III CO 2/04 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CO 2/04

Wniosek o wyłączenie sędziego musi określać osobę (tożsamość)

sędziego, którego dotyczy, oraz wskazywać zindywidualizowane przyczyny

wyłączenia. Jeżeli wniosek dotyczy większej liczby sędziów, wszyscy oni

muszą być oznaczeni przez wskazanie imion i nazwisk, a przyczyny

wyłączenia powinny być odniesione do każdego z nich.

Braki lub niedokładności wniosku w tym zakresie uniemożliwiają nadanie

mu właściwego biegu, co powoduje konieczność wszczęcia postępowania

przewidzianego w art. 130 k.p.c.; przeprowadza je sąd (przewodniczący), w

którym sprawa się toczy.

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leasing Fabryczny – spółki z o.o. w L.

przeciwko Józefowi Romanowi Ś. i z powództwa wzajemnego Józefa Romana Ś.

przeciwko Leasing Fabryczny, spółki z o.o. w L. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2004 r., wniosku Józefa

Romana Ś. o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Apelacyjnego w Lublinie

zwrócił akta Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie.

Uzasadnienie

Pozwany – powód wzajemny Józef Ś. złożył apelację od wyroku Sądu

Okręgowego w Lublinie z dnia 23 października 2003 r., a następnie w pismach

procesowych z dnia 30 stycznia i 1 marca 2004 r. wniósł o „odebranie Sądowi

Apelacyjnemu prawa do rozpatrzenia apelacji” oraz o „wyłączenie wszystkich

sędziów Sądu Apelacyjnego w Lublinie”. Wniosek o wyłączenie sędziów został

uzasadniony „podejrzeniem SSA w Lublinie o współpracę z tzw. Mafią UBikacji z ul.

Szucha” oraz stwierdzeniem, że „brak logiki w wydanych wyrokach nie może być

przypadkiem”, a „to wszystko nie mogłoby się wydarzyć, gdyby w sprawę nie byli

zamieszani przełożeni prokuratorów oraz sędziów”. Obydwa pisma zakończone

zostały niejasnym stwierdzeniem, że „nastąpił konflikt interesów”.

Zarządzeniem z dnia 10 marca 2004 r. przewodniczący w Sądzie Apelacyjnym

zwrócił się o złożenie przez wszystkich sędziów wyjaśnień („oświadczeń”)

przewidzianych w art. 52 k.p.c. Z wyjaśnień tych wynika, że między sędziami Sądu

Apelacyjnego w Lublinie a powodem i pozwanym nie zachodzi żaden stosunek

osobisty tego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności.

W dniu 23 marca 2004 r. przedstawiono wniosek pozwanego (powoda

wzajemnego) do rozpoznania Sądowi Najwyższemu (art. 52 § 1 in fine k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji – uzupełnianego przepisami art. 1 § 2,

art. 2 § 1 i art. 82 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. – dalej „Prawo o u.s.p.”) oraz z

odpowiednimi przepisami kodeksu postępowania cywilnego i rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. – regulamin wewnętrznego

urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 218 ze zm.), które

zachowało moc na podstawie art. 211 § 2 Prawa o u.s.p. – obowiązkiem, a

jednocześnie prawem sędziego, jest rozpoznanie przydzielonej mu sprawy i

wydanie wyroku (wymierzenie sprawiedliwości). Przewidziany w art. 48 k.p.c.

wniosek o wyłączenie sędziego jest więc czynnością procesową strony zmierzającą

do pozbawienia sędziego tego prawa, z jednoczesnym zwolnieniem go z

ustrojowego obowiązku wydania wyroku. W tym samym celu zmierza żądanie

sędziego, jeżeli sam wystąpi o wyłączenie.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 21 sierpnia

2003 r., III CZP 42/03 (OSNC 2004, nr 7-8, poz. 107), wyłączenie sędziego

wzmacnia

zasadę

bezstronności i stanowi

jeden

z istotnych

elementów

niezawisłości, z jednej bowiem strony zapewnia obiektywizm orzekania oraz

utwierdza społeczne zaufanie do sądu, z drugiej natomiast zwalnia sędziego od

rozwiązywania trudnych i często nieuniknionych konfliktów sumienia. Z tych

przyczyn – zważywszy także na wskazane odniesienia ustrojowe, gwarancje

konstytucyjne zawarte w art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz doniosłe skutki procesowe

określone w art. 379 pkt 4 k.p.c. – stosowanie przepisów dotyczących wyłączenia

sędziego musi być ścisłe i wolne od jakichkolwiek uproszczeń.

