III CSK 110/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 110/10

POSTANOWIENIE

Dnia 4 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSA Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku R. P.

przy uczestnictwie Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. i in. ,

o ustanowienie służebności drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika Wspólnoty Mieszkaniowej Budynku […]

od postanowienia Sądu Okręgowego w […]

z dnia 27 października 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawca R. P. wniósł o ustanowienie służebności drogi koniecznej na

rzecz nieruchomości władnącej oznaczonej nr 57/1, obciążającej nieruchomość

położoną przy ul. S. , składającą się z działek numer 68/1, stanowiącą własność

Gminy Miejskiej, oraz numer 68/2, będącą własnością Skarbu Państwa.

Wnioskodawca wniósł również o odroczenie wykonywania służebności do czasu

wykonania na jego koszt barierek zabezpieczających dla pieszych usytuowanych

przed wejściem do klatek schodowych budynków znajdujących się na działce nr

68/1 oraz o rozłożenie wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności na raty na

okres 5 lat w stosunku do Wspólnoty Mieszkaniowej oraz na okres 10 lat wobec

Gminy Miejskiej. Uczestnik – Wspólnota Mieszkaniowa budynku przy ul S. wniosła

o ustanowienie służebności na działce nr 56/2.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego z dnia 15 grudnia 2009 r., zasądzając od wnioskodawcy na rzecz

Gminy Miejskiej kwotę 16.288,32 zł oraz na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej kwotę

55.911,68 zł wobec uznania, że brak jest podstaw do zasądzenia solidarnie

wynagrodzenia na rzecz właścicieli nieruchomości obciążonych, a w pozostałym

zakresie apelację oddalił. Orzeczenie to wydane zostało na skutek apelacji

uczestnika postępowania – Wspólnoty Mieszkaniowej od postanowienia Sądu

pierwszej instancji, ustanawiającego służebność przejazdu i przechodu przez

nieruchomość składającą się z działek 68/1 i 68/2 na rzecz każdoczesnego

właściciela nieruchomości obejmującej działkę nr 57/1. Wykonywanie służebności

zostało

odroczone do

czasu

sporządzenia

przez wnioskodawcę

barierek

zabezpieczających na działce nr 68/1 oraz ustawienia znaku ograniczającego

dopuszczalną prędkość poruszania się pojazdów w tym miejscu. Tytułem

wynagrodzenia

za

ustanowienie

służebności

Sąd

Rejonowy

zasądził

od

wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa kwotę 83.246 zł oraz solidarnie na rzecz

Wspólnoty Mieszkaniowej budynku przy ul. S. i Gminy Miejskiej K. kwotę 72.200 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy uznał za

prawidłowo ustalony stan faktyczny i wskazał, że Sąd Rejonowy zasadnie obciążył

służebnością drogi koniecznej nieruchomość składającą się z działek nr 68/1 i 68/2,

zważywszy na funkcjonalność tego rozwiązania oraz najmniejszy stopień jego

uciążliwości spośród możliwych wariantów przebiegu drogi koniecznej. Trafnie

również

orzekł

Sąd

o przeprowadzenie

pierwszej

dowodu

z

instancji

o

uzupełniającej

oddaleniu

wniosku

skarżącej

opinii

biegłego.

Właściciel

nieruchomości obejmującej działkę nr 68/2, której miałaby dotyczyć ta opinia nie

zgłaszał bowiem, żadnych zastrzeżeń co do przebiegu szlaku na tym odcinku,

a ponadto dodatkowe wyjaśnienia biegłego nie wniosłyby nic do zgromadzonego

materiału sprawy. Sąd Okręgowy nie stwierdził także, by wobec treści art. 6 ustawy

z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. Nr 80 z 2000 r., poz. 903

