III CNP 67/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CNP 67/07

POSTANOWIENIE

Dnia 30 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

w sprawie z powództwa M.B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "B."

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 listopada 2007 r.,

na skutek skargi strony pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt [...],

odrzuca skargę, nie obciąża pozwanej kosztami postępowania

wywołanego jej wniesieniem.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. wydał w dniu 12 października 2005 r. nakaz zapłaty w

postępowaniu upominawczym, w którym nakazał Spółdzielni Mieszkaniowej „B.”

zapłatę kwoty 30 268,18 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu na rzecz

powoda M.B., w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu, albo wniesienie

w tym terminie sprzeciwu.

Pozwana Spółdzielnia wniosła sprzeciw, który jednak postanowieniem z dnia

13 marca 2006 r. został odrzucony. Sąd Rejonowy uznał bowiem, że skarżąca nie

wykonała zarządzenia w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu.

Sprzeciw wniósł ustanowiony przez zarząd Spółdzielni pełnomocnik, przy czym

pełnomocnictwa w imieniu pozwanej udzielił prezes zarządu i pełnomocnik.

W ocenie Sądu, nie złożenia pełnomocnictwa dla pełnomocnika, który obok

prezesa zarządu umocował pełnomocnika procesowego oznacza, że nie wykazane

zostało uprawnienie tego pełnomocnika do udzielania dalszych pełnomocnictw.

W konsekwencji uznał Sąd Rejonowy, że sprzeciw został złożony przez

nieumocowanego należycie pełnomocnika procesowego, co powoduje, że jest

dotknięty brakiem formalnym, uniemożliwiającym nadanie mu dalszego biegu.

Zażalenie Spółdzielni wniesione od powyższego postanowienia oddalił Sąd

Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 4 lipca 2006 r.

Pozwana Spółdzielnia wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 lipca 2006 r. W

podstawach skargi zarzucała naruszenie prawa materialnego, to jest art. 54 § 1 zd.

drugie ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz. U. z

2003 r., nr 188, poz. 1848 ze zm.) oraz naruszenie przepisów procesowych, tj. art.

68 i art. 130 k.p.c. W skardze wskazała, że orzeczenie jest niezgodne ze

wskazanymi wyżej przepisami, a także z art. 78 Konstytucji, art. 55 § 1 pr. spółdz.

oraz z art. 504 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Pojęcie

postanowienia

kończącego

postępowanie

w

sprawie

było

wielokrotnie przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego, w tym także na tle

przepisów o dopuszczalności kasacji na podstawie art. 392 § 1 k.p.c.,

obowiązującego przed dniem 6 lutego 2005 r. (np. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 14 listopada 1996 r., I CKN 7/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 31,

z dnia 22 stycznia 1997 r., I CKN 48/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 107, z dnia

8 kwietnia 1997 r., I CZ 22/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 147, z dnia 5 lipca 2006 r.,

IV CNP 25/06, OSNC 2007/3/48). Jak wskazano w ostatnim z przytoczonych

orzeczeń, tak samo, jak w wypadku kasacji, również w odniesieniu do analizowanej

skargi, z punktu widzenia jej dopuszczalności zasadnicze kryterium odróżniające od

postanowień niekończących postępowania w sprawie stanowi to, czy orzeczenie

kończy postępowanie jako całość poddaną pod osąd, czy też kończy jedynie

fragment sprawy lub rozstrzyga kwestię wpadkową. W innym ujęciu zaś, orzeczenia

kończące postępowanie to takie, których uprawomocnienie się trwale zamyka

drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji (por.

uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22 i z dnia 31 maja

2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1).

Nie

może

budzić

wątpliwości,

że

zaskarżone

analizowaną

skargą

postanowienie trwale zamknęło stronie skarżącej drogę do wydania wyroku.

Konstatacja ta nie jest jednak wystarczająca do uznania, że wniesiona skarga

o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia

jest

dopuszczalna. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 lipca

2006 r., V CNP 86/06 (OSNCP nr 3, poz. 347), Sąd Najwyższy nie ma kognicji do

zastępowania sądu drugiej instancji i rozstrzygania, jakiej treści orzeczenie powinno

zapaść w następstwie nieodrzucenia apelacji. Pozostaje bowiem nieobjęty skargą

prawomocny wyrok sądu pierwszej instancji, korzystający z powagi rzeczy

osądzonej. W takiej zaś sytuacji, bezzasadne uniemożliwienie stronie kontroli

instancyjnej wyroku, niezgodne z prawem zamknięcie drogi do instancji

odwoławczej, będące naruszeniem uprawnień chronionych Konstytucją, uprawnia

stronę do złożenia skargi na niezgodność z prawem orzeczenia sądu pierwszej

instancji (art. 4241 § 2 k.p.c.), a przesłanki bezprawności orzeczenia formalnego

uniemożliwiającego

kontrolę

podlegają

przy

ocenie

apelacyjną

rozpoznaniu

orzeczenia

skargi

równi

pierwszoinstancyjnego

z

innymi

przesłankami

przewidzianymi w tym przepisie.

Podobna sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie, w której poprzestano

jedynie

na

ocenie

przesłanek

umożliwiających

wydanie

nakazu

zapłaty

w postępowaniu upominawczym. Cechą tego postępowania jest to, że po

prawidłowym wniesieniu sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w części nim objętej,

a sprawa podlega automatycznemu rozpoznaniu w trybie dla niej właściwym.

Kwestionowane przez skarżącą postanowienie zamknęło stronie pozwanej

możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy i wydania wyroku, który także

mógłby zostać poddany kontroli instancyjnej. Konsekwencją jego wydania jest

istnienie nakazu zapłaty, który ma skutki prawomocnego wyroku (art. 504 § 2

k.p.c.), korzystającego z powagi rzeczy osądzonej (art. 365 i 366 k.p.c.). Wniesiona

skarga go nie dotyczy, wobec czego nie ma możliwości poddania go jakiejkolwiek

weryfikacji. Sąd Najwyższy nie ma kognicji do zastępowania w tej sprawie sądu

pierwszej czy drugiej instancji i rozstrzygania, jakie orzeczenie w sprawie powinno

zapaść.

Należy zatem uznać, że niezgodne z prawem, bezzasadne odrzucenie

sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, a następnie

oddalenie zażalenia od takiego postanowienia, które zamknęło stronie pozwanej

możliwość obrony swych praw w postępowaniu po wydaniu nakazu zapłaty,

w następstwie czego nie mogło dojść do wydania wyroku i jego ewentualnej kontroli

instancyjnej, uprawnia stronę do wniesienia skargi od prawomocnego orzeczenia

sądu pierwszej instancji, jakim jest nakaz zapłaty (art. 4241 § 2 k.p.c.).