III CNP 9/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CNP 9/13

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Gminy Miejskiej K.

przeciwko T. M. i in. ,

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 marca 2013 r.,

na skutek skargi pozwanej M. M.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Rejonowego

w K.

z dnia 31 marca 2010 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

M. M. współpozwana wraz z T. M. […],przez Gminę Miejską w sprawie I Nc

…/10/S przed Sądem Rejonowym wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem wydanego przez ten Sąd dnia 31 marca 2010 r. nakazu zapłaty.

Oparła skargę na podstawie naruszenia art. 6881 k.p.c. na skutek błędnej

wykładni polegającej na przyjęciu jej solidarnej odpowiedzialności, pomimo

iż w chwili wniesienia pozwu o zapłatę nie zamieszkiwała w lokalu wraz

z najemcami. Według skarżącej wymieniony nakaz zapłaty jest niezgodny z tym

samym przepisem W uzasadnieniu skargi wskazano, że nakaz zapłaty nie został

skutecznie doręczony pozwanej M. M., która w dniu 27 lipca 2009 r. wymeldowała

się z dotychczasowego pobytu stałego. Pozwana M. M. dowiedziała się o

postępowaniu z treści komorniczego zajęcia jej wynagrodzenia za pracę. Po

odebraniu odpisu pozwu o nakazu zapłaty wniosła do Sądu Rejonowego skargę o

wznowienie postępowania w sprawie I Nc …/10/S. Z treści uzasadnienia wydanego

dnia 19 listopada 2012 r. przez ten Sąd postanowienia odrzucającego skargę o

wznowienie postępowania, doręczonego z 2 grudnia 2010 r. pozwana dowiedziała

się o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia do

wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty. Ponieważ wniosek ten pozwana złożyła w

dniu 17 grudnia 2010 r. tj. po upływie ustawowego terminu z art. 166 § 1 k.p.c.,

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 września 2011 r. odrzucił wniosek.

Pozwana nie zaskarżyła tego postanowienia. W usprawiedliwieniu tego zaniechania

podała, że jest osobą nieporadną, wymagającą stałej opieki i nadzoru. Powodem

takiego stanu rzeczy jest patologiczny obraz stosunków panujących w rodzinie

pozwanej M. M. Codziennością dla niej były awantury i nadużywanie alkoholu oraz

groźby ojca. Ten stan psychiczny – sytuacyjny lub o podłożu psychotycznym uniemożliwił

podjęcie

rozsądnej

decyzji

co

do

zaskarżenia

w

terminie

niekorzystnego orzeczenia sądu pierwszej instancji. Dowodem na te okoliczności,

wskazanym w skardze, miało być przesłuchanie samej pozwanej M. M. oraz

świadka K. Ż.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie

stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia

w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Wyjątkowo, w wypadkach określonych w art. 4241 § 2 k.p.c., skarga przysługuje

także od orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji lub drugiej instancji,

w odniesieniu do których strona nie skorzystała z przysługujących jej środków

prawnych. Wyjątek od zasady wskazanej zasady w art. 424 1 § 1 k.p.c. dotyczy

sytuacji, w której nieskorzystanie przez stronę z przysługujących jej środków

prawnych wywołane zostało nadzwyczajnymi wypadkami, których zaistnienie

należy wykazać oraz występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym

charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego

lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany został pogląd, że każde

z sześciu wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. jest indywidualne

i niezależne, a zatem każde powinno być wyraźnie wyodrębnione i wypełnione.

Brak choćby jednego z nich powoduje, że skarga jest dotknięta istotną wadą,

nienaprawialną w trybie właściwym dla usuwania braków formalnych i podlega

odrzuceniu a limie (por. postanowienia z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 223/07,

niepubl.; z dnia 17 czerwca 2008 r., I BU 18/07, niepubl.; z dnia 16 października

2009 r., IV CNP 56/09, niepubl.; z dnia 5 sierpnia 2010 r., IV CNP 44/10, niepubl.;

z dnia 17 sierpnia 2010 r.).

