III CNP 67/06 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CNP 67/06

Na postanowienie oddalające zażalenie na postanowienie rozstrzygające

skargę na czynność komornika, polegającą na wydaniu postanowienia o

ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego, skarga przewidziana w art.

4241 k.p.c. nie przysługuje.

Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Instytutu Zootechniki w K.

przeciwko dłużnikowi Andrzejowi G. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w

dniu 26 kwietnia 2007 r., na skutek skargi dłużnika o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 10

października 2006 r.

odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 10 października 2005 r.

oddalił zażalenie dłużnika na postanowienie Sądu Rejonowego dla KrakowaKrowodrzy w Krakowie z dnia 3 marca 2005 r., oddalające skargę na postanowienie

komornika o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 68 760 zł.

Od postanowienia Sądu Okręgowego dłużnik wniósł skargę o stwierdzenie

jego niezgodności z prawem, opartą na podstawie naruszenia art. 49 zdanie drugie

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr

133, poz. 882 ze zm. – dalej: „u.k.s.e.”) w brzmieniu obowiązującym do wejścia w

życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych

i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236,

poz. 2356), przez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17

maja 2005 r., P 6/04 (Dz.U. Nr 94, poz. 796), stwierdzającego, że art. 49 zdanie

drugie i trzecie w związku z art. 45 ust. 2 u.k.s.e. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Skarżący „z ostrożności” oparł skargę także na naruszeniu art. 49 zdanie pierwsze

u.k.s.e. przez zaakceptowanie obciążającej dłużnika opłaty wyższej niż

trzydziestokrotna wysokość prognozowanego przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje – przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 4241 § 1 k.p.c. – od

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, a w wyjątkowych wypadkach wskazanych w art. 4241 § 2 k.p.c. także od

takiego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji.

W świetle przytoczonego uregulowania zasadniczego znaczenia nabiera

kwestia, czy zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem kończącym postępowanie

w sprawie. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że postanowieniami kończącymi

postępowanie w sprawie są (...) postanowienia, których uprawomocnienie się trwale

zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji (por.

uzasadnienie uchwał składów siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24

listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia 31 maja 2000 r.,

III ZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1, oraz z dnia 6 października 2000 r., III CZP

31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22). Przeciwieństwem tych postanowień są

postanowienia niekończące postępowania w sprawie, lecz rozstrzygające w jedynie

zagadnienia incydentalne, uboczne.

Przedstawiona definicja postanowienia kończącego postępowanie w sprawie

sformułowana została na potrzeby postępowania rozpoznawczego, w postępowaniu

egzekucyjnym jednak, ze względu na jego specyfikę i inny cel, jest mało przydatna.

O ile celem postępowania rozpoznawczego jest wydanie orzeczenia, na podstawie

którego następuje rozstrzygnięcie sprawy co do istoty bądź zakończenie

postępowania w sposób formalny (np. odrzucenie pozwu, umorzenie

postępowania), o tyle celem postępowania egzekucyjnego jest zaspokojenie

wierzyciela. Osiągnięcie tego celu znajduje wyraz jedynie w uczynieniu stosownej

wzmianki na tytule wykonawczym (art. 816 k.p.c.). Organ egzekucyjny nie wydaje

więc żadnego orzeczenia, które w świetle definicji przyjętej w postępowaniu

rozpoznawczym mogłoby zostać uznane za „kończącego postępowanie w sprawie

egzekucyjnej”.

Nie oznacza to, że żadne z postanowień wydanych w postępowaniu

egzekucyjnym nie mogą być objęte skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Wyłączenie możliwości dochodzenia naprawienia

szkody wywołanej wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia sądu w

postępowaniu egzekucyjnym tylko z tego względu, że orzeczenie stwierdzające

niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem, mające charakter prejudykatu

dla wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym na podstawie art. 417 1 § 2 k.c.,

obejmuje tylko orzeczenia „kończące postępowanie w sprawie” (art. 424 1 § 1 k.p.c.),

a postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym nie mają takiego waloru,

tworzyłoby niemożliwy do zaakceptowania z punktu widzenia uregulowania

przewidzianego w art. 77 ust. 1 Konstytucji stan wyłączenia odpowiedzialności

władzy publicznej za szkody wyrządzone w ramach cywilnego postępowania

wykonawczego.