z późn. zm.), którykolwiek ze współwłaścicieli lokali nie był reprezentowany

należycie w toku postępowania, bowiem interesy ogółu właścicieli wyodrębnionych

lokali reprezentowała Wspólnota Mieszkaniowa. Stąd, skoro niektórzy z właścicieli

nie zgłosili udziału w postępowaniu, oraz jeden z nich nie miał zdolności sądowej,

brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 510 § 2 k.p.c. Powołał

nadto pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia

2000 r., III CKN 33/97 (OSNC 1997/12/97), iż nie wezwanie do udziału w sprawie

zainteresowanego, który nie jest uczestnikiem postępowania, stanowi uchybienie

procesowe nie powodujące nieważności postępowania. Sąd II instancji za

niezasadne uznał natomiast solidarne zasądzenie wynagrodzenia z tytułu

ustanowienia służebności na rzecz skarżącej i Gminy Miejskiej, motywując to

brakiem przewidzianych w art. 369 k.c. przesłanek solidarności biernej. Gmina

Miejska pozostaje właścicielem nieruchomości, zaś właścicielom poszczególnych

wyodrębnionych lokali przysługuje związany z nimi udział w prawie wieczystego

użytkowania. Wskazał, że z uwagi na treść art. 233 k.p.c. posiadają oni

uprawnienie do pobierania pożytków i innych korzyści, a ponieważ ponosić będą

uciążliwości związane z ustanowieniem służebności gruntowej, właściwym jest

zasądzenie na rzecz Wspólnoty wynagrodzenia w wysokości odpowiadającej

łącznemu udziałowi we współużytkowaniu wieczystym wszystkich współwłaścicieli

tj. 77,44%.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia uczestnik postępowania

Wspólnota Mieszkaniowa oparła na obu podstawach art. 398 § 1 k.p.c. W zakresie

podstawy naruszenia prawa materialnego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145

§ 1 k.c. i art. 145 § 2 k.c. w zw. z art. 6 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie i art. 145 § 3 k.p.c. z uwagi na brak możliwości dokonania oceny

prawnej zastosowania przepisu wobec nie dokonania ustaleń w przedmiocie

zagrożenia bezpieczeństwu ruchu wobec zapadnięcia się szlaku.

W zakresie podstawy naruszenia przepisów postępowania, skarżąca

zarzuciła obrazę art. 278 § 1 k.p.c., art. 286 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i w zw.

z art. 385 k.p.c. polegającą na oddaleniu apelacji pomimo oddalenia przez Sąd

I instancji wniosku o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, art.

510 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 385 k.p.c. przez oddalenie apelacji,

mimo nie wezwania przez Sąd I instancji do udziału w sprawie wszystkich

zainteresowanych właścicieli lokali, art. 510 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

i art. 391 § 1 k.p.c. przez nie wezwanie do udziału w sprawie wszystkich

zainteresowanych właścicieli lokali w postępowaniu apelacyjnym, art. 378 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 379 pkt 2 k.p.c., art. 385 k.p.c., i art. 386 § 2 k.p.c. przez nie

uwzględnienie z urzędu nieważności postępowania spowodowanej nienależytym

umocowaniem w postępowaniu pierwszoinstancyjnym pełnomocnika Wspólnoty

i art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 385 k.p.c. przez oddalenie

apelacji mimo, że nie wszyscy właściciele lokali zostali wezwani do udziału

w sprawie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu;

ewentualnie – o uchylenie także postanowienia Sądu Rejonowego z dnia

15 grudnia 2008 r. w całości, zniesienie postępowania przez Sądami pierwszej

i drugiej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji; ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i oddalenie wniosku o ustanowienie drogi koniecznej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów nieważności

postępowania, ponieważ stwierdzenie nieważności postępowania powoduje

najdalej idące konsekwencje procesowe.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dokonywana przez

Sąd Najwyższy kontrola kasacyjna obejmuje stosowanie prawa, zarówno

procesowego, jak i materialnego, przez Sąd drugiej instancji. Sąd Najwyższy nie

jest zatem uprawniony, do badania w ramach bezpośredniej kontroli, nieważności

postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Możliwe jest natomiast, w ramach

kontroli pośredniej, takie badanie w wypadku podniesienia przez skarżącego

zarzutu naruszenia art. 386 § 2 k.p.c. (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia

24 maja 2007 r. V CSK 62/07 LEX 44 2605, z dnia 16 listopada 2006 r. II CSK

177/06 LEX 445245).

