III CSK 1/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 1/11

POSTANOWIENIE

Dnia 30 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta K.

przy uczestnictwie Beaty P. kuratora spadku po Bajli M.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 30 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 września 2010 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od wnioskodawcy Skarbu Państwa - Prezydenta

Miasta K. na rzecz uczestnika Beaty P. - kuratora spadku

po Bajli M. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 22 kwietnia 2010 r., wydanym w sprawie z wniosku

Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta K. przy uczestnictwie

kuratora spadku po Bajli M. - Beaty P., Sąd Rejonowy stwierdził, że Skarb Państwa

z dniem 1 sierpnia 1977 r. nabył własność nieruchomości złożonej z działki nr 43 w

K. obręb 3, zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. S. nr 21, dla której Sąd

Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr /.../.

Sąd Rejonowy ustalił, że Bajla M. ujawniona jest w księdze wieczystej jako

właściciel nieruchomości złożonej z działki nr 43 obręb 3, zabudowanej budynkiem

mieszkalnym przy ul. S. nr 21. W 1946 r. przed Sądem Okręgowym toczyła się

sprawa z wniosku Bajli M. o wydanie tej nieruchomości. Zostało ono zakończone

19 lutego 1947 r. zawarciem ugody. Po wojnie zarząd budynkiem sprawowały

kolejno

Okręgowy

Urząd

Likwidacyjny,

Miejski

Zarząd

Nieruchomości

Opuszczonych i Porzuconych, Zarząd Nieruchomości Miejskich, Miejski Zarząd

Budynków Mieszkalnych, Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej i Zarząd

Budynków Komunalnych. Zarządcy budynku prowadzili książki meldunkowe oraz

sporządzali karty ewidencyjne lokali dla celów kwaterunkowych. Skarb Państwa

wykonywał w budynku naprawy bieżące, konserwacje, remonty kapitalne, a swoje

wierzytelności z tytułu wydatków poczynionych na remonty budynku zabezpieczył

hipoteką przymusową. Lokatorzy, którzy zamierzali wykonywać remonty w

zajmowanych mieszkaniach zwracali się o zgodę do zarządcy budynku. W

przekonaniu lokatorów właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa.

Sąd Rejonowy wskazał, że Skarb Państwa objął nieruchomość we władanie

samowolnie, nie w oparciu o akt administracyjny, a w związku z bezczynnością

właściciela. Bajla M. po przywróceniu jej w 1947 r. posiadania nieruchomości nie

wykonywała w stosunku do nieruchomości żadnych aktów świadczących

o posiadaniu. Skarb Państwa władał zatem całą nieruchomością w sposób

samodzielny i niezależny od woli właścicieli, a działania które podejmował

odpowiadały dyspozycjom właściciela i jednocześnie wyrażały po jego stronie wolę

władania rzeczą jak właściciel. Także osoby trzecie uważały Skarb Państwa za

właściciela nieruchomości. Zabezpieczenie przez Skarb Państwa wierzytelności

o zwrot wydatków poczynionych na remont budynku przez wpis hipoteki

przymusowej w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wynikało

z obowiązujących przepisów prawa i było czynnością rutynową, a jej dokonanie nie

oznacza, że Skarb Państwa nie miał woli władania nieruchomością dla siebie.

Skarb Państwa był przy tym w złej wierze, miał bowiem świadomość, że nie jest

właścicielem nieruchomości, a zatem nabył własność z upływem trzydziestoletniego

terminu władania nieruchomością jak właściciel. Jako podstawę rozstrzygnięcia

Sąd Rejonowy wskazał przepisy art. 298 dekretu z 11 października 1946 r. –

Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319; dalej: pr. rzecz.) oraz art. 172 k.c., a co do

kosztów postępowania - art. 520 § 1 k.p.c.

Postanowieniem z 10 września 2010 r. Sąd Okręgowy w uwzględnieniu

apelacji uczestniczki zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z 22 kwietnia 2010 r.

w ten sposób, że wniosek oddalił i zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki

kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego Sąd Okręgowy uznał za własne.

