III CNP 44/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CNP 44/10

POSTANOWIENIE

Dnia 19 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z urzędu

przy uczestnictwie Fabryki Mydła C. Ś. sp. z o.o.

w K.

o rozwiązanie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 listopada 2010 r.,

na skutek skargi uczestniczki Krystyny S.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 11 lipca 2008 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z 29 września 2006 r. rozwiązał spółkę z

ograniczoną odpowiedzialnością –Fabrykę Mydła C. Ś. Krystyna S. wniosła

apelację od powyższego postanowienia wraz z wnioskiem o dopuszczenie jej do

udziału w sprawie w charakterze uczestniczki, argumentując, iż jest wspólniczką

tejże spółki. Sąd Rejonowy postanowieniem z 31 października 2006 r. odmówił

dopuszczenia do udziału w sprawie i w konsekwencji odrzucił apelację Krystyny S.,

z kolei Sąd Okręgowy postanowieniem z 11 lipca 2008 r. oddalił zażalenie Krystyny

S. na postanowienie Sądu Rejonowego z 31 października 2006 r.

Krystyna S. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

postanowienia Sądu Okręgowego. Zaskarżając je w całości wskazała,

że jest ono

niezgodne z art. 510 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 4255 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku powinna zawierać oznaczenie wyroku, od którego jest

wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości lub w części,

przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie, wskazanie przepisu prawa,

z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, uprawdopodobnienie wyrządzenia

szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy, wykazanie,

że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było

i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono stosując art. 4241 § 2 k.p.c.że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi, oraz wniosek

o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem.

Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być

spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniająca któregokolwiek

z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym

dla usuwania braków i podlega odrzuceniu, bez wzywania do ich usunięcia

(por. postanowienie SN z 12 czerwca 2006 r., I CNP 21/06, nie publ.,

postanowienie SN z 27 lipca 2006 r., III CNP 34/06, nie publ., postanowienia SN

z 17 stycznia 2007 r. I CNP 76/06, nie publ.).

Skarżący

czyniąc

zadość

obowiązkowi

wykazania,

że

wzruszenie

zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest

możliwe powinien odnieść się do konkretnych środków prawnych, nie zaś bliżej

nieokreślonych i przeprowadzić stosowny wywód, z którego wynikało by,

że konkretny środek nie jest dopuszczalny albo, że z innych względów nie mógł by

odnieść skutku. Należy przy tym podkreślić, że artykuł 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c.

wyraźnie wskazuje, że okoliczność ta ma zostać przez skarżącego „wykazana”.

Nie wystarczy zatem samo twierdzenie skarżącego nie poparte w tym zakresie

stosowną

argumentacją

i

przytoczeniem

właściwych

przepisów

prawnych

(por. post. SN z 17 sierpnia 2005 r., I CNP 5/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 17; post.

SN z 22 listopada 2006 r., V CNP 140/06, nie publ; post. SN z 30 stycznia 2008 r.,

V CNP 199/07, nie publ.).

We

wniesionej

skardze

skarżąca

nie

wykazała,

że

wzruszenie

zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest

możliwe. Nie powołała, w tym zakresie, żadnej argumentacji prawnej ograniczając

się do gołosłownego stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie jest orzeczeniem

ostatecznym

i

nie

podlegającym

zaskarżeniu

w

drodze

przewidzianych

w procedurze cywilnej środków odwoławczych. Skarżąca nie wyjaśniła, o jakie

środki odwoławcze w tym wypadku chodzi, a nadto pominęła, znane procedurze

cywilnej,

inne

środki

prawne,

w

tym

nadzwyczajne

środki

zaskarżenia

przysługujące od prawomocnych orzeczeń. Brak wykazania tej przesłanki powoduje

to, że skarga dotknięta jest tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym i podlega

odrzuceniu, bez wzywania do jego usunięcia – art. 4248 § 1 k.p.c. (por. post. SN

z 12 czerwca 2006 r., I CNP 21/06, nie publ., post. SN z 27 lipca 2006 r., III CNP

34/06, nie publ., post. SN z 17 stycznia 2007 r. I CNP 76/06, nie publ.).

