III CSK 1/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CSK 1/10

POSTANOWIENIE

Dnia 18 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Gminy C. i Skarbu Państwa-Starosty Powiatu C.

przeciwko Ewie L., Katarzynie W., Kazimierzowi L. i Wiesławie K.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 marca 2010 r.,

na skutek skargi kasacyjnej pozwanej Ewy L. i skargi kasacyjnej pozwanej

Katarzyny W.

od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 maja 2009 r.,

odrzuca obie skargi kasacyjne w zakresie dotyczącym

rozstrzygnięcia w przedmiocie zażalenia (pkt I), a w pozostałym

zakresie odmawia przyjęcia ich do rozpoznania; nie obciąża Ewy

L. kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanych

Ewy L. i Katarzyny L. od wyroku Sądu Rejonowego w C. uwzględniającego

powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej oraz oddalił zażalenie

wymienionych pozwanych na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 18 czerwca

2008 r. w przedmiocie sprostowania – na podstawie art. 350 § 1 k.p.c. –

przytoczonego wyroku. Zaskarżając odrębnymi skargami kasacyjnymi wyrok w

całości, pełnomocnik pozwanych wniosek o przyjęcie skarg do rozpoznania oparł

na jednakowych podstawach z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga

kasacyjna

jest

nadzwyczajnym

środkiem

zaskarżenia

funkcjonującym na rzecz państwa, a więc w interesie publicznym. Stoi ona przede

wszystkim na straży wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

zaspokojenia interesu ogólnego. Sąd Najwyższy już w okresie obowiązywania

kasacji, będącej zwyczajnym środkiem odwoławczym, podkreślał, że podstawowym

celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez

zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa

i jursprudencji (postanowienie z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000,

nr 7-8, poz. 147).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie

przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację

publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne.

Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, nie jest trzecią instancją

sądową. Sąd kasacyjny nie sądzi sprawy, lecz rozpoznaje skargę kasacyjną

w interesie publicznym, wyjaśniając istotne zagadnienie prawne, dokonując

wykładni

przepisów

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów bądź usuwając z obrotu prawnego orzeczenia

wydane w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwe. Dlatego

nie każda skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

Ograniczenia środków zaskarżenia są znane współcześnie w różnych

ustawodawstwach. Są one zgodne z zaleceniami Rady Europy, które zmierzają do

ograniczenia

liczby

instancji

oraz

zezwalają

na

wprowadzenie

środków

ograniczających dostęp do sądu najwyższego szczebla. W judykaturze Sądu

Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, już w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, iż

ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne ani

z Konstytucją,

ani

z

postanowieniami

wiążących

Polskę

konwencji

międzynarodowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia

1998 r., I PZ 54/97, OSNAPUS 1999, nr 3, poz. 92, postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 29 grudnia 1998 r., I PZ 67/98, OSNAPUS 2000, nr 2, poz. 65

oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

17 stycznia 2001 r. III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53). Takie stanowisko

wyraził również Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK Zbiór Urzędowy 2000, nr 5, poz. 14).

W niniejszej sprawie nie zachodzą przytoczone przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Nie występują wskazane we wnioskach o przyjęcie

skarg kasacyjnych do rozpoznania istotne zagadnienia prawne i potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

rozbieżności

w

budzących

orzecznictwie

poważne

sądów.

wątpliwości

Istotnym

oraz

wywołujących

zagadnieniem

prawnym

w rozmienieniu art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane

dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju

prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego – sformułowania tego

zagadnienia z przytoczeniem wiążących się z nim konkretnych przepisów prawnych

oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002 r., nr 1, poz. 11; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda

2004 r. Nr 7-8, poz. 51; z dnia 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, Lex nr 180 841).

Wniosek o przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej ze względu na potrzebę

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie wymaga natomiast – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 15 października 2002 r. II Cz 102/02 (niepubl.) –

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi wątpliwości, nie doczekał

się wykładni bądź niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie.

Rozumianemu w wyżej przedstawiony sposób istotnemu zagadnieniu

prawnemu i potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów nie opowiadają

podniesione przez skarżące kwestie przede wszystkim dlatego, że zostały one

ograniczone

do

sformułowania

pytań,

bez

przedstawienia

odpowiedniej

argumentacji jurydycznej. Niezależnie od tego spełnienie obowiązku uzasadnienia

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać – jak

w niniejszych skargach – na odwoływaniu się do podstaw skargi kasacyjnej i jej

uzasadnienia, albowiem wspomniane wymaganie jest niezależnym elementem

konstrukcyjnym skargi kasacyjnej i wymaga odrębnego, samodzielnego wywodu

prawnego.

Ponadto

skarżące

nie

wykazały,

na

czym

polega

istność

przestawionego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zawiera też

argumentów przekonujących, że podniesione przez skarżące kwestie budzą

poważne

wątpliwości

(dotyczą

problemu

nierozwiązanego

w

doktrynie,

rozstrzyganego różnie w orzecznictwie) i przytoczenia orzeczeń, świadczących

o rozbieżności w judykaturze.

Nie zachodzi także wskazana we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania oczywista zasadność skargi kasacyjnej. Powołanie się na tę

przesłankę wymaga – jak wyjaśniono w orzecznictwie – wykazania, że zaskarżony

wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub

podstawowych zasad prawa, widocznym prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy i dłuższych badań

lub dociekań. Chodzi więc o szczególne, kwalifikowane wypadki naruszenia prawa

przez sąd drugiej instancji (por. postanowienie z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ

197/02, OSNC 2004 r., nr 3, poz. 49). Uzasadnienie omawianej przesłanki przyjęcia

skarg kasacyjnych do rozpoznania, ograniczone do zarzutu, że zaskarżony wyrok

został wydany z naruszeniem przepisów prawa procesowego, nie daje podstaw do

uznania, że skargi kasacyjne są oczywiście uzasadnione w wyżej przedstawionym

rozumieniu.

W skargach kasacyjnych skarżące podniosły zarzut nieuwzględnienia przez

Sąd odwoławczy nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji,

spowodowanej pozbawieniem ich możliwości obrony swych praw w związku

z wydaniem postanowienia z dnia 18 czerwca 2008 r. w przedmiocie sprostowania

wyroku (art. 379 pkt 5 w związku z art. 378 § 1 k.p.c.). W orzecznictwie przyjmuje

się, że pozbawienie strony (uczestnika postępowania) możności obrony swych

praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) ma miejsce wtedy, gdy z powodu wadliwości

procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia

konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było

wskazać przy wydaniu orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła i nie brała

udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999, nr 5, poz. 41 –

dodatek). Taka sytuacja nie zaistniała w sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że

skarżące

zakwestionowały

–

ich

zadaniem

–

wadliwe

postanowienie

o sprostowaniu wyroku. Jednakże wniesione zażalenia zostały przez Sąd

odwoławczy oddalone. Nie ma zatem podstaw do przyjęcie, że doszło do

pozbawienie skarżących możności obrony swych praw w wyżej przedstawionym

rozumieniu. W konsekwencji, nie zachodzi też przesłanka przyjęcia skarg

kasacyjnych do rozpoznania w postaci nieważności postępowania.

Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje od wydanego

przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie

odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie

w sprawie. Nie ulega wątpliwości, że zamieszczone w sentencji wyroku

postanowienie

Sądu

Okręgowego

o

oddaleniu

zażalenia

skarżących

na

postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 18 czerwca 2008 r. o sprostowaniu

wyroku nie należy do żadnej z kategorii postanowień wymienionych w art. 398 1 § 1

k.p.c. Skargi kasacyjne w zakresie dotyczącym tego postanowienia podlegają

zatem odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 3986 § 3 i 3989 § 2 k.p.c.).