Z odwołaniem się do zeznań poszczególnych lokatorów mieszkań w kamienicy

przyjął jednak, że przekonanie o przysługiwaniu Skarbowi Państwa własności

nieruchomości

nie

było

powszechne.

nieruchomości uważali Gminę,

ale

w

Niektórzy

lokatorzy

większości

zdawali

za

właściciela

sobie

sprawę,

że nieruchomość miała prywatnego właściciela. Budynek przy ul. S. nr 21 przez

długi czas figurował w wykazie nieruchomości zarządzanych przez jednostki

państwowe z adnotacją że właściciel jest nieznany z miejsca pobytu. Lokatorzy,

którzy starali się o wykupienie na własność mieszkań zbierali informacje na temat

właścicielki nieruchomości Bajli M. Sąd Okręgowy ustalił nadto, że 21 lutego 1955 r.

w Iwh 35 wpisana została hipoteka przymusowa do kwoty 32.943 zł na rzecz

Skarbu Państwa na podstawie wykazu zaległości podatkowych sporządzonego 31

stycznia 1955 r. przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej.

Sad Okręgowy podzielił zarzut apelującej, że Sąd Rejonowy nie sprecyzował

daty, od której miał biec 30-letni termin zasiedzenia nieruchomości, zakończony

z dniem 1 sierpnia 1977 r. Przyjęcie, że posiadanie samoistne wnioskodawcy

rozpoczęło się z końcem lipca 1947 r., gdy właścicielka nie objęła nieruchomości

w posiadanie wymagało wykazania, że w tym czasie nastąpiło jakieś zdarzenie

świadczące o dostrzegalnej dla innych osób zmianie charakteru działań Skarbu

Państwa podejmowanych w stosunku do nieruchomości, której dotyczy wniosek.

Powinno z niego wynikać, że Skarb Państwa już nie włada nieruchomością

w zastępstwie nieobecnego właściciela, lecz we własnym imieniu i dla siebie. Przez

samo zawarcie ugody dotyczącej przywrócenia posiadania właścicielowi władztwo

faktyczne Skarbu Państwa nad nieruchomością nie mogło przekształcić się w jej

posiadanie, a w sprawie brak jest dowodów na to, by taka zmiana nastąpiła. Z faktu

nadzorowania najmów lokali w kamienicy i podejmowania decyzji o remontach

nie można

wysnuć

wniosku,

że

Skarb

Państwa

władał

nieruchomością

jak właściciel.

Wprawdzie w odniesieniu do nieruchomości przy ul. S. nr 21 nie została

wydana decyzja właściwego do spraw gospodarki mieszkaniowej organu prezydium

rady narodowej o jej przejęciu w zarząd państwowy w trybie rozporządzenia

Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 czerwca 1959 r. w sprawie przejmowania

budynków w zarząd państwowy. Nie wystarczy to jednak do przyjęcia, że Skarb

Państwa władał nieruchomością jak właściciel. Posiadaczem nieruchomości jest

bowiem ten, kto nią faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie. Element

animus possidendi w praktyce wymaga obiektywizacji, a zatem świadczą o nim

okoliczności zewnętrzne. Nie można twierdzić, iż Skarb Państwa uważał się za

właściciela nieruchomości, skoro zabezpieczył hipoteką roszczenia w stosunku do

nieobecnego właściciela o zwrot wydatków na remonty przeprowadzone w

budynku. Działanie to świadczyło o władaniu nieruchomością za właściciela, a nie

jak

właściciel.

Władanie

nieruchomością

przez

Skarb

Państwa

było

charakterystyczne dla okresu publicznej gospodarki lokalami (wynajmowanie lokali

znajdujących się na nieruchomości i pobieranie czynszów od lokatorów), było

zatem faktycznym zarządem sprawowanym za właściciela. Administrowanie

lokalami znajdującymi się w budynku mieszkalnym wykonywane było przez

jednostki organizacyjne, którym powierzono te zadania zarówno w odniesieniu do

budynków przejętych w zarząd, jak i tych posiadanych bez tytułu prawnego.

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego z 10 września

2010 r. złożył wnioskodawca. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 398 3 § 1 pkt 2

k.p.c. zarzucił, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem art. 234 k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegało na

nieuwzględnieniu przy orzekaniu domniemania prawnego z art. 339 k.c., mimo

nieobalenia go przez uczestniczkę. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem prawa

materialnego: - art. 339 k.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 298 pr. rzecz. w zw. z art. 4

ustawy z 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz.