Użyte w art. 4241 § 2 k.p.c. pojęcie „wyjątkowego wypadku” dotyczy zarówno

przyczyn niezgodności z prawem wyroku ocenianych w kontekście naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, jak i przesłanek, dla których strona postępowania sądowego

nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych do zaskarżenia orzeczenia

(zob. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r. II BP 16/11,

niepubl.; z dnia 12 maja 2011 r., II BU 10/10, niepubl.; z dnia 10 sierpnia 2010 r.,

II CNP 39/10, niepubl.). Jako przykłady "wypadków wyjątkowych", o których mowa

w art. 4241 § 2 k.p.c., wskazuje się w orzecznictwie ciężką chorobę strony, która

uniemożliwiła

wniesienie

środka

odwoławczego,

jej

stan

psychiczny

uniemożliwiający podjęcie rozsądnej decyzji co do zaskarżenia wyroku sądu

pierwszej instancji, katastrofę, klęskę żywiołową, uzyskanie błędnej informacji od

pracownika sądu co do sposobu i terminu zaskarżenia (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, Nr 6, poz. 113,

z dnia 22 czerwca 2007 r., III CNP 37/07, OSNC 2007, Nr 3, poz. 47, z dnia

30 listopada 2007 r., III CNP 67/07, OSNC-ZD 2008, nr C, poz. 90, z dnia 7 lutego

2008 r., IV CNP 217/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 114;.; z dnia 28 kwietnia

2011 r., I CNP 87/10, niepubl.; z dnia 21 grudnia 2011 r., II CNP 49/11, niepubl.;

z dnia 10 sierpnia 2012 r., II CNP 36/12, niepubl.; z dnia 20 września 2012 r.

II CNP 40/12 niepubl.). Wyjątkowe wypadki, umożliwiające złożenie skargi od

prawomocnego wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji, powinny być

jednoznacznie wykazane w samej skardze.

Tego wymagania nie spełnia skarga oparta na twierdzeniu pozwanej M. M.,

co do jej stanu psychicznego, który nie pozwolił jej wnieść zażalenia na

postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu od nakazu zapłaty. Wystarczy bowiem

uwzględnić, że pozwana M. M. podejmowała samodzielnie czynności procesowe

zmierzającego

do

uchylenia

nakazu

zapłaty

wydanego

przeciwko

niej

w postępowaniu upominawczym. Obejmowały one wniesienie skargi o wznowienie

postępowania a później złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia

sprzeciwu od nakazu zapłaty i złożenie samego sprzeciwu. Podjęcie tych

czynności, bez względu na ocenę ich adekwatności do sytuacji procesowej w jakiej

znalazła się pozwana M. M., skutecznie podważa jej twierdzenia co do

niemożliwości złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu.

W ramach tego samego elementu skargi uregulowanego w art. 4241 § 1 pkt 5

k.p.c. trzeba podnieść brak wykazania wystąpienia wyjątkowego wypadku

uzasadniającego wniesienie skargi pomimo niezaskarżenia orzeczenia sądu

pierwszej instancji ze względu na naruszenie podstawowych zasad porządku

prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka. W razie powołania się

na naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest bowiem

wykazanie, że dana zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku

prawnego oraz dokładne określenie w jaki sposób doszło do jej naruszenia.

Gdy zaś skarżący powołuje się na naruszenie konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela niezbędne jest oprócz wskazania danej zasady, powołanie

przepisu Konstytucji, z którego zasada wynika oraz dokładne określenie sposobu

jej naruszenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r.,

IV CNP 11/06, niepubl.; z dnia 6 grudnia 2006 r., V CNP 142/06, niepubl.

oraz z dnia 2 lutego 2010 r., V CNP 101/09). Tymczasem wnosząca skargę nie

tylko nie wykazała ale nawet nie wskazała, że zachodzi wyjątkowy wypadek

uzasadniający wniesienie skargi ze względu na kwalifikowaną niezgodność

z prawem orzeczenia.

Z tych przyczyn skarga pozwanej podlegała odrzuceniu na podstawie

art. 4248 § 1 k.p.c.

jw