zarządowi

państwowemu – nie byłby samoistnym posiadaczem, a podmiotem wykonującym

czynności na rzecz i w interesie innych osób, a więc dzierżycielem w rozumieniu

art. 338 k.c. i art. 297 Prawa rzeczowego.

Zdaniem Sądu Rejonowego Skarb Państwa, a następnie Gmina Miejska K.

byli – na co wskazuje zebrany w sprawie materiał – jedynie dzierżycielami spornej

nieruchomości.

Pracownice

jednostek

organizacyjnych

Skarbu

Państwa,

a następnie Gminy Miejskiej K. (J. W. i M. D.) pozostawały w przekonaniu, że

sporna nieruchomość jest objęta zarządem państwowym. Również nie ma podstaw

do stwierdzenia, że kierownicy tych jednostek organizacyjnych S. M. i i Z. T.

uważali, iż Skarb Państwa włada nieruchomością jak właściciel. Nawiązując do

wpisania hipotek przymusowych, Sąd uznał, że decyzja o ich wpisaniu świadczy o

tym, że Skarb Państwa podejmował remonty w zastępstwie właściciela. Tej oceny

nie zmienia – zdaniem Sądu – okoliczność, że obowiązek wpisu hipoteki wynikał

z przepisów ustawy.

O tym, że Skarb Państwa nie miał woli władania nieruchomością jak

właściciel świadczy również to, że w jednostkach organizacyjnych zajmujących się

zarządem nieruchomościami – co wynika z zeznań świadków – nigdy nie była

podejmowana kwestia zasiedzenia spornej nieruchomości. Stanowisko jednostek

organizacyjnych Gminy Miasta K. w związku z potrzebą wykonania remontu

nieruchomości świadczy też o tym, że jeszcze wówczas panowało przekonanie, że

sporna nieruchomość nie stanowi własności ani Skarbu Państwa, ani Gminy.

Dowodem, że Gmina Miejska K. nie uważała się za władającą nieruchomością we

własnym imieniu jest fakt wydania nieruchomości kuratorowi spadku.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację Skarbu Państwa,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik Skarbu

Państwa zarzucił naruszenie art. 339 w związku z art. 6 k.c., art. 172 § 1 w związku

z art. 336 k.c. oraz art. 234 k.p.c. Powołując się na te podstawy, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma ocena charakteru

władania przez wnioskodawcę nieruchomością stanowiącą przedmiot zasiedzenia –

czy było to posiadanie samoistne, czy dzierżenie. Niezbędną przesłanką

zasiedzenia nieruchomości jest bowiem samoistne posiadanie nieruchomości przez

czas określony w ustawie (art. 172 k.c.). Samoistnym posiadaczem rzeczy –

zgodnie z art. 336 k.c. – jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. Treść

posiadania samoistnego oprócz elementu faktycznego władania rzeczą (corpus)

określa również element woli – zamiar władania rzeczą dla siebie jak właściciel

(animus rem sibi habendi cum animo domini).

Z przewidzianego w art. 339 k.c. domniemania prawnego wynika, że ten kto

rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Zatem w świetle tak

sformułowanego domniemania dla ustalenia, że osoba, która faktycznie włada

rzeczą, jest posiadaczem samoistnym wystarczy (jako przesłanka domniemania)

dowód faktycznego władania rzeczą (corpus). Na kwestionującego samoistne

posiadanie przechodzi natomiast – zgodnie z art. 6 k.c. – ciężar obalenia tego

domniemania, w szczególności braku elementu woli. Domniemanie samoistnego

posiadania, wynikające z wyżej przytoczonego przepisu, obowiązuje od chwili

wejścia w życie Kodeksu cywilnego. Wcześniej, art. 298 dekretu z dnia

11 października 1949 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319; dalej –

„pr. rzecz.”) zawierał szersze domniemanie, albowiem stanowił, że osoba która

włada rzeczą faktycznie, jest posiadaczem. Zaskarżone postanowienie – wbrew

zarzutowi skarżącego – nie zostało wydane z naruszeniem przytoczonego

w skardze

kasacyjnej

przepisu

dotyczącego

domniemania

posiadania

samoistnego, jak również regulującego ciężar dowodu. Wspomniane domniemanie

ma charakter domniemania wzruszalnego. Opierając się na zebranym w sprawie

materiale, Sąd trafnie przyjął – w konsekwencji obalenia wspomnianego

domniemania – że władanie przez wnioskodawcę sporną nieruchomości nie było

posiadaniem, lecz dzierżeniem.