311), a także art. 298 pr. rzecz. w zw. z art. 7 przepisów ogólnych prawa cywilnego,

przez niewłaściwe zastosowanie; - art. 336 k.c. w zw. z art. 296 § 1 pr. rzecz. oraz

art. 338 k.c. w zw. z art. 297 pr. rzecz. poprzez niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, że zespół czynności podejmowanych przez Skarb

Państwa w ramach gospodarowania nieruchomością, której Skarb Państwa nie

objął w przymusowy zarząd państwowy, to jest wynajem lokali w budynku,

meldowanie lokatorów, wykonywanie udokumentowanych remontów oraz bieżąca

administracja i utrzymanie budynku bez zgody i wiedzy właścicieli nieruchomości,

a także pobieranie czynszów na rachunek Skarbu Państwa, uiszczanie należności

związanych z utrzymaniem i eksploatacją nieruchomości, świadczy o tym,

że wnioskodawca był jedynie dzierżycielem (bądź posiadaczem zależnym)

nieruchomości; - art. 172 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c. oraz art. 50 § 1 i 2 w zw.

z art. 296 § 1 pr. rzecz. w zw. z art. XLI § 2 ustawy z 23 kwietnia 1946 r. - Przepisy

wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94) przez niezastosowanie,

w związku z przyjęciem, że złożenie przez posiadacza wniosku o wpis hipoteki

w trybie ustawy z 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu

budowy i nadbudowie budynków (Dz. U. z 1968 r. Nr 36, póz. 249 ze zm.) na

nieruchomości, wobec której nie wydano na podstawie przepisów § 2 i 4

rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 czerwca 1959 r. w sprawie

przejmowania budynków w zarząd państwowy (Dz. U. Nr 38, poz. 237 ze zm.)

decyzji o przejęciu w zarząd państwowy, świadczy o braku po stronie

wnioskodawcy woli władania nieruchomością dla siebie, a tym samym wyklucza

samoistny charakter posiadania nieruchomości w sytuacji, gdy wierzytelność

powstała z mocy prawa, a wnioskodawca nie podejmował żadnych działań celem

jej wyegzekwowania.

Skarżący wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez

oddalenie

apelacji

względnie

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Uczestniczka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgłoszony przez skarżącego na rozprawie wniosek o przekazanie przez

Sąd Najwyższy do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi pytania prawnego

o treści: „czy złożenie przez posiadacza nieruchomości wniosku o wpis hipoteki na

tej nieruchomości na swoją rzecz wyklucza samoistny charakter jego posiadania

niezależnie od innych zachowań posiadacza wskazujących na wolę władania

nieruchomością jak właściciel, a w szczególności czy złożenie wniosku o wpis

hipoteki przymusowej w celu zabezpieczenia wierzytelności Państwa na podstawie

art. 13 ust. 3 ustawy z 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz

o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków (tekst jedn. Dz. U. z 1968 r. Nr 36,

poz. 249) wyklucza samoistny charakter posiadania Skarbu Państwa", nie został

uwzględniony z uwagi na brak ku temu podstaw przewidzianych w art. 398 17 § 1

k.p.c.

2. Stosownie do art. 234 k.p.c. domniemania ustanowione przez prawo

(domniemania prawne) wiążą sąd; mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego

nie wyłącza. Artykuł 339 k.c. ustanawia domniemanie, że ten kto rzeczą faktycznie

włada, jest jej posiadaczem samoistnym. Domniemanie samoistnego posiadania,

wynikające z art. 339 k.c., obowiązuje od chwili wejścia w życie kodeksu cywilnego.

Wcześniej, art. 298 pr. rzecz. przewidywał domniemanie, że osoba, która rzeczą

faktycznie włada, jest jej posiadaczem. Z odwołaniem się do obu tych przepisów

wnioskodawca objaśniał swój status, jako władającego nieruchomością, której

dotyczył wniosek o stwierdzenie zasiedzenia. W celu zastosowania wobec niego

domniemania przewidzianego przez art. 339 k.c. wnioskodawca miał obowiązek

wykazać, że władał nieruchomością, której dotyczy wniosek przez czas konieczny

do zasiedzenia. Domniemanie przewidziane przez art. 339 k.c., tak samo jak

domniemanie przewidziane przez 298 pr. rzecz., ma charakter wzruszalny, a zatem

Sądy obu instancji mogły prowadzić dowody zmierzające do wykazania

okoliczności

przeciwnych

niż

objęte

treścią

domniemania.

Skoro

wyniki

postępowania dowodowego świadczą o tym, że władanie przez wnioskodawcę

nieruchomością, której dotyczy wniosek miało charakter władania nią za

nieobecnego właściciela, nie zaś w swoim imieniu i na swoją rzecz, to uznać

trzeba, iż domniemanie z art. 339 k.c. zostało przez uczestniczkę obalone.