Należy także podkreślić, że przepisy art. 49 i nast. k.p.c. nie przewidują –

znanego w innych systemach – wyłączenia całego sądu jako organu władzy

publicznej (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1957 r., 1

CO 27/57, OSP 1958, nr 5, poz. 141 lub z dnia 23 września 1965 r., II PO 5/65,

„Nowe Prawo” 1966, nr 4, s. 525); dopuszczalne i możliwe jest wyłączenie ściśle

oznaczonej osoby lub osób, co do których występują wątpliwości, czy ze względu

na stosunek osobisty z jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachowają pełny

obiektywizm. Oczywiście, nie jest wykluczone – jeżeli wystąpią ku temu podstawy –

wyłączenie wszystkich sędziów zajmujących stanowiska w danym sądzie, w takim

jednak wypadku konieczny jest indywidualny wniosek dotyczący każdego sędziego

oraz orzeczenie o jego wyłączeniu w konkretnej sprawie.

Przepis art. 50 k.p.c. wymaga, aby wniosek o wyłączenie sędziego został

zgłoszony na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, z

uprawdopodobnieniem

przyczyn

wyłączenia.

Zważywszy

na

całokształt

unormowania instytucji wyłączenia sędziego i jej ustrojową doniosłość, jest

oczywiste – chociaż z art. 50 k.p.c. to wprost nie wynika – że wniosek o wyłączenie

sędziego musi ściśle określać osobę (tożsamość) sędziego, której dotyczy, oraz

wskazywać zindywidualizowane przyczyny wyłączenia. Jeżeli wniosek dotyczy

większej liczby sędziów, wszyscy oni powinni być oznaczeni przez wskazanie imion

i nazwisk, a przyczyny wyłączenia – opisanie stosunku osobistego mogącego

wywoływać wątpliwości co do bezstronności – powinny być odniesione do każdego

z nich. Uwzględniając treść art. 48 k.p.c. oraz fakt, że dane obejmujące imiona i

nazwiska sędziów tworzących składy rozpoznające poszczególne sprawy są jawne

(art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 42 § 2 Prawa o u.s.p. oraz art. 9 i 525 k.p.c.; por.

także ustawę z dnia z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej,

Dz.U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.), wymaganie to musi być uznane za zupełnie

elementarne.

Braki lub niedokładności w tym zakresie uniemożliwiają nadanie wnioskowi

właściwego biegu, co oznacza, że zachodzi podstawa do wszczęcia postępowania

naprawczego

przewidzianego

w

art.

k.p.c.;

przeprowadza

je

sąd

(przewodniczący), w którym sprawa się toczy (por. uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 6 marca 1998 r., III CZP 70/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 132).

Należy przy tym podkreślić, że dopiero od chwili skutecznego – wolnego od wad

formalnych – złożenia wniosku sędzia staje się iudice suspecto, a więc dopiero od

tej chwili zachodzą ograniczenia jurysdykcyjne przewidziane w art. 50 § 3 i art. 51

k.p.c.

Z akt sprawy przedstawionych Sądowi Najwyższemu wynika, że pozwany

(powód wzajemny) nie oznaczył sędziów, których wyłączenia się domaga, ani nie

zindywidualizował przyczyn wyłączenia. Oświadczył tylko, że wnosi o „wyłączenie

wszystkich sędziów Sądu Apelacyjnego w Lublinie”, formułując ogólnikowe

„podejrzenie o współpracę z tzw. Mafią UBikacji z ul. Szucha”. W tej sytuacji

wniosek wadliwy formalnie, jako przedłożony bezzasadnie albo co najmniej

przedwcześnie,

należało

zwrócić

Sądowi

Apelacyjnemu

celem

postępowania naprawczego i postąpienia stosownie do jego wyników.

wdrożenia