Skarżąca wywodzi zarzut naruszenia art. 378 § 1 w zw. z art. 379 pkt 2,

art. 385 i 386 § 2 k.p.c. oraz zarzut naruszenia art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 5

i art. 385 k.p.c. z faktu nie uwzględnienia przez Sąd Okręgowy nieważności

postępowania przed Sądem pierwszej instancji wynikającej z dwóch podstaw – po

pierwsze wadliwego umocowania pełnomocnika Wspólnoty Mieszkaniowej oraz

prowadzenie postępowania z udziałem jako uczestnika zmarłego E. S. , i po drugie

niepowiadomienia wszystkich właścicieli wyodrębnionych lokali związanych z

prawem wieczystego użytkowania o toczącym się postępowaniu.

Oba zarzuty związane są z zagadnieniem statusu prawnego wspólnoty

mieszkaniowej. Wspólnota mieszkaniowa nie jest osobą prawną, jest jednostką

organizacyjną, której powstanie jest uzależnione od woli właścicieli wyodrębnionych

lokali oraz od liczby lokali – art. 18 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r.

o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. Nr 80, poz. 903 z późn. zm., dalej u.w.l.). Jest

ona oznaczona indywidualnie i ma swój zarząd. Sąd Najwyższy w uchwale składu

siedmiu sędziów z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 65/07 (OSNC 2006. nr 7 -8

poz. 69), mającej moc zasady prawnej, wyjaśnił, że jest ona jednostką

organizacyjną (art. 331), do której należy stosować odpowiednio przepisy dotyczące

osób prawnych, oraz, że w związku z tym może nabywać prawa i zaciągać

zobowiązania do własnego majątku. Przyjął również, że zakres przysługującej

wspólnocie mieszkaniowej zdolności do czynności prawnych jest ograniczony do

praw i obowiązków związanych z zarządzaniem nieruchomością wspólną. Zakres

zdolności procesowej wspólnoty mieszkaniowej jest zatem wyznaczony przez

zakres przysługującej jej zdolności do czynności prawnych przyznanej w u.w.l.,

a przede wszystkim w art. 1 ust. 1 i art. 22. Zgodnie z art. 22 ust. 1 i 2 u.w.l. zarząd

wspólnoty samodzielnie podejmuje czynności zwykłego zarządu, natomiast do

czynności przekraczających ten zakres potrzebna jest uchwała współwłaścicieli

wyrażająca zgodę na ich dokonanie oraz udzielająca zarządowi pełnomocnictwa do

zawierania umów stanowiących czynności przekraczające zakres zwykłego

zarządu w formie prawem przewidzianej. Ponadto w ustępie 3 i 4 tego przepisu

przykładowo zostały wymienione czynności przekraczające zakres zwykłego

zarządu oraz zawarto wymóg podjęcia uchwały właścicieli w wypadku połączenia

dwóch lokali w jedną nieruchomość oraz podziału lokalu. Sąd Najwyższy w wyżej

cytowanej uchwale z dnia 21 grudnia 2007 r. dokonał interpretacji art. 22 u.w.l.

wskazując, że wspólnota mieszkaniowa jest osobą ustawową, do której należy

stosować przepisy o osobach prawnych i zarząd wspólnoty powinien być

postrzegany jako odpowiednik organu osoby prawnej z mocy ustawy upoważniony do

samodzielnego dokonywania czynności zwykłego zarządu, natomiast czynności

przekraczające ten zakres mogą być przez zarząd podejmowane jedynie na podstawie

uchwały właścicieli, o której mowa w tym przepisie.

