III CSK 116/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 116/18 POSTANOWIENIE Dnia 28 listopada 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa M. W.‎przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w K., Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. W. H., Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. J. P. i M. B.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 listopada 2018 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2) nie obciąża skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego;

3) przyznaje adw. P. W. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług z tytułu nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

UZASADNIENIE

Powódka M. W. domagała się zasądzenia na jej rzecz solidarnie od pozwanych Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w K., Komorników Sądowych przy Sądzie Rejonowym w K. W. H. i J. P. oraz od M. B. 1.350.898,73 zł z tytułu odszkodowania za szkodę majątkową i 400.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, wskazując na liczne nieprawidłowości w prowadzonych przez Komorników postępowaniach egzekucyjnych, solidarną odpowiedzialność Skarbu Państwa za ich działania i nieprawidłowości w działaniach sądu oraz przyczynienie się M.

B. do pozbawienia powódki mieszkania i szkody w rzeczach ruchomych.Postanowieniem z dnia 22 września 2016 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił pozew w stosunku do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. W. H. i M. B. - w zakresie żądania zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku z wprowadzeniem wierzyciela w posiadanie lokalu – oraz oddalił zarzut powagi rzeczy osądzonej podniesiony przez pozwanego Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym w K. J. P.Wyrokiem z dnia 22 września 2016 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania.Wyrokiem z dnia 12 lipca 2017 r.

Sąd Apelacyjny w (…) na skutek apelacji powódki oraz zażalenia pozwanego Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. W. H. co do orzeczenia o kosztach postępowania, odrzucił apelację powódki w zakresie powództwa o zapłatę 400.000 zł przeciwko pozwanym M. B. i Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. W. H., oddalił apelację powódki w pozostałej części, zmienił zaskarżony wyrok na korzyść żalącego się w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego.W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, powódka wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.Uzasadniając wniosek, podniosła, że „istnieje konieczność rozpatrzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie dotyczącym uwzględnienia przez Sąd Apelacyjny w (…) zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwanych, pomimo jego rażącej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, tj. zasady ochrony osób najsłabszych w społeczeństwie”.

Wskazała, że jest osobą starszą i schorowaną, nieposiadającą wiedzy prawniczej oraz doświadczenia niezbędnych do występowania w postępowaniu sądowym, zwłaszcza w sprawie przeciwko profesjonalnym podmiotom uczestniczącym w obrocie prawnym. Powołała się na nieznaczne uchybienie terminowi do wytoczenia powództwa oraz „charakter sprawy” i „podstawę dochodzonych przez powódkę roszczeń”.Zdaniem skarżącej, kolejną kwestią prawną wymagającą rozstrzygnięcia jest ustalenie zakresu nadzoru przez Sąd nad czynnościami podejmowanymi przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego i możliwość zlecania w toku tego postępowania, z urzędu, konkretnych czynności w celu zagwarantowania prawidłowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, oraz gwarantujących maksymalne zaspokojenie wierzyciela przy możliwie największej ochronie interesów dłużnika.Zbadania wymagać ma także możliwość podejmowania odpowiednich działań przez komornika, pomimo braku wniosku dłużnika, w sytuacji gdy działania takie będą leżały w interesie zarówno dłużnika jak i wierzyciela.Wskazane kwestie prawne są związane z kierowanym do organu egzekucyjnego i Sądu nadzorującego postępowanie egzekucyjne zarzutem powódki, że ustalenie wartości jej nieruchomości, będącej przedmiotem licytacji komorniczej, zostało oparte na opisie i oszacowaniu nieruchomości, który został sporządzony w 2005 r., podczas gdy sprzedaż w drodze licytacji nastąpiła w 2010 r., co doprowadziło do naruszenia interesów zarówno dłużniczki, jak i jej wierzycieli.

Ze względu na wiek i niepełnosprawność oraz brak wiedzy prawniczej powódki nie dochowała ona obowiązków związanych ze złożeniem stosownego wniosku o wykonanie nowego operatu, jednak w razie uznania, że wartość nieruchomości mogła ulec znaczącej zmianie, czynność taką powinien podjąć komornik z urzędu, ewentualnie aktualizację operatu powinien mu zlecić Sąd w zakresie nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym, nawet bez wniosku wierzyciela lub dłużnika.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.; z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, nie publ.).

Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, nie publ. oraz z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.).

Istotne zagadnienie prawne należy sformułować w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć charakter wyłącznie prawny, czyli nie mogą obejmować elementów stanu faktycznego sprawy (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.; z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, nie publ. oraz z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.).Wskazane przez powódkę zagadnienia prawne nie czynią zadość wskazanym wymaganiom.Sformułowanie zagadnienia prawnego dotyczącego przedawnienia wskazuje, że w istocie nie chodzi tu o abstrakcyjną wątpliwość prawną, lecz o zakwestionowanie dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny zarzutu przedawnienia pod kątem art. 5 k.c. Nie budzi wątpliwości, że ocena ta powinna uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, także te przywołane przez powódkę (wiek, stan zdrowia, brak wiedzy prawniczej i doświadczenia, niewielki zakres uchybienia), co nie oznacza, iż mają one znaczenie rozstrzygające.

Sądy miały na względzie także inne okoliczności, jak uprzednie wytoczenie powództw odszkodowawczych przeciwko pozwanym Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. W. H. oraz M. B. oraz kierowanie do prokuratury pism, w których analogicznie określała swą szkodę majątkową i niemajątkową. Ustaleniami objęto też okoliczności potwierdzające, że mimo eksponowanego w skardze wieku, stanu zdrowia i braków w zakresie wiedzy prawniczej i doświadczenia w toku wieloletniego postępowania egzekucyjnego wykazywała się bardzo dużą aktywnością, obejmującą m.in. skargi na czynności komornika.

Przede wszystkim jednak skarżąca pomija, że uwagi Sądu Apelacyjnego dotyczące art. 5 k.c. miały charakter drugoplanowy, ponieważ podstawową przyczyną oddalenia jej apelacji było uznanie, iż pozwani nie dopuścili się względem niej bezprawnych działań lub zaniechań.Występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego nie potwierdzają też rozważania dotyczące ewentualnej powinności dokonania ponownego opisu i oszacowania przez komornika z urzędu albo jego zlecenia przez Sąd w zakresie nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym, pomijają bowiem całkowicie, że obowiązujący do dnia 8 września 2016 r. art. 985 § 2 k.p.c. przewidywał wyraźnie, iż jeżeli – jak w okolicznościach niniejszej sprawy - wniosek o wszczęcie nowej egzekucji złożono przed upływem trzech lat od daty drugiej licytacji komornik dokona nowego opisu i oszacowania tylko na wniosek wierzyciela lub dłużnika.

Już Sąd Okręgowy wyjaśniał, że wobec umorzenia poprzedniej egzekucji z ograniczonego prawa rzeczowego postanowieniem z dnia 18 lipca 2006 r. (Km (…)), wierzyciel był uprawniony na podstawie art. 985 § 1 k.p.c. do zgłoszenia wniosku o wszczęcie nowej egzekucji. Wskazywał też, że pozwana Komornik J. P. zawiadomiła powódkę o uprawnieniu wynikającym z art. 985 § 2 k.p.c., a ponadto namawiała ją do złożenia takiego wniosku w osobiście przeprowadzonej rozmowie. Jednak powódka nie uiściła zaliczki na poczet przeprowadzenia nowego opisu i oszacowania.

Mimo ponownego wezwania do uiszczenia zaliczki z dnia 8 kwietnia 2009 r., nie została ona uiszczona, gdyż powódka nie była zainteresowana popieraniem wniosku, uznając – do czego nie było podstaw - iż czynności te powinien podjąć z urzędu komornik.Warto dodać, że w wyroku z dnia 26 stycznia 2018 r., II CSK 117/17 (nie publ.) Sąd Najwyższy stwierdził, iż przewidziany w art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204) nie ma zastosowania do operatów szacunkowych sporządzanych w postępowaniu egzekucyjnym obejmującym egzekucję z nieruchomości.

W związku z tym zaznaczył – m.in. z odwołaniem do art. 985 ‎§ 2 k.p.c. - że organ egzekucyjny nie musi z urzędu dokonywać aktualizacji oszacowania nieruchomości, mimo upływu rocznego terminu przewidzianego w art. 156 ust. 3 ww. ustawy.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.Z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową powódki, o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono, na podstawie § 2, 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 7 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.aj