Z art. 338 k.c., a wcześniej z art. 297 pr. rzecz. wynika, że dzierżenie tym

różni się od posiadania, że dzierżyciel nie ma woli posiadania rzeczy dla siebie,

lecz włada faktycznie rzeczą za kogo innego (animus possidendi rem pro alieno,

aniumus detendi). Również na dzierżenie oprócz wspomnianego elementu woli

składa się faktyczne władanie rzeczą (corpus), które przedstawia się – na zewnątrz

– tak samo, jak posiadanie. Z tego względu wykazywanie przez wnioskodawcę, że

sposób jego władania sporną nieruchomością, polegający na wydawaniu decyzji

o przydziale lokalu, zawieraniu umów najmu, pobieraniu czynszu i wykonywaniu

remontów, dopowiadał władaniu wykonywanemu przez właściciela, nie wyłączało

możliwości przyjęcia przez Sąd, że wnioskodawca był jedynie dzierżycielem. Tak

niewątpliwie było w początkowym okresie władania sporną nieruchomością

wykonywanego na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach

opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). W orzecznictwie ugruntował

się bowiem pogląd, że faktyczne władanie Skarbu Państwa wykonywane na

podstawie przepisów przytoczonego dekretu było władaniem za właściciela lub

posiadacza, nie było więc posiadaniem w rozumieniu prawa cywilnego (por.

uchwałę Izby Cywilnej z dnia 24 maja 1956, z uzupełnieniem wprowadzonym

uchwałą z dnia 26 października 1956 r., 1 CO 9/56, OSN 1957, nr 1, poz. 1,

i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., V CK 664/04, niepubl.).

Stwierdzenie,

że

wnioskodawca

od

objęcia

spornej

nieruchomości

w faktyczne władanie nie był jej posiadaczem nie wykluczało możliwości

późniejszej zmiany charakteru władania tą nieruchomością z dzierżenia na

posiadanie samoistne. W naszym prawie nie obowiązuje bowiem zasada wyrażona

w rzymskiej paremii nemo sibi ipse causam possessionis mutare potest. Kierunek

woli dzierżyciela może zatem uleć zmianie w toku dzierżenia. Władający faktycznie

rzeczą zmianę dzierżenia w posiadanie musi jednak zamanifestować w sposób

zauważalny dla otoczenia, podobnie jak w wypadku zamiany charakteru posiadania

rzeczy z posiadania zależnego na

samoistne (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 marca 1971 r., III CRN 516/70, OSPiKA 1971, nr 11, poz.

207, z dnia 17 grudnia 1999 r., III CKN 9/99 i z dnia 29 września 2004 r., II CK

550/03,

niepubl.).

W

okolicznościach

sprawy

zmiana

dzierżenia

spornej

nieruchomości przez wnioskodawcę mogła nastąpić w związku z wprowadzeniem –

na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego z dnia 13 maja 1949 r. – Z. K. w

posiadanie tej nieruchomości. Sąd Okręgowy dostrzegł tę okoliczność. Uznał

jednak, że również w tym wypadku działające na rzecz wnioskodawcy

domniemanie przewidziane w art. 339 k.c. obalają dokonane w sprawie ustalenia

dotyczące władania sporną nieruchomości przez wnioskodawcę po wydaniu

przytoczonego postanowienia z dnia 13 maja 1949 r. Chodzi o obciążenie spornej

nieruchomości hipotekami przymusowymi w celu zabezpieczenia wierzytelności

Skarbu Państwa z tytułu remontu spornej nieruchomości.

Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że samo wydanie przez Sąd Grodzki

postanowienia

z dnia

maja

1949 r. nie

oznaczało

automatycznego

przekształcenia się dzierżenia spornej nieruchomości przez wnioskodawcę

w posiadanie samoistne. Wydanie tego postanowienia spowodowało niewątpliwie

upadek podstawy władania nieruchomością opartej na przepisach dekretu z dnia

8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Z wiążących

w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych nie wynika, aby wnioskodawca

po wydaniu wspomnianego postanowienia podejmował działania faktyczne

świadczące o zmianie charakteru władania sporną nieruchomością z dzierżenia na

władanie właścicielskie. Takiego skutku nie można wiązać – wbrew stanowisku

skarżącego – z wykonywanymi przez wnioskodawcę remontami nieruchomości.

Przeznaczone na te remonty państwowe środki finansowe, zostały uznane – co nie

jest kwestionowane – za wierzytelność Państwa podlegającą hipotecznemu

zabezpieczeniu na spornej nieruchomości. Podstawę wpisu hipoteki przymusowej

stanowiła – zawierająca ustalenie wysokości wierzytelności – prawomocna decyzja

administracyjna.

Dla oceny charakteru władania sporną nieruchomością przez wnioskodawcę

istotne znaczenie ma podstawa prawna wydania wspomnianej decyzji i żądania

dokonania wpisu hipoteki przymusowej. Z dokonanych w sprawie ustaleń

faktycznych wynika, że stanowiły ją przepisy ustawy o remontach i odbudowie (art.

2, 3, 7, 9). Ich analiza wskazuje, że regulowały one dokonywanie w budynkach

stanowiących m.in. własność osób fizycznych – za właściciela budynku – robót

odkreślonych w art. 2 ustawy o remontach i odbudowie ze środków państwowych.

