III CO 1399/25 · Sąd Najwyższy

III CO 1399/25 POSTANOWIENIE 18 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa X.Y.‎przeciwko X.Y.1‎o separację,‎na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie‎postanowieniem z 7 listopada 2025 r., I C 837/25,‎o przekazanie do sądu równorzędnego, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. UZASADNIENIEPostanowieniem z 7 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, na podstawie art. 441 § 2 k.p.c., wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa X.Y. przeciwko X.Y.1 o separację.

Sąd wskazał, że z wnioskiem o wystąpienie do Sądu Najwyższego wystąpiła pozwana, która upatruje jego podstawy w okoliczności, że strony pełnią funkcję prokuratorów w okręgu właściwości Sądu Okręgowego w […] co może rodzić wątpliwości co do obiektywizmu postępowania i wpływać na postrzeganą bezstronność i niezawisłość sądu w oczach opinii publicznej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 441 § 1 k.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.

Przytoczona regulacja dotyczy sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu na to przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że samo subiektywne przekonanie strony, że postępowanie powinien prowadzić inny sąd niż właściwy zgodnie z ustawą, nie są wystarczające do zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. W szczególności zaś instytucja uregulowana w tym przepisie nie może służyć stronom do dowolnego ksztaltowania składu sądu orzekającego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r., III CO 653/25, niepubl; z 25 czerwca 2025 r., III CO 439/25, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że potrzeba przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 k.c. może zachodzić, gdy sprawa prowadzona jest np. przeciwko sędziemu danego sądu. Okoliczność pozwania w danej sprawie sędziego lub pracownika sądu właściwego powinna przemawiać za rozważeniem przez sąd rozpoznający powództwo okoliczności faktycznych w aspekcie ewentualnego wystąpienia w trybie art. 441 k.p.c., jednak o potrzebie wystąpienia do Sądu Najwyższego powinno decydować występowanie innych, szczególnych - czyli o kwalifikowanym charakterze - okoliczności uzasadniających zagrożenie dobra wymiaru sprawiedliwości, w szczególności społeczny odbiór sądu jako organu bezstronnego.

Gdyby bowiem intencją ustawodawcy było zastosowanie art. 441 k.p.c. do wszystkich spraw, w których pozwano sędziego lub pracownika sądu właściwego, wprowadziłby takie rozwiązanie wprost, podobnie jak uczynił to w art. 442 k.p.c. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2020 r., II CO 106/20, niepubl.). W przedmiotowej sprawie jako okoliczność uzasadniajaca przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi wskazany został fakt, że stronami postępowania są prokuratorzy. Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest to okoliczność wystarczajaca w przedmiotowej sprawie do zastosowania art. 441 k.p.c. Sam fakt wykonywania zawodu prokuratora i jedynie potencjalne służbowe kontakty między prokuratorami a sędziami nie są wystarczające do stwierdzenia, że w sprawie jest zagrożona wewnętrzna sfera bezstronności właściwego sądu.

Również wzgląd na zewnętrzny aspekt bezstronności sądu, oceniany z punktu widzenia opinii publicznej, na który powołano się w wystąpieniu, nie przemawia za jego zasadnością. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. np postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2020 r., V CO 1/20, niepubl.). Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy. Roman Trzaskowski‎ (M.M.)[a.ł]