Wspólnota może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania do własnego

majątku, w skład którego mogą wejść jedynie prawa i obowiązki związane

z gospodarowaniem nieruchomością wspólną, bowiem takie ograniczenie wynika

z ustawy o własności lokali. Sprawa o ustanowienie służebności przejazdu na

nieruchomości, na której zostały wyodrębnione lokale oraz ustanowione prawo

wieczystego użytkowania w udziałach odpowiadających powierzchni lokali,

niewątpliwie jest sprawą, której przedmiot dotyczy nieruchomości wspólnej, o której

mowa w art. 3 ust. 2 u.w.l. Rozważając kwestię, czy sprawa ta jest związana

z zarządzaniem nieruchomością wspólną, odwołać się należy do art. 22 ust. 3 i 4

u.w.l. zgodnie z którym czynnościami przekraczającymi zwykły zarząd jest m. in.

zmiana przeznaczenia części nieruchomości wspólnej, udzielenie zgody na

nadbudowę lub przebudowę nieruchomości wspólnej, na ustanowienie odrębnej

własności

lokalu

powstałego

w

następstwie

nadbudowy

lub

przebudowy

i rozporządzenie tym lokalem oraz na zmianę wysokości udziałów w następstwie

powstania odrębnej własności lokalu nadbudowanego lub przebudowanego.

Przepis ten nie wymienia expressis verbis czynności polegającej na obciążeniu

nieruchomości wspólnej służebnością drogową, niemniej jednak takie obciążenie

nieruchomości należy traktować równoznacznie z czynnościami wymienionymi

w art. 22 u.w.l., bowiem powstaje również ograniczone prawo rzeczowe. Będzie to

zatem czynność mieszcząca się w granicach zarządu nieruchomością wspólną,

z tym, że jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu. Czynnościami

przekraczającymi zakres zwykłego zarządu jest bowiem np. rozporządzenie

nieruchomością wspólną, obciążenie jej, modernizacja, czy połączenie lokali.

Wspólnota Mieszkaniowa ma zatem legitymację bierną w sprawie o ustanowienie

służebności

przejazdu

wyodrębnionych

lokali

na

w

nieruchomości

użytkowaniu

objętej

wieczystym

udziałami

właścicieli

ustanowionym

na

tej

nieruchomości oraz stanowiącej nieruchomość wspólną, i jest zainteresowanym

w rozumieniu art. 510 k.p.c., z tym zastrzeżeniem, że zarząd może podejmować

czynności w tej sprawie wyłącznie na podstawie uchwały właścicieli, o której mowa

w art. 22 ust. 2 u.w.l.

Dodać należy, że zważywszy na treść art. 233 k.c., nie można odmówić

właścicielowi lokalu wyodrębnionego, posiadającemu udział w prawie wieczystego

użytkowania, statusu zainteresowanego w rozumieniu art. 510 k.p.c., bowiem może

on korzystać z gruntu i nim rozporządzać w granicach określonych w tym przepisie.

Nie jest to jednak udział konieczny, bowiem zgodnie z art. 626 § 1 k.p.c. w sprawie

o ustanowienie drogi koniecznej jest obowiązkowe powiadomienie właścicieli

wszystkich nieruchomości, przez które mogłaby prowadzić droga. W sprawie

niniejszej wszyscy właściciele byli powiadomieni. Ponadto niewzięcie przez

zainteresowanego

udziału

w

sprawie

rozpoznawanej

w

postępowaniu

nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania (patrz uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09,

OSNC 2010/ 7- 8/98).