Ustawodawca, o czym już była mowa, na wnoszącego skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nałożył nadto obowiązek

uprawdopodobnienia,

że

wydanie

zaskarżonego

orzeczenia

spowodowało

wyrządzenie szkody (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Należy jednak zważyć,

że uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody poza tym, że stanowi element

konstrukcyjny przedmiotowej skargi, którego brak jest nienaprawialny i skutkuje jej

odrzuceniem ad limine przez Sąd Najwyższy (art. 4248 § 1 k.p.c.) pełni również

funkcję przesłanki jej dopuszczalności. Artykuł 4241 § 1 i 2 k.p.c. (art. 5192 § 1 i 2

k.p.c.) stanowi bowiem, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji, a wyjątkowo od prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji, gdy

przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Zatem jeżeli stronie nie

została wyrządzona szkoda przedmiotowa skarga nie przysługuje.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 31 stycznia 2006 r., IV CNP

38/05, (OSNC 2006, Nr 7-8, poz. 141) trafnie wskazał, że uprawdopodobnienie

może być rozpatrywane w dwóch aspektach, tj. w aspekcie celu, którym jest

wyrobienie przekonania organu decyzyjnego o istnieniu takiego stanu, oraz

w aspekcie

środków usprawiedliwiających

to

przekonanie. Sąd

Najwyższy

w powołanym orzeczeniu wyjaśnił następnie, że ustawa nie ogranicza skarżącego

w doborze środków, ale ze względu na to, że ich weryfikacja w tej fazie

postępowania nie jest oparta na postępowaniu dowodowym, skarżący może

poprzestać na przytoczeniu twierdzeń odwołujących się do skonkretyzowanych

okoliczności,

które

wydają

się

prawdziwe,

gdyż

znajdują

potwierdzenie

w materiałach dołączonych do skargi lub znajdujących się w sprawie zakończonej

i przekonują o istnieniu faktów prowadzących do wniosku o powstaniu wskutek

wydania orzeczenia uszczerbku majątkowego. Istotne znaczenie ma również

konstatacja,

że

uprawdopodobnienie

nie

jest

poddane

ścisłym

regułom

dowodzenia, natomiast musi zachować walor wiarygodności w świetle reguł logiki

i doświadczenia życiowego oraz, że konieczne jest wskazanie czasu wyrządzenia

szkody, jej postaci oraz związku przyczynowego między wystąpieniem uszczerbku

a wydaniem orzeczenia. Należy podkreślić, że chodzi w tym wypadku

o normalny, adekwatny związek przyczynowy unormowany w art. 361 § 1 k.c., zaś

brak takiego związku przyczynowego wyklucza stwierdzenie, że szkoda została

stronie wyrządzona przez wydanie orzeczenia, co czyni skargę niedopuszczalną

(zob. postanowienie SN z 27 kwietnia 2007 r., I CNP 20/07, (nie publ.).

We

wniesionej

skardze

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z 11 lipca 2008 r., skarżąca nie

uprawdopodobniła faktu wyrządzenia szkody przez wydanie zaskarżonego

orzeczenia.

Przede

wszystkim

należy

wskazać,

że z uzasadnienia

skargi

jednoznacznie wynika, że powstanie szkody wiąże ona w istocie z faktem wydania

innego orzeczenia niż to, które zostało zaskarżone niniejszą skargą, tj. z

postanowieniem Sądu Rejonowego z 29 września 2006 r., którym orzeczono

rozwiązanie Fabryki Mydła C. Ś. Sp. z o.o. w K. To ostatnie orzeczenie miało

charakter merytoryczny zatem mogło spowodować określone, negatywne skutki w

sferze praw i obowiązków skarżącej. Skarżąca powstanie szkody wyraźnie upatruje

w utracie, na skutek rozwiązania spółki, przysługującego jej udziału w spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością, który w jej ocenie jest majątkowym prawem

wspólnika, z którym wiążą się określone uprawnienia. Zdaniem skarżącej z

przedmiotowym udziałem wiąże się prawo do partycypowania w majątku spółki

realnie posiadanym lub istniejącym w postaci wierzytelności lub roszczenia, przy

czym

przedmiotowej

spółce,

z

tytułu

bezzasadnej

nacjonalizacji

majątku

przedsiębiorstwa, przysługują roszczenia reprywatyzacyjne do Skarbu Państwa.