Istnieje zatem konieczność zdefiniowania pojęcia „orzeczenia sądu drugiej

instancji kończące postępowanie w sprawie” na użytek postępowania

egzekucyjnego i objęcia ich skargą przewidzianą w art. 4241 § 1 k.p.c. albo uznania,

że pozostają one poza systemem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Przyjęcie drugiego rozwiązania wymagałoby uznania,

że szkoda judykacyjna podlegałaby naprawieniu na ogólnych zasadach (art. 417

k.c.), co w rezultacie prowadziłoby do niepożądanego i nie mającego oparcia

ustawowego, dualizmu w zakresie rozpoznawania spraw o odszkodowanie za

szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym.

Podejmując próbę zdefiniowania na potrzeby postępowania egzekucyjnego

terminu „orzeczenia sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie”,

należy zwrócić uwagę na – akceptowane w doktrynie – stanowisko Sądu

Najwyższego, wyrażone w postanowieniu z dnia 4 stycznia 1973 r., III CRN 344/72

(OSNCP 1973, nr 7-8, poz.144), zgodnie z którym prawomocne postanowienie

sądu co do przybicia, jako kończące zasadniczą część postępowania

egzekucyjnego z nieruchomości, jest orzeczeniem kończącym postępowanie w

sprawie. Do tego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17

stycznia 1997 r., II CKU 54/96 (OSNC 1997, nr 5, poz. 63), uznając, że

postanowienie wydane na podstawie art. 969 § 1 k.p.c. o wygaśnięciu skutków

przybicia i utracie rękojmi jest kończącym etap postępowania egzekucyjnego

dotyczącego egzekucji z nieruchomości dłużnika, co uzasadnia traktowanie go jako

orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Pogląd ten powtórzony został w

uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 listopada 1997 r., III CZP 55/97

("Prokuratura i Prawo", dodatek "Orzecznictwo" 1998, nr 2, poz. 35), a także

postanowienia z dnia 5 lipca 2006 r., IV CNP 25/06 (OSNC 2007, nr 3 poz. 48). W

orzeczeniach tych Sąd Najwyższy stwierdził, że na gruncie postępowania

egzekucyjnego zwrot „postanowienie kończące postępowanie w sprawie” nie może

być rozumiany jako orzeczenie definitywnie kończące całe postępowanie, ale

należy nim obejmować także orzeczenia sądowe, które kończą samodzielną

(zasadniczą) jego część.

Zapatrywanie to należy zaaprobować, gdyż wprawdzie postanowienia takie

nie odpowiadają dokładnie cechom orzeczeń kończących postępowanie w sprawie

w znaczeniu przyjmowanym na potrzeby postępowania rozpoznawczego, to z

funkcjonalnego punktu widzenia – zważywszy na etapowy charakter postępowania

egzekucyjnego – stanowią ich odpowiedniki. Przykładem takiego postanowienia,

które definitywnie zamyka zasadniczą część w egzekucji z nieruchomości,

pociągając za sobą prekluzję uchybień popełnionych we wcześniejszych etapach

postępowania egzekucyjnego, jest postanowienie w przedmiocie przybicia.

Niejednolita struktura postępowania egzekucyjnego, a także konieczność

stosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów o procesie, a więc także art.

4241 § 1 k.p.c., tylko odpowiednio (art. 13 § 2 k.p.c.), pozwala na dokonanie na

gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym reinterprtetacji pojęcia

„orzeczenia kończące postępowanie w sprawie” we wskazanym kierunku.

Przeciwieństwem postanowień kończących zasadniczą, lub samodzielną część

postępowania egzekucyjnego są takie postanowienia, które rozstrzygają jedynie

kwestie incydentalne bądź wpadkowe. W doktrynie i judykaturze zgodnie przyjmuje

się, że charakter taki mają, wydane na podstawie art. 770 k.p.c., postanowienia w

przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 października 2005 r., V CNP 36/05, nie publ.). (...)

Z tych względów uznać należy, że postanowienie sądu drugiej instancji

oddalające zażalenie na postanowienie o oddaleniu skargi na czynność komornika,

polegającą na wydaniu postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania

egzekucyjnego, nie kończy zasadniczej (samodzielnej) części tego postępowania.

Nie jest więc postanowieniem spełniającym wymaganie przewidziane w art. 424 1 §

1 k.p.c.

Z tych przyczyn skarga podlegała odrzuceniu (art. 4248 § 1 k.p.c.).