W konsekwencji nie jest zasadny zarzut nieważności postępowania przed

Sądem pierwszej instancji wynikającej z braku wezwania wszystkich właścicieli

lokali budynku przy ul. S. do udziału w sprawie (art. 379 pkt 5 k.p.c.), zaś zarzut

naruszenia art. 510 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 385 k.p.c. i zarzut

naruszenia art. 510 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

nie może skutecznie uzasadniać wniosków kasacyjnych w świetle art. 398 3 pkt 2

k.p.c., który wymaga wykazania, że uchybienie przepisom prawa procesowego

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaistniały natomiast przesłanki nieważności postępowania przed Sądem

pierwszej instancji określone w art. 379 pkt 2 k.p.c., bowiem pełnomocnik uczestnika

Wspólnoty Mieszkaniowej, adw. E. B. nie była należycie umocowana.

Jak wskazano wyżej, wspólnota mieszkaniowa jest osobą ustawową, do

której należy stosować przepisy o osobach prawnych i zarząd wspólnoty powinien

być postrzegany jako odpowiednik organu osoby prawnej z mocy ustawy

upoważniony do samodzielnego dokonywania czynności zwykłego zarządu,

natomiast czynności przekraczające ten zakres mogą być podejmowane jedynie na

podstawie uchwały właścicieli, o której mowa w art. 22 ust. 2 u.w.l. Udział

w charakterze uczestnika w sprawie o ustanowienie służebności przejazdu na

nieruchomości wspólnej jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu,

bowiem chodzi o jej obciążenie, a zarząd reprezentując Wspólnotę może

dokonywać czynności procesowych zarówno o charakterze obronnym, jak również

prowadzącym do obciążenia nieruchomości wspólnej np. uznanie wniosku.

Bezsporne jest, że nie zapadła uchwała właścicieli, o której mowa w art. 22 ust. 2

u.w.l. oraz nie zostało udzielone właściwe pełnomocnictwo. Zarząd nie był zatem

upoważniony do podejmowania czynności w procesie i udzielił pełnomocnictwa

adw. E. B. z przekroczeniem kompetencji określonej w ustawie. W toku całego

postępowania przed Sądem pierwszej instancji Wspólnota Mieszkaniowa była

reprezentowana przez niewłaściwie umocowanego pełnomocnika. Sąd Okręgowy

dostrzegł tę nieprawidłowość i w toku postępowania międzyinstancyjnego podjął

próbę usunięcia braku pełnomocnictwa, jednakże brak ten nie został uzupełniony,

zaś z uzasadnienia nie wynika, by była ona przedmiotem jego rozważań. Stąd

uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 378 § 1 w zw. z art. 379 pkt 2, art. 385 i 386 §

2 k.p.c., czego konsekwencją jest uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Nieważność

postępowania przed Sądem pierwszej instancji zachodzi również z tej przyczyny,

że w postępowaniu jako jego uczestnik występował nieżyjący E. S. Wbrew

wywodom Sądu Okręgowego, pozostaje bez znaczenia, czy Sąd Rejonowy był

powiadomiony o fakcie śmierci uczestnika, w jaki sposób były doręczane

zawiadomienia i czy uczestnik postępowania Wspólnota Mieszkaniowa zachowała

się lojalnie w stosunku do Sądu nie informując o śmierci jednego z właścicieli lokali.

W wypadku śmierci strony następuje ex lege utrata zdolności sądowej, a więc nie

może

być

ona

uczestnikiem

postępowania.

Wystąpiła

zatem

przesłanka

nieważności postępowania określona w art. 379 pkt 2 k.p.c., zaś pogląd Sądu

drugiej instancji, iż pozostawało to bez wpływu na bieg postępowania, jest błędny.

Natomiast wbrew twierdzeniom skarżącego, w postępowaniu przed Sądem

Okręgowym udział brali następcy prawni E. S. wskazani przez pełnomocnika

wnioskodawcy w piśmie z dnia 23 lutego 2009 r. i na tym etapie postępowania nie

ma podstaw do stwierdzenia jego nieważności. Uzasadniony jest również zarzut

naruszenia art. 278 § 1, art. 286 w zw. z art. 13 § 2 i w zw. z art. 385 k.p.c.

