III CNP 60/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CNP 60/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSA Michał Kłos

w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Kolejowej Spółdzielni Mieszkaniowej

„W.(...) w L.

przeciwko K. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 stycznia 2008 r.,

skargi strony powodowej o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt II

Ca (…),

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 marca 2006 r. Sąd Rejonowy w S. zasądził od pozwanego K.

C. na rzecz powodowej Kolejowej Spółdzielni Mieszkaniowej „W.(...)” w upadłości w L.

kwotę 12.119,90 zł z odsetkami ustawowymi od kwoty 5.689,06 zł od dnia 1 stycznia

1996 r., od kwoty 3.215,57 zł od dnia 1 lutego 1996 r. i od kwoty 3.215,57 zł od dnia 1

marca 1996 r. W pozostałej części oddalił powództwo (powódka domagała się kwoty

44.765,08 zł, na którą składało się 25.056,81 zł z tytułu reszty wkładu budowlanego oraz

19.699,27 zł z tytułu odsetek ustawowych skapitalizowanych na dzień 30 września

2004 r., z dalszymi odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia powództwa, twierdząc, że

ostateczne rozliczenie nastąpiło dopiero w 1998 r.) i orzekł o kosztach procesu.

Zasądzona należność obejmowała nieuiszczoną przez pozwanego część wkładu

budowlanego wyliczonego na podstawie rozliczenia dokonanego przez powódkę w 1995 r.,

z odsetkami od terminów płatności wyznaczonych pozwanemu w tym rozliczeniu.

Powyższy wyrok zaskarżyły apelacjami obydwie strony. Apelacja powódki została

prawomocnie odrzucona postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 13 lipca 2006 r.

Natomiast rozpoznana została apelacja pozwanego, który domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odsetek i przekazania sprawy w tym zakresie

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, zarzucając zasądzenie odsetek

ponad żądanie pozwu. Pozwany podniósł także, że zasądzone roszczenie uznał jedynie

co do kwoty uzupełnienia wkładu budowlanego (12.119,90 zł), nie objął natomiast tym

uznaniem odsetek.

Sąd Okręgowy uwzględnił apelację pozwanego w przeważającej części i zmienił

wyrok Sądu I instancji poprzez przyznanie odsetek od kwoty 12.119,80 zł jedynie za

okres od 10 stycznia 2005 r., tj. od dnia wniesienia pozwu. W pozostałym zakresie

apelacja została oddalona. Sąd Okręgowy przyjął, że Sąd Rejonowy przysądził odsetki z

naruszeniem art. 321 § 1 k.p.c. W pozwie powód żądał bowiem zasądzenia świadczenia

głównego i obok niego odsetek wyliczonych kwotowo za określony zamknięty okres - do

czasu wytoczenia powództwa i od tak określonego żądania, a zatem również od

skapitalizowanych odsetek, domagał się zasądzenia odsetek ustawowych od daty

wniesienia

pozwu.

Według

Sądu

Okręgowego

poddanie

odsetek

kapitalizacji

spowodowało zmianę ich charakteru z należności okresowej na kapitał. W konsekwencji

odsetki stały się świadczeniem głównym i jednocześnie przestały być odsetkami. Pogląd

ten Sąd Okręgowy wsparł przytoczeniem uchwały (7) Sądu Najwyższego z dnia 21

października 1997 r. (III KZ 16/97, OSWP 1998/7/2004). W rezultacie Sąd Okręgowy

uznał, że bez wyjścia ponad żądanie pozwu odsetki ustawowe mogły być powódce

przysądzone od kwoty 12.119,80 zł jedynie za okres od wniesienia pozwu.

Sąd ten nie podzielił stanowiska Sądu Rejonowego o uznaniu przez pozwanego

odsetek, jako podstawie ich zasądzenia przez Sąd I instancji, z dwóch przyczyn:

stwierdził, że pozwany nie mógł uznać ze skutkiem z art. 213 § 2 k.p.c. roszczenia, które

nie było objęte powództwem, a ponadto w toku procesu pozwany zmieniał stanowisko i

ostatecznie godził się na inne terminy płatności, oznaczone w rozliczeniu z 1998 r. Ten

ostatni termin zakwestionował w apelacji.

Ponieważ apelacja nie została uwzględniona tylko w nieznacznej części. Sąd

Okręgowy na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. obciążył powoda w całości

uzasadnionymi kosztami postępowania apelacyjnego.

