III CNP 4/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05

Od postanowienia w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności tytułowi

egzekucyjnemu skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie przysługuje (art. 4241 § 1 k.p.c.).

Sędzia SN Jacek Gudowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Ubezpieczeniowego

Funduszu Gwarancyjnego w W. przy uczestnictwie dłużników Jana G. i Pawła G.

oraz Ewy G. o nadanie klauzuli wykonalności, na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 11 sierpnia 2005 r., na skutek skargi uczestniczki Ewy G. o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu

Okręgowego w Siedlcach z dnia 8 marca 2005 r.

odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 listopada 2004 roku Sąd Rejonowy w Siedlcach

nadał klauzulę wykonalności wyrokowi tego Sądu z dnia 25 kwietnia 2002 r. i

wyrokowi Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 25 listopada 2002 r., wydanemu

przeciwko małżonkowi dłużnika Jana G. – Ewie G., ograniczając jej

odpowiedzialność do majątku objętego majątkową wspólnością małżeńską.

Zażalenie małżonki dłużnika Ewy G. od tego postanowienia zostało orzeczeniem

Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 8 marca 2005 r. oddalone.

Postanowienie Sądu Okręgowego oddalające zażalenie Ewa G. zaskarżyła

skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia – ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) – przysługuje od

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, a w wyjątkowych wypadkach, określonych w art. 4241 § 2, także od

prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji. W obu wypadkach

przedmiotem zaskarżenia może być prawomocne orzeczenie kończące

postępowanie w sprawie.

Nie budzi wątpliwości, że orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie

jest wyrok oraz postanowienie co do istoty wydane w postępowaniu

nieprocesowym, zatem dla oceny dopuszczalności skargi kluczowego znaczenia

nabiera objaśnienie pojęcia „postanowienie kończące postępowanie w sprawie”.

Pojęcie to, występujące w kodeksie postępowania cywilnego niejednokrotnie, jest w

doktrynie i judykaturze definiowane różnie, przy zastosowaniu różnych kryteriów,

można jednak sumarycznie przyjąć, że chodzi tu o takie postanowienie, które przez

uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty w

danej instancji (por. np. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia 31 maja

2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października 2000 r., III CZP

31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22).

Należy jednak podkreślić, że pojęcie „postanowienie kończące postępowanie

w sprawie”, stanowiące cząstkę użytego w art. 4241 k.p.c. pojęcia „orzeczenie

kończące postępowanie w sprawie”, podlega opisowi w opozycji do pojęcia

„postanowienie nie kończące postępowania w sprawie” (np. art. 356, 359 oraz 394

§ 1 k.p.c.). Jest przy tym oczywiste, że użycie przez ustawodawcę dopełnienia „w

sprawie” świadczy wyraźnie o zamiarze zwężenia omawianego pojęcia tylko do

orzeczeń kończących postępowanie jako całość poddaną pod osąd, z wyłączeniem

orzeczeń incydentalnych, ubocznych. Z tych przyczyn trzeba odrzucić wykładnię

zmierzającą do uznania za kończące postępowanie w sprawie takich orzeczeń,

które zamykają tylko jakiś fragment sprawy lub jej boczny nurt, rozstrzygają kwestię

wpadkową albo finalizują postępowanie pomocnicze bądź czynności

przygotowawcze. W tym kierunku szło także orzecznictwo dotyczące

dopