III CO 8/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CO 8/08

POSTANOWIENIE

Dnia 17 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z powództwa Z. K., K. M., M. M., A. M. i J. M.

przeciwko "R.(…)" sp. z o.o. w K., Skarbowi Państwa - Wojewodzie A. i Prokuraturze

Okręgowej w K. oraz Gminie Miejskiej K.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 grudnia 2008 r.,

na skutek skargi powodów o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt III CSK (...),

1. odrzuca skargę powódek A. M. i J. M. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22

czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK (...),

2. przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. wnioski Z. K., K. M. i M. M. o

zwolnienie

od

kosztów

sądowych

w

postępowaniu

o

wznowienie

postępowania kasacyjnego zakończonego prawomocnym postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK (...).

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy postanowieniem z 22 czerwca 2007 r. sygn. akt III CSK (...)

odrzucił skargę kasacyjną powodów Z. K., K. M., M. M., A. M. i J. M. od wyroku Sądu

Apelacyjnego z 27 lipca 2006 r., sygn. akt I ACa (…), bowiem nie zawierała ona wniosku

o przyjęcie do rozpoznania z uzasadnieniem.

W dniu 3 października 2008 r. powodowie reprezentowani przez pełnomocnikaadwokata wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego wymienionym

wyżej postanowieniem, wskazując niezgodność art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. w związku z art.

3984 § 1 pkt 3 k.p.c. stanowiących podstawę postanowienia Sądu Najwyższego, z art.

45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji, stwierdzoną wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z 1 lipca 2008 r. sygn. akt SK 40/07, opublikowanym w Dz. U. Nr 120,

poz. 779 z 8 lipca 2008 r.

Skarżący domagali się uchylenia postanowienia Sądu Najwyższego z 22 czerwca

2007 r. sygn. III CSK (...) wraz zasądzeniem kosztów postępowania a także zwolnienia

powodów od „ponoszenia kosztów postępowania” na podstawie art. 100 ust. 2 w

związku z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 lipca 2008 r. orzekł, że art. 3984 § 1 pkt 3

ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz.

296, ze zm.) jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej oraz, że art. 3986 § 2 i 3 w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.

w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie - bez wezwania do usunięcia braków - skargi

kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych w art. 398 4 § 1 pkt 3 powołanej

ustawy, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

ma moc obowiązującą z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inny termin utraty

mocy obowiązującej aktu normatywnego. Skutek określony w taki sposób nie może być

inaczej rozumiany niż prospektywnie, jednak w odniesieniu do stanów ukształtowanych

prawomocnym orzeczeniem sądu lub rozstrzygnięciem innego organu zasada działania

na przyszłość doznaje wyłomu w art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowiącego, że orzeczenie

Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub

z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne

orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych

sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego

rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego

postępowania.

Powoływany przepis nie pozwala uznać, że wyrok Trybunału stwierdzający

niezgodność aktu normatywnego z aktem wyższego rzędu mógłby mieć zastosowanie

tylko do orzeczenia, które uprawomocniło się po jego ogłoszeniu, byłby to bowiem

przypadek niezgodności z prawem już ukształtowanym i promulgowanym. Wskazuje na

to również sposób liczenia biegu terminu (art. 407 § 2 k.p.c.).

Takie zdarzenie, jak niezgodność z prawem (ukształtowanym wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego) orzeczenia sądu albo rozstrzygnięcia innego organu

podlegają kontroli instancyjnej lub nadzwyczajnej, a nie wznowieniu na podstawie

określonej w art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz – w postępowaniu cywilnym - art. 4011

k.p.c. Dlatego należy uznać dopuszczalność wznowienia na przytoczonej podstawie

prawomocnych orzeczeń wydanych w postępowaniu cywilnym, przed ogłoszeniem

wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie właściwy do orzekania w przedmiocie wznowienia

postępowania jest Sąd Najwyższy. Skarga złożona przez pozwanych, jak każde pismo

wszczynające postępowanie, podlega badaniu pod kątem warunków formalnych oraz

obowiązkowi uiszczenia opłaty. Stosownie do art. 1262 § 1 k.p.c. sąd nie podejmie

żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata,

natomiast art. 3 ust. 2 pkt 8 lit.a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

przewiduje opłatę sądową m.in. od skargi o wznowienie postępowania. Ze względu na

współuczestnictwo po stronie powodowej, należy ponadto zwrócić uwagę na art. 4 tej

ustawy wymagający indywidualnej kontroli spełnienia fiskalnego obowiązku strony

wobec Skarbu Państwa. Z przepisu wskazanego wynika pierwszeństwo rozstrzygnięcia

kwestii opłat, jako wstępnej wobec istoty postępowania, dlatego kierując się art. 117 § 3

k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd

Najwyższy przekazał wniosek Sądowi Okręgowemu w K. do rozpoznania wniosku

powodów wymienionych w pkt 2. postanowienia.

Odnośnie do powodów A. M. i J. M. skarga została uznana za niedopuszczalną. Z

uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z 27 lipca 2006 r., zaskarżonego skargą

kasacyjną przez powodów wynika, że J. M. oraz A. M. żądały zasądzenia na rzecz

każdej z nich odszkodowania w wysokości indywidualnie oznaczonej. Roszczenie

powódek oraz pozostałych powodów oparte było na jednakowej podstawie faktycznej i

prawnej, co oznacza, że zachodziło między nimi współuczestnictwo procesowe formalne

(art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.). Kwoty dochodzone przez A. M. i J. M. nie osiągały progu

dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o roszczenia majątkowe a zatem

zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., ich skargi kasacyjne były niedopuszczalne. Okoliczności

tej nie zmienia wskazanie przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 czerwca

2007 r. podstawy odrzucenia skargi wymienionej w art. 398 6 § 2 k.p.c., ponieważ była

ona

wówczas

wystarczająca. W

razie

wznowienie

postępowania

i uchylenia

postanowienia objętego skargą, przedmiotem ponownego rozpoznania byłaby nadal

skarga kasacyjna wniesiona 28 grudnia 2006 r., a przedmiotem postępowania

naprawczego byłby tylko „brak pisma” wynikający z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. W takiej

sytuacji wykładnia językowa art. 4011 k.p.c. prowadząca do wniosku o konieczności

wznowienia postępowania i uchylenia (w tej części) postanowienia Sądu Najwyższego

odpowiadającego prawu nie może być akceptowana, gdyż prowadziłaby do wniosku o

nieracjonalności ustawodawcy.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. uznał skargę

o wznowienie postępowania za niedopuszczalną i odrzucił ją w części wskazanej w pkt

2 postanowienia.