III CSK 101/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 101/09

POSTANOWIENIE

Dnia 10 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z wniosku M. sp. z o.o.

przy uczestnictwie M.Z.

w przedmiocie orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

wobec M.Z.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 9 stycznia 2009 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy oddalił wniosek „M.” Spółki z o.o. o orzeczenie zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia funkcji w

organach osób

prawnych wobec uczestnika postępowania M.Z. Rozstrzygnięcie swoje oparł na

następującym stanie faktycznym.

Sąd Rejonowy ustalił, że niewypłacalność dłużnika – „H.” spółki z o.o.

(poprzednio: „B.” Spółka z o.o.) nastąpiła w lipcu 2007 r. Zarząd tej Spółki złożył

wniosek o ogłoszenie jej upadłości w dniu 28 marca 2008 r. Działalność w 2007 r.

zakończyła się stratą brutto w wysokości 1.531.239,39 zł, a w ciągu sześciu

miesięcy przed złożeniem wniosku nastąpił znaczny spadek sprzedaży towarów.

Uczestnik M.Z. nie dopełnił obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości,

jednakże orzeczenie wobec niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

na podstawie art. 373 ust. 1 pkt 1 – ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm., cyt. dalej jako „p. u. i n.”)

okazało się niedopuszczalne w świetle postanowień art. 377 p.u. i n.

Apelacja wnioskodawcy została oddalona; Sąd Okręgowy podzielił ustalenia

i oceny prawne Sądu pierwszej instancji. Analizując przepis art. 377 p. u. i n.,

Sąd Okręgowy stwierdził, że dla każdego z dwóch stanów przewidzianych w tym

przepisie odmiennie należy liczyć początek rocznego terminu prekluzyjnego do

wystąpienia z żądaniem orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Po pierwsze, w razie niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika nie

można orzec zakazu przewidzianego w art. 373 p. u. i n. ustawy po upływie roku od

dnia, w którym dłużnik zobowiązany był złożyć taki wniosek. Bieg rocznego terminu

do złożenia tego wniosku rozpoczyna się w dniu powstania stanu niewypłacalności

dłużnika. Po drugie, w przypadku złożenia wniosku i ogłoszenie upadłości o zakazie

przewidzianym w art. 373 p. u. i n. nie można orzekać, gdy postępowanie w tej

sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku od umorzenia lub zakończenia

postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na

podstawie art. 13 p. u. i n. Bez znaczenia pozostaje fakt, jaki uprawniony podmiot

złożył ostatecznie wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika.

W ocenie Sądu Okręgowego, nie można podzielić stanowiska apelującego,

że przepis art. 377 p. n. i u. nie wprowadza w ogóle terminu, od którego może być

orzeczony zakaz określony w art. 373 p. u. i n. W przepisie tym bowiem pośrednio

określono moment, od którego wierzycielowi przysługuje prawo wystąpienia

z wnioskiem o orzeczenie omawianego zakazu, przy czym momentem tym jest

umorzenie lub zakończenie postępowania upadłościowego albo oddalenie wniosku

o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 p. u. i n. Roczny termin (po upływie

którego niedopuszczalne byłoby orzekanie o zakazie) rozpoczyna swój bieg po

umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego albo oddaleniu wniosku

o ogłoszenie upadłości, (art. 13 p. u. i n.). W rozpoznawanej sprawie złożenie przez

wnioskodawcę wniosku o orzeczenie zakazu nastąpiło zatem przedwcześnie,

ponieważ postępowanie upadłościowe zostało wszczęte z inicjatywy wierzyciela

i toczy się nadal.

W skardze kasacyjnej wnioskodawcy podnoszono zarzut naruszenia art. 373

ust. 1 pkt 1 i art. 377 p. u. i n. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego

postanowienia

i

orzeczenie

wobec

uczestnika

M.Z.

zakazu

prowadzenia

działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji w organach osób prawnych

na okres lat dziesięciu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma zarzut naruszenia art.

377 p. u. i n. Zgodnie z tym przepisem, nie orzeka się zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej, przewidzianego w art. 373 ustawy, jeżeli postępowanie

w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku od umorzenia lub zakończenia

postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na

podstawie art. 13 p.u i n., a gdy nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości,

od dnia, w którym dłużnik był obowiązany taki wniosek złożyć.