Oddalając apelację uczestnika Sąd Okręgowy błędnie zaakceptował oddalenie

przez Sąd pierwszej instancji wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej

opinii biegłego wobec uznania, że ustalenia są oparte na opinii biegłego,

i oddalenie wniosku nie mogło mieć wpływu na bieg postępowania. Przede

wszystkim, z opinii biegłego wynika, że nie oglądał on tego pomieszczenia, a

przypuszczenie, że jest to schron, wyprowadził z faktu, że na trasie planowanej

drogi koniecznej znajduje się inne pomieszczenie o takim charakterze. Stwierdził,

że jeżeli jest to schron, to ma takie same parametry, jak druga piwnica, którą

oglądał. Błędnie zatem uznał Sąd drugiej instancji, że ustalenia co do konstrukcji

tego pomieszczenia i jego wytrzymałości zostały dokonane na podstawie opinii

biegłego. Fakt, że piwnica ta znajduje się na gruncie stanowiącym własność

Skarbu Państwa pozostaje bez znaczenia, skoro posadowiona jest na planowanej

trasie drogi koniecznej fakt ten może mieć znaczenie dla ustalenia przesłanek

określonych w art. 145 § 2 k.c. Zważywszy na uwzględnienie zarzutów

naruszenia prawa procesowego, zbędne staje się odniesienie do zarzutów

podniesionych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Wskazać jedynie należy

na brak odniesienia się uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, mimo zarzutów

uczestnika, do okoliczności faktycznych odnoszących się do nieruchomości

oznaczonej numerem 56/2 i nieruchomości władnącej w kontekście unormowania

art. 145 § 3 zd. 2 k.c.

Odnosząc się do zagadnienia dopuszczalności odroczenia wykonywania

służebności drogowej do czasu wykonania przez właściciela nieruchomości

władnącej nakazanych przez sąd zabezpieczeń, Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że

wprawdzie

przepis

art.

k.c.

nie

zawiera

upoważnienia

do

takiego

rozstrzygnięcia, jak również takiej podstawy nie stanowi art. 320 k.p.c. w zw. z art.

13 § 2 k.p.c., niemniej jednak mieć należy na uwadze, że zagadnienie to jest

związane zarówno z treścią, jak i sposobem wykonywania służebności. Przede

wszystkim konstytutywne orzeczenie sądowe zastępuje umowę stron. Strony

w umowie określają treść ustanawianego prawa i mogą ponadto uzgodnić inne

postanowienia dotyczące praw i obowiązków zarówno właściciela nieruchomości

władnącej, jak i obciążonej, w tym również wykonania urządzeń potrzebnych do

prawidłowego wykonywania służebności. Służebność gruntową można również

ustanowić pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu (art. 245 § 2 zd. 1 k.c.).

Należy mieć również na uwadze treść art. 287 k.c., zgodnie z którym zakres

służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych

danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów

miejscowych.

Sąd

zobowiązany

jest

do

ustalenia

sposobu

wykonywania

służebności i w wypadku konieczności wykonania urządzeń służących do

zapewnienia prawidłowego jej wykonywania może ustalić zarówno ciężary, które

będą ciążyć na właścicielu nieruchomości władnącej, jak również termin

początkowy wykonywania służebności drogowej. Reasumując, dopuszczalne jest

zatem ustalenie w orzeczeniu sądowym terminu, od którego służebność drogowa

będzie wykonywana.

Z powyższych względów, oraz wobec skutecznego podważenia podstawy

faktycznej w zakresie prawidłowości przebiegu drogi koniecznej, niemożliwa jest

kontrola kasacyjna zaskarżonego orzeczenia, wobec czego podlega ono, stosownie

do treści art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 398 21 k.p.c., uchyleniu,

zaś sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

md