Z powyższych względów za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez

Sąd Okręgowy art. 234 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., gdyż domniemania prawne

powołane w skardze kasacyjnej zostały skutecznie podważone dowodami

przeprowadzonymi w sprawie.

3. Zasiedzenie jest sposobem nabycia własności nieruchomości w związku

z jej posiadaniem samoistnym przez oznaczony w ustawie okres (art. 172 k.c.).

Posiadaczem samoistnym rzeczy - jak stanowi art. 336 k.c. - jest ten kto rzeczą

faktycznie włada jak właściciel. Dla zakwalifikowania posiadania nieruchomości

jako samoistnego konieczne jest faktyczne władanie rzeczą (corpus), które treścią

odpowiada faktycznemu władztwu nad rzeczą wykonywanemu przez właściciela,

oraz istnienie elementu woli - zamiaru posiadania rzeczy dla siebie (cum animo rem

sibi habendi). Element psychiczny pozwala na odróżnienie posiadania (art. 336

k.c.), zarówno samoistnego (władanie nieruchomością jak właściciel), jak

i zależnego (władanie nieruchomością jak użytkownik, zastawnik, najemca,

dzierżawca itp.), od dzierżenia (władanie nieruchomością za kogoś innego – art.

338 k.c.). Z art. 338 k.c., a wcześniej z art. 297 pr. rzecz. wynika, że dzierżenie tym

różni się od posiadania, że dzierżyciel nie ma woli posiadania rzeczy dla siebie,

lecz włada faktycznie rzeczą za kogo innego (animus possidendi rem pro alieno,

aniumus detendi). Również na dzierżenie oprócz wspomnianego elementu woli

składa się faktyczne władanie rzeczą (corpus), które manifestuje się na zewnątrz

tak samo jak posiadanie.

Po zakończeniu wojny jednostki organizacyjne Skarbu Państwa władały

nieruchomością przy ul. S.

nr 21 na podstawie dekretu z 8 marca 1946 r. o

majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). W orzecznictwie

ugruntowany jest pogląd, że faktyczne władanie Skarbu Państwa wykonywane na

podstawie przepisów tego dekretu było władaniem za właściciela lub posiadacza,

nie było więc posiadaniem w rozumieniu prawa cywilnego (por. uchwałę Izby

Cywilnej z 24 maja 1956, z uzupełnieniem wprowadzonym uchwałą z 26

października 1956 r., 1 CO 9/56, OSN 1957, nr 1, poz. 1, postanowienie Sądu

Najwyższego z 24 maja 2005 r., V CK 664/04, nie publ.).

Przyjęcie, że od chwili objęcia nieruchomości w faktyczne władanie

wnioskodawca nie był jej posiadaczem nie eliminowało możliwości późniejszej

zmiany charakteru władania tą nieruchomością z dzierżenia w posiadanie, w tym

też samoistne. Aby doszło do zmiany dzierżenia w posiadanie władający faktycznie

rzeczą musi zamanifestować w sposób zauważalny dla innych podmiotów

(właściciela i otoczenia), zmianę sposobu władania nieruchomością, podobnie jak

ma to miejsce w przypadku zmiany charakteru posiadania rzeczy z zależnego

w posiadanie samoistne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 marca

1971 r., III CRN 516/70, OSPiKA 1971, nr 11, poz. 207; z 17 grudnia 1999 r.,

III CKN 9/99, nie publ.; z 29 września 2004 r., II CK 550/03, nie publ.).

Zmiana dzierżenia nieruchomości przez wnioskodawcę w posiadanie mogła

nastąpić w związku z przywróceniem posiadania nieruchomości podlegającej

przepisom dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich (por. postanowienia

SN: z 4 stycznia 1966 r., III CR 164/65, PUG z 1996, nr 7, poz. 242; z 14 czerwca

1996 r., II CRN 15/96, niepubl.). Ocena władania jako posiadania samoistnego,

stanowiącego przesłankę zasiedzenia nieruchomości, nie jest uzależniona

od okoliczności uzyskania przez Skarb Państwa władania rzeczą (w ramach

imperium czy dominium), lecz wyłącznie od sposobu władania rzeczą, jest zatem

oceniania w kontekście przesłanek określonych w art. 336 k.c., czyli władztwa nad

rzeczą i woli władania rzeczą dla siebie(por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej

Sądu Najwyższego z 26 października 2007 r., III CZP 30/07 OSNC 2008, Nr 5,

poz. 43).