Z ustaleń faktycznych obu Sądów meriti wynika, że wniosek o ogłoszenie

upadłości dłużnika („H.” - spółka z o.o.; poprzednio: – „B.’ Spółka z o.o.) został

skutecznie złożony, a postępowanie upadłościowe jeszcze nie zostało zakończone.

Nie można podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, zgodnie z którym przepis art.

377 p. u. i n. „pośrednio wskazuje moment, od którego wierzycielowi przysługuje

prawo wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie zakazu”, przewidzianego w art. 373 p.

u. i n., przy czym momentem tym są trzy podstawowe zdarzenia przewidziane w

art. 377 p. u. i n. (umorzenie, zakończenie postępowania upadłościowego,

oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 p. u. i

n.). W

konsekwencji nietrafna jest sugestia tego Sądu, że wcześniejsze złożenie wniosku,

tj. jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu określonego w art. 377 p. u. i n.,

oznacza jego przedwczesność i tym samym - konieczność oddalenia go bez

merytorycznego rozpoznania.

Przepis art. 377 p. u. i

n. powinien być interpretowany w powiązaniu

z innymi przepisami dotyczącymi postępowania w sprawach orzekania zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej, a zwłaszcza z postanowieniami art. 373

p. u. i n. Z treści art. 377 p. u. i n. nie wynika to, że postępowanie w sprawach

o wydanie zakazu nie może być wszczęte jeszcze przed wszczęciem postępowania

upadłościowego, w

W przepisie

tym

jego toku lub przed jego zakończeniem (umorzeniem).

wspomniano

bowiem

o

niemożności

orzekania

zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej (verba legis: „nie orzeka się zakazu”)

natomiast nie przyjęto - nawet pośrednio - żadnej bariery co do czasu skutecznego

złożenia wniosku o orzekanie zakazu. Wniosek taki może być zatem skutecznie

złożony wówczas, gdy występują przewidziane w art. 373 ust. 1 pkt 1-4 p. u. i n.

prawne podstawy (przyczyny) pozbawienia określonej osoby prawa prowadzenia

działalności gospodarczej i jednocześnie toczy się postępowanie upadłościowe

wobec dłużnika. Podobne stanowisko znalazło się też w wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 29 października 2008 r., IV CSK 239/08 (nieopubl.; por. też powołane tam

orzecznictwo).

Oba postępowania, upadłościowe i w sprawie orzeczenia zakazu mogą

toczyć się

-

jako

autonomiczne

prawnie – równoczesne, przy czym samo

orzeczenie zakazu nie może nastąpić wówczas, gdy postępowanie w sprawie

o orzeczenie zakazu nie zostało jeszcze wszczęte w terminie jednego roku

od wystąpienia trzech zdarzeń prawnych opisanej w pierwszej części art. 377

p. u. i n. Oznacza to, że trwanie zainicjowanego już postępowania upadłościowego

wyłącza

w

ogóle

możliwość

rozpoczęcia

biegu

terminu

jednorocznego

przewidzianego w art. 377 p. u. i n. (szczególnej „prekluzji w orzekaniu”).

Wniosek wierzyciela o wszczęcie postępowania w sprawie orzeczenia zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej wobec byłego członka zarządu upadłego

dłużnika z powołaniem się na podstawę prawną takiego orzeczenia (art. 373 ust. 1

pkt 1 p. u. i n.), złożony w toku postępowania upadłościowego dłużnika, nie może

być zatem traktowany jako wniosek przedwczesny. Przepis art. 377 p. u. i n. tworzy

jedynie - jak wspomniano - czasowe ramy dopuszczalności orzekania (szczególną

prekluzję) orzeczenia zakazu wobec osób wymienionych w art. 373 ust. 1 p. u. i n.

w interesie tych osób. Czasowe ograniczenie możliwości orzeczenia dolegliwości

prawej w postaci zakazu prowadzenia działalności gospodarczej pozostaje

z pewnością w odpowiedniej korelacji z wyrażoną w art. 22 Konstytucji zasadą

wolności prowadzenia działalności gospodarczej.

Z przedstawionych względów okazał się uzasadniony zarzut naruszenia art.

377 p. u. i n., co spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku

i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania

(art. 39815 § 1 k.p.c.).