Powódka złożyła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 29 września 2006 r. zarzucając, że zapadł on z naruszeniem

przepisów dawnego art. 226 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

(tekst jednolity: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. oraz

ewentualnie art. 482 § 1 k.p.c. w zw. z art. 213 § 2 k.p.c. i art. 65 k.c.

Powódce nie przysługuje od tego wyroku skarga kasacyjna, nie ma także podstaw

do złożenia skargi o wznowienia postępowania. Jako uprawdopodobnienie poniesionej

szkody

skarżąca

wskazała,

że

utraciła

możliwość

uzyskania

od

pozwanego

niezasądzonej części należności głównej (12.946,01 zł) i odsetek od całego

dochodzonego roszczenia za okres od 1 września 2000 r. do 30 września 2004 r., a co

najmniej odsetek od zasądzonej kwoty 12.119,80 zł za powyższy okres.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przewiduje prawo do

wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy

publicznej. Zasady tej odpowiedzialności regulują ustawy zwykłe. Podstawowe normy

zawarte są w art. 417-4172 i art. 421 k.c. Zgodnie z postanowieniami art. 417 § 1 k.c., za

szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy

wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka

samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

W wypadku szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub

ostatecznej decyzji, art. 4171 § 2 k.c. przewiduje, że jej naprawienia można żądać

dopiero po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem.

Przewidziane w art. 4241 i nast. k.p.c. postępowanie ze skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ma walor takiego właśnie

postępowania, a wydane w jego wyniku orzeczenie uwzględniające skargę jest

prejudykatem

umożliwiającym

wystąpienia

z

powództwem

odszkodowawczym

przeciwko Skarbowi Państwa.

Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem stało się przedmiotem wykładni w

piśmiennictwie i licznych rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego. Ukształtowane w tej

drodze rozumienie powyższego terminu - definiowanego jako orzeczenie, które jest

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku rażąco błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga

głębszej analizy prawniczej - uwzględnia konieczność poszanowania istoty władzy

sądowniczej, opartej na niezawisłości sędziowskiej, zapewniającej orzekanie w sposób

bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „głosu sumienia”

sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu (tak

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, Lex nr 282070, a

wcześniej w wyroku z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, „Biuletyn SN" 2007, nr 4,

s. 14, w wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007/2/35 i z dnia 31 marca

2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17). Wyinterpretowane w ten sposób

specyficzne

rozumienie

bezprawności

jest

rozwinięciem

myśli

Trybunału

Konstytucyjnego, wyrażonej w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00, OTK Zb.Urz.

2001, nr 8, poz. 256) w stwierdzeniu, że stan prawny wynikający z wykładni art. 77 ust. 1

Konstytucji nie może być rozumiany jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia

roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia

sądowego. Podobnie rozumienie bezprawności przyjął w orzeczeniu z dnia 30 września

2003 r. Europejski Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Gerhard Köbler v. Republik

Österreich

(C-224/01,

ECR

2003/8-9C/I-10239),

w której

skarga

dotyczyła

odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną przez władzę sądową. Trybunał

wskazał na szczególne funkcje wypełniane w państwie przez sądy oraz odwołał się do

zasady pewności prawa, uznając że państwo może ponieść odpowiedzialność za

szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym tylko wtedy, gdy sąd naruszył prawo w

sposób oczywisty, a zatem gdy naruszenie jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy

prawniczej, a naruszony przepis był jasny i precyzyjny w swej treści. W przypadku

wykonywania władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest bowiem pewien margines błędu,

którego popełnienie nie może rodzić odpowiedzialności odszkodowawczej państwa.

Przenosząc powyższe przesłanki odpowiedzialności na grunt rozpatrywanej

sprawy stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia wskazywanych

przez skarżącego przepisów, co powoduje, że wniesiona skarga nie może zostać

uwzględniona.

Zgodnie z treścią art. 42410 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności

prawomocnego orzeczenia z prawem rozpatrywana jest w graniach zaskarżenia oraz w

granicach postaw. Granice zaskarżenia wyznacza określony przez skarżącego zakres

zakwestionowania zgodności z prawem orzeczenia – w niniejszej sprawie powódka

objęła skargą całość wyroku Sądu II instancji. Granice podstaw określone zostały przez

powódkę poprzez wskazanie przepisów, które, jej zdaniem naruszył Sąd Okręgowy

wydając w rezultacie wadliwe orzeczenie. Podstawą tą jest naruszenie obowiązującego

do dnia 14 stycznia 2003 r. art. 226 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo

spółdzielcze (tekst jednolity: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) w zw. z art. 378 § 1

k.p.c. oraz ewentualnie art. 482 § 1 k.c. w zw. z art. 213 § 2 k.p.c. i art. 65 k.c.