Wnioskodawca twierdził, że od 1947 r. jego jednostki organizacyjne władały

nieruchomością, której dotyczy wniosek, a - w świetle art. 339 k.c. - władanie

to przemawia za przypisaniem mu statusu posiadacza samoistnego nieruchomości.

Uczestniczka zaprzeczyła temu, by władanie nieruchomością przez wnioskodawcę

miało cechy posiadania samoistnego. W tej sytuacji zasadnicze znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy miała ocena charakteru władania nieruchomością przez

Skarb Państwa od lipca 1947 r. i zakwalifikowanie go jako posiadania samoistnego,

zależnego względnie dzierżenia.

Władanie nieruchomością przez Skarb Państwa można by zakwalifikować

jako posiadanie samoistne w rozumieniu art. 336 k.c., gdyby miało ono treść

przewidzianą tym przepisem, charakteryzującą się takim władztwem nad rzeczą,

które związane jest z korzystaniem z niej z wyłączeniem innych osób, pobieraniem

pożytków i dochodów we własnym imieniu i dla siebie, jak też swobodnym

dysponowaniem nią. Rzeczywista wola posiadacza, która decyduje o charakterze

posiadania wynika z manifestowania na zewnątrz aktów władania rzeczą, które

w ocenie osób trzecich stanowią przejaw właścicielskiego zachowania. Istotne jest

zatem postrzeganie posiadacza przez otoczenie jako właściciela.

W rozstrzyganej sprawie ocenie podlegało władanie nieruchomością przez

wnioskodawcę datujące się – według twierdzeń wniosku - od lipca 1947 r.

Za prawidłową należy uznać ocenę Sądu Okręgowego, że samo zawarcie ugody

w sprawie

o

przywrócenie

posiadania

właścicielce

nie

musiało

oznaczać

automatycznego przekształcenia się dzierżenia nieruchomości w posiadanie

samoistne Skarbu Państwa. Właścicielka nieruchomości przy ul. S. nr 21, o której

istnieniu Skarb Państwa wiedział, po przywróceniu jej 25 kwietnia 1947 r.

posiadania tej nieruchomości, nie objęła jej faktycznie we władanie ani też nie

zleciła zarządu tą nieruchomością żadnej osobie czy jednostce organizacyjnej. Z

ustaleń Sądów nie wynika, żeby w odniesieniu do nieruchomości została wydana

decyzja o powierzeniu jej w zarząd na podstawie przepisów ustawy z 16 grudnia

1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. RP Nr 21,

poz. 87 ze zm.), rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 9 czerwca 1959

r. w sprawie przejmowania budynków w zarząd państwowy (Dz. U. Nr 38, poz. 237

ze zm.), czy też rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony

Środowiska z 5 października 1974 r. w sprawie przejmowania budynków

niestanowiących

własności

jednostek

gospodarki

uspołecznionej

w zarząd

terenowych organów administracji państwowej lub jednostek gospodarczych

(Dz. U. Nr 37, poz. 222). Jednocześnie z ustaleń tych wynika, że określone

czynności w stosunku do nieruchomości i korzystających z niej osób podejmowały

państwowe, a od 1990 r. – komunalne jednostki organizacyjne, powołane do

wykonywania zarówno zarządu, jak i administracji zabudowanych nieruchomości

przejętych w zarząd państwowy na podstawie powołanych wyżej przepisów lub

faktycznie,

bez

uprzedniego

wydania

w

tym

przedmiocie

rozstrzygnięć

w przewidzianej prawem formie. Objęcie w faktyczny zarząd zabudowanych

nieruchomości, także tych, co do których zapadły orzeczenia o przywróceniu ich

posiadania nieobecnym z uwagi na czas wojny właścicielom, miało związek

z potrzebą

podjęcia

działań

zmierzających

do

zaspokojenia

potrzeb

mieszkaniowych społeczeństwa w warunkach powojennych i wejściem w życie

przepisów o publicznej gospodarce lokalami. Skoro ustawodawca nałożył na

organy administracji zadanie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a formą