Natomiast

zaskarżone

postanowienie

o

oddaleniu

zażalenia

na

postanowienie Sądu Rejonowego, którym tenże Sąd odmówił dopuszczenia do

udziału w sprawie i w rezultacie odrzucił apelację skarżącej ma charakter wyłącznie

formalny, procesowy i nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z tak

rozumianą przez skarżącą szkodą. Z punktu widzenia aktualnej sytuacji prawnej

skarżącej, która została ukształtowana przez niekorzystne dla niej postanowienie

Sądu Rejonowego z 29 września 2006 r., orzeczenie to niczego nie zmieniło.

Zważyć bowiem należy, że w wypadku gdyby skarżąca nie wniosła zażalenia, a

Sąd Okręgowy nie oddalił by tego zażalenia, to w świetle twierdzeń skarżącej

szkoda i tak by powstała. Niewątpliwie przez wydanie zaskarżonego postanowienia

niemożliwym stało się merytoryczne zweryfikowanie postanowienia o rozwiązaniu

spółki. Niemożliwość ta nie może być jednak utożsamiana z faktem powstania

szkody, którą skarżąca wyraźnie wiąże z faktem utraty udziału w spółce (zob. np.

postanowienie SN z 27 stycznia 2006 r., III CNP 18/05, (OSNC 2006, nr 7-8,

poz. 139); postanowienie SN z 27 kwietnia 2007 r., I CNP 20/07, (nie publ.);

postanowienie SN z 27 lipca 2007 r., I BU 6/07, (OSNP 2008, nr 17-18, poz. 271);

postanowienie SN z 27 lutego 2008 r., II BP 57/07, (nie publ.); postanowienie SN

z 6 marca 2008 r., II BU 45/07, (nie publ.).

Należy też podnieść, że skarżąca nie uprawdopodobniła faktu powstania

szkody, którą wiąże z utratą przysługującego jej udziału w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością, ograniczając się w tym zakresie do niczym nie popartych

twierdzeń, w szczególności, że spółce służą roszczenia reprywatyzacyjne.

Już na pierwszy ”rzut oka” widać, że tak określona szkoda ma charakter

hipotetyczny, warunkowy, bowiem uzależniona jest od tego, czy w istocie

jakiekolwiek roszczenia przysługują spółce i czy w przyszłości będą mogły zostać

skutecznie zrealizowane, z kolei jeżeli chodzi o te ostatnie okoliczności to skarżąca

nawet nie podjęła próby ich uprawdopodobnienia.

Na marginesie tylko należy podnieść, że wprawdzie skarga uczestniczki

postępowania Krystyny S. w dacie jej wniesienia przysługiwała od zaskarżonego

nią orzeczenia, to jednak w dniu 25 września 2010 r. wskutek wejścia w życie

ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 155, poz. 1037) zmienił

się stan prawny w zakresie dotyczącym, zwłaszcza kwestii dopuszczalności skargi

na niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia. Według art. 4241 k.p.c. w

nowym brzmieniu można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem jedynie

prawomocnego wyroku kończącego postępowanie w sprawie. Jeżeli chodzi o inne

prawomocne orzeczenia – na które skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

nie przysługuje – odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie

takiego orzeczenia niezgodnie prawem można, w myśl art. 424 1b k.p.c., domagać

się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w

postępowaniu ze skargi.

W wymienionej ustawie nowelizującej Kodeks postępowania cywilnego brak

przepisu

nakazującego

stosowanie

dotychczasowych

przepisów

do

skarg

wniesionych przed zmianą stanu prawnego. Zatem, skoro nowelizacja nie zawiera

przepisów przejściowych, to do wprowadzonych przez nią zmian w przepisach

proceduralnych należy stosować ogólną zasadę, wedle której nowe przepisy

stosuje się od chwili ich wejścia w życie także do zaskarżania orzeczeń wydanych

wcześniej oraz do wszczętych już postępowań. W konsekwencji również z tego

względu skarga nie mogła zostać rozpoznana (zob. postanowienia SN z 21

października 2010 r., I CNP 19/10, nie publ; z 27 października 2010 r., IV CNP

61/10, nie publ; z 9 listopada 2010 r., IV CNP 59/10, nie publ; z 9 listopada 2010 r.,

IV CNP 60/10, nie publ; postanowienie z 22 listopada 2010 r., IV CNP 73/10,

nie publ;).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 8 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.