III CO 46/24 · Sąd Najwyższy

III CO 46/24 POSTANOWIENIE 1 lutego 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski na posiedzeniu niejawnym 1 lutego 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku J.P.‎z udziałem A.P.‎o zniesienie współwłasności i podział majątku wspólnego,‎na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu‎postanowieniem z 4 stycznia 2024 r., IX Ns 1032/23,‎o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu (art. 441 § 1 k.p.c.).

UZASADNIENIE

1.Postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu wystąpił do Sądu Najwyższego na podstawie art. 441 k.p.c. o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z wniosku J.P. z udziałem A.P. o zniesienie współwłasności i podział majątku wspólnego.2.W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca jest sędzią tego Sądu, co może stworzyć przekonanie w odbiorze społecznym, jak i u uczestniczki postępowania o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny.Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3.Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. przekazanie przez Sąd Najwyższy sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu jest możliwe tylko wówczas, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.4.Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni zgadza się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z 25 sierpnia 2022 r., III CO 594/22, zgodnie z którym przedmiotowy wniosek nie podlega rozpoznaniu na podstawie art. 441 k.p.c., albowiem w tej sprawie znajduje zastosowanie art. 481 k.p.c., zgodnie z którym w przypadku wyłączenia sędziego na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., sąd występuje do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd przełożony wyznacza inny równorzędny sąd. 5.Przepis ten został dodany ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1469 ze zm.).

W uzasadnieniu nowelizacji podkreślono, że „uwzględnienia wymaga społeczne oczekiwanie, by konsekwencją wyłączenia sędziego w sytuacjach, gdy jest on osobiście zainteresowany w sprawie (czyli w przypadkach określonych w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c.), było rozpoznanie sprawy przez inny sąd. Takie rozwiązanie pozwala z góry wykluczyć wpływ oczywistych zależności osobistych (koleżeńskich, towarzyskich) między wyłączonym sędzią a pozostałymi sędziami danego sądu na rozstrzygnięcie danej sprawy. Rozpoznanie sprawy przez inny równorzędny sąd nie narusza konstytucyjnego prawa stron do sądu, skoro rozpoznanie sprawy następuje na podstawie i w trybie tych samych norm prawnych, co w sądzie pierwotnie właściwym, a odejście od zasad ustalania właściwości jest uzasadnione potrzebą lepszego zagwarantowania bezstronności sądu”.6.Niewątpliwym jest, że wprowadzenie tej instytucji procesowej miało służyć wzmocnieniu społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości przez wyeliminowanie sytuacji, w której sprawa z udziałem sędziego będzie podlegała rozstrzygnięciu w sądzie, w którym pełni swój urząd. 7.W ocenie Sądu Najwyższego art. 481 k.p.c. należy rozumieć w ten sposób, że jeśli stroną w konkretnej sprawie jest określony sędzia sądu właściwego miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy, to na wniosek tego sądu sąd nad nim przełożony wyznacza do jej rozpoznania inny sąd równorzędny i to bez względu na to, czy sędzia wyłączony z mocy ustawy został wyznaczony do jej rozpoznania. 8.Przepis ten należy więc uznać za lex specialis wobec regulacji z art. 44 i 441 k.p.c. W każdym przypadku, gdy w sądzie właściwym orzeka iudex inhabilis z art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. aktualizuje się obowiązek wyznaczenia innego sądu równorzędnego do rozpoznania sprawy z udziałem tego sędziego w trybie, o którym mowa w art. 481 k.p.c.9.Dlatego na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. (K.W.)(r.g.)