realizacji tego zadania było kreowanie i rozwiązywanie stosunków najmu

decyzjami, które początkowo mogły dotyczyć lokali we wszystkich kategoriach

budynków (państwowe, prywatne, kamienice czynszowe, domy jednorodzinne),

a wydawane były niezależnie od woli właściciela, to obowiązki właściciela –

wynajmującego,

gdy

ten

był

nieobecny,

musiała

wykonywać

jednostka

organizacyjna powołana do zarządzania nieruchomościami. Z tego względu

wykazywanie

przez

wnioskodawcę,

że

sposób

jego

władania

sporną

nieruchomością, polegający na wydawaniu decyzji o przydziale lokalu, zawieraniu

umów najmu, pobieraniu czynszu i wykonywaniu remontów, odpowiadał władaniu

wykonywanemu przez właściciela, nie wyłączało możliwości przyjęcia przez Sąd,

że wnioskodawca był jedynie dzierżycielem. Z tymi wnioskami koresponduje

ustalenie, że Skarb Państwa zabezpieczył przez wpis hipoteki przymusowej swoją

wierzytelność o zwrot wydatków dokonanych na remont budynku przy ul. S. nr 21, a

podstawą dla wydatkowania środków finansowych na remont i następnie

zabezpieczenia wierzytelności o ich zwrot były przepisy ustawy z 22 kwietnia

1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie

budynków (tekst jedn. Dz. U. z 1968 r. Nr 27, poz. 166 ze zm.). Ustawa ta miała

zastosowanie do takich budynków, stanowiących własność osób fizycznych lub

prawnych, w których wprowadzono publiczną gospodarkę lokalami (art. 1 ustawy

z 22 kwietnia 1959 r.). Niezależnie od tego z jakiego źródła pochodziły środki

przeznaczone na przeprowadzenie remontów, także kapitalnych, nie ma podstaw

do przyjęcia, że remonty dokonywane były przez Skarb Państwa we własnym

imieniu i dla siebie, skoro następnie nieruchomość została obciążona hipoteką do

wysokości poniesionych wydatków. Stanowiło to wyraz działania na rzecz i koszt

wpisanych do księgi wieczystej właścicieli, do których należały lokale będące

przedmiotem publicznej gospodarki lokalami. Hipoteczne zabezpieczenie roszczeń

względem nieobecnego właściciela z tytułu poniesionych przez Skarb Państwa

kosztów remontów budynku na nieruchomości przy ul. S. nr 21, przemawia

za przyjęciem, iż Skarb Państwa cały czas władał nieruchomością za właściciela,

a nie jak właściciel. Trafnie w związku z tym przyjął Sąd Okręgowy, że władanie

nieruchomością przez Skarb Państwa świadczyło jednoznacznie o władaniu przez

wnioskodawcę nieruchomością w sposób charakterystyczny dla okresu publicznej

gospodarki lokalami, a więc nosiło cechy zarządu sprawowanego za właściciela.

W sprawie nie zostały ustalone takie okoliczności, które by świadczyły o tym,

że podejmowane przez te jednostki działania w odniesieniu do nieruchomości przy

ul. S. nr 21, wynikały z traktowania jej jak własnej i polegały na demonstrowaniu

względem innych podmiotów woli decydowania o niej jak właściciel.

Zasadnie przyjął także Sąd Okręgowy, że brak u wnioskodawcy woli

posiadania nieruchomości dla siebie uzasadnia również treść zarządzenia

Prezydenta Miasta z 14 lipca 2004 r., która potwierdza, że według dokumentacji

posiadanej przez jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, w oparciu o którą

wydano to zarządzenie, nieruchomość przy ul. S. nr 21 nie stała się własnością

Skarbu Państwa i miała status rzeczy znajdującej się jedynie w zarządzie

wnioskodawcy. Z treści zarządzenia i jego uzasadnienia wynika, że zarządzanie

nieruchomościami miało się odbywać z korzyścią dla zastępowanych osób i nie

mogło prowadzić do zasiedzenia.

Skoro

zatem

uczestniczka

obaliła

domniemanie,

że

władanie

nieruchomością przez wnioskodawcę ma charakter posiadania samoistnego,

o którym stanowi art. 336 k.c. (poprzednio art. 296 § 1 pr. rzecz.), a było jedynie jej

dzierżeniem w rozumieniu art. 338 k.c. (poprzednio art. 297 pr. rzecz.), to tym

samym Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów art. 172 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 336

k.c. oraz art. 50 § 1 i 2 w zw. z art. 296 § 1 pr. rzecz. w zw. z art. XLI § 2 ustawy

z 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz.

94) przyjmując, że wnioskodawca nie nabył prawa własności nieruchomości objętej

wnioskiem przez zasiedzenie.

Uwzględniając powyższe skarga kasacyjna została oddalona na podstawie

art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 398 21

k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.

jz