1. Podniesienie przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 226 prawa spółdzielczego w

zw. z art. 378 § 1 k.p.c. opiera się na nieporozumieniu. Powódka zarzuca, że Sąd

Okręgowy nie odniósł się do argumentacji ujętej w jej apelacji przeoczywszy, że

apelacja ta nie była przedmiotem rozpoznania przez Sąd II instancji z uwagi na jej

prawomocne odrzucenie postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 13 lipca

2006 r.

2. Nie zostały naruszone także dalsze przepisy, wskazane przez skarżącą jako

ewentualna podstawa skargi oraz jako przepisy prawa, z którymi zaskarżone

orzeczenie jest, w jej przekonaniu, niezgodne – to jest art. 482 § 1 k.c., art. 213 §

2 k.p.c. i art. 65 k.c. Niezgodność miałaby polegać na błędnym stwierdzeniu przez

Sąd Okręgowy, że na skutek kapitalizacji odsetki zmieniły swój charakter w taki

sposób, że przestały już być odsetkami. Rzeczywiście stanowisko Sądu

Okręgowego w tym zakresie było błędne. Charakter zobowiązania wyznacza

prawna przyczyna jego powstania, nie zaś sposób jego określenia przez stronę w

pozwie. Niezależnie od tego, czy powód przedstawiłby odsetki za opóźnienie

poprzez podanie podstaw do ich obliczenia (a zatem wskazanie ustawowej stopy

odsetek i okresu, z który maja być przyznane), czy w formie kwotowej,

stanowiącej wynik tego obliczenia, pozostają one należnością odsetkową. Aby

zmienił się tytuł tego świadczenia konieczne byłoby współdziałanie stron

prowadzące do odnowienia zobowiązania (art. 506 § 1 k.c.). Wadliwy pogląd

Sądu Okręgowego nie jest jednak wynikiem naruszenia wskazanych przez

skarżącą przepisów. Art. 482 § 1 k.c. dotyczy bowiem możliwości naliczania

odsetek od zaległych odsetek, tymczasem Sąd I instancji zasądził na rzecz

powódki jedynie odsetki od należności z tytułu uzupełnienia wkładu budowlanego,

nie zasądził natomiast odsetek od tych odsetek. Powódka nie zaskarżyła

skutecznie tego wyroku, zatem przedmiotem rozstrzygania przez Sąd Okręgowy

mogły być jedynie odsetki przewidziane w art. 481 § 1 k.c., których zasądzenie

kwestionował pozwany, nie zaś odsetki od odsetek, o których mowa w art. 482 §

1 k.c. Skarżąca wspomina art. 481 § 1 k.c. jedynie w uzasadnieniu skargi, lecz

nie powołuje jego naruszenia ani wśród podstaw skargi (pkt III), ani też jako

przepisu, z którym zaskarżony wyrok jest, jej zdaniem, niezgodny (pkt IV).

Zarzuca natomiast naruszenie art. 482 § 1 k.c., z którym orzeczenie nie jest

niezgodne.

Nie jest także słuszny zarzut oczywistego naruszenia przy wydaniu zaskarżonego

wyroku art. 213 § 2 k.p.c. w sytuacji, kiedy uznanie powództwa, dokonane w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym co do części roszczenia odsetkowego,

zostało przez pozwanego cofnięte na etapie postępowania apelacyjnego, a

ponadto częściowo dotyczyło żądań nie objętych powództwem (skapitalizowane

odsetki naliczone były dopiero od 1 września 2000 r.). Z tych samych względów

nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 65 k.c. przy dokonywaniu

wykładni oświadczenia pozwanego o uznaniu powództwa, który to zarzut

skarżąca łączy z niewłaściwą interpretacją oświadczenia złożonego przed Sądem

I instancji, na rozprawie w dniu 8 marca 2006 r. Powódka pomija jednak to, że

później pozwany zmienił stanowisko procesowe, co uwzględnił Sąd II instancji.

W konsekwencji, rozpatrując skargę powódki w granicach jej podstaw, Sąd

Najwyższy nie stwierdził, by była zasadna. Z tych przyczyn skarga została oddalona (art.

42411 § 1 k.p.c.).

Z uwagi na niezłożenie przez pozwanego wniosku o zwrot kosztów postępowania,

Sąd Najwyższy nie orzekł o tych kosztach (art. 42412 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c., art.

391 § 1 k.p.c. i art. 109 § 1 k.p.c.).