Dlatego środki finansowe, wydatkowane na te roboty, stanowiły wierzytelność

Skarbu Państwa podlegającą zabezpieczeniu hipotecznemu na remontowanej

nieruchomości. Z wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń wynika, że

wierzytelność z tytułu poniesionych wydatków na remont spornej nieruchomości

została ustalona decyzją administracyjną, która stanowiła podstawę wpisu hipoteki

przymusowej. Okoliczności te mają decydujące znaczenia – jak trafnie przyjął Sąd

Okręgowy – dla ustalenia charakteru władania sporną nieruchomością przez

wnioskodawcę: czy było to władanie właścicielskie, czy dzierżenie.

W wypadku badania charakteru władania rzeczą przez Skarb Państwa

powstaje kwestia metody ustalenia elementu woli władania rzeczą przez ten

podmiot dla siebie jak właściciel. Zamiar posiadania rzeczy przez posiadacza

można wykazać jedynie pośrednio przez analizę zewnętrznych zachowań

posiadacza wobec znajdującej się w jego faktycznym władaniu rzeczy. W wypadku

Skarbu Państwa metoda ta może zawodzić, albowiem niekiedy władanie cudzą

rzeczą przez Skarb Państwa w rzeczywistości nie ma, choć jego zachowania

odpowiadają treści władania rzeczą przez właściciela, charakteru posiadania

w rozumieniu prawa cywilnego. Przykładem jest władanie przez Skarb Państwa

cudzymi nieruchomościami na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 maja 1945 r.

o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. U. Nr 17 poz. 97, ze zm.), dekretu

z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, rozporządzenia

Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania

budynków w zarząd państwowy i rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej

i Ochrony Środowiska z dnia 5 października 1974 r. w sprawie przejmowania

budynków nie stanowiących własności jednostek gospodarki uspołecznionej

w zarząd

terenowych

organów

administracji

państwowej

lub

jednostek

gospodarczych. W wymienionych wypadkach władanie nieruchomością przez

Skarb

Państwa,

nieruchomością

mimo

przez

że

odpowiadało

właściciela

lub

treścią

posiadacza,

faktycznemu

nie

było

władaniu

posiadaniem

samoistnym (por. uchwały Sądu Najwyższego; Izby Cywilnej z dnia 24 maja

1956 r., z uzupełnieniem wprowadzonym uchwałą z dnia 6 października 1956 r.,

1 C0 9/56, siedmiu sędziów z dnia 8 grudnia 1987 r., III CZP 47/87, OSNC 1988,

nr 7-8, poz. 91, z dnia 18 listopada 1992 r., III CZP 133/92, OSP 1993, nr 7-8, poz.

153). O charakterze władania nieruchomością przez Skarb Państwa – czy było to

posiadanie, czy dzierżenie – nie przesądzała ocena zewnętrznych form władania

nieruchomością, lecz analiza podstawy prawnej tego władania, która wskazywała,

że Skarb Państwa włada nieruchomością w imieniu właściciela lub posiadacza,

a zatem bez zamiaru posiadania nieruchomości dla siebie (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2010 r., III CSK 174/09, niepubl.). Skoro zatem

podstawę prawną wydanych – w niniejszej sprawie – decyzji administracyjnych

o zabezpieczeniu

hipotecznym

wierzytelności

Skarbu

Państwa

z

tytuły

wydatkowanych na remonty spornej nieruchomości państwowych środków

finansowych oraz złożenia wniosku o wpis hipoteki przymusowej stanowiły przepisy

prawa regulujące wykonywanie remontów przez Skarb Państwa za właścicieli lub

zarządców nieruchomości, to okoliczność ta ma – wbrew stanowisku skarżącego –

decydujące znaczenie dla oceny istnienia bądź braku woli posiadania przez

wnioskodawcę spornej nieruchomości dla siebie. Ustanowienie na wniosek

władającego sporną nieruchomością Skarbu Państwa hipotek przymusowych

świadczy też – co trafnie podniósł Sąd – nie tylko o zamiarze odzyskania przez

Skarb Państwa środków finansowych wydatkowanych na remont nieruchomości od

właściciela lub zarządcy nieruchomości, ale także o tym, że Skarb Państwa

wydatkował te środki w imieniu i na rachunek właściciela nieruchomości, a nie

w ramach władania nieruchomością dla siebie jak właściciel. Nie można zatem

podzielić stanowiska skarżącego, że wpis hipotek przymusowych zabezpiecza

jedynie zwrot państwowych środków finansowych i świadczy, że wnioskodawca był

posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości w złej wierze.

Reasumując, z powyższych względów należało uznać – wbrew zarzutowi

skarżącego – że przewidziane w art. 339 k.c. domniemanie zostało obalone

z poszanowaniem zasady ciężaru dowodu (art. 6 k.c.). Nie uwzględniając tego

domniemania, Sąd nie naruszył zatem art. 234 k.p.c. W konsekwencji

nieuzasadniony okazał się również zarzut naruszenia art. 172 § 2 k.c. w związku

z art. 336 k.c., albowiem nie ma podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca był

samoistnym posiadaczem w złej wierze spornej nieruchomości.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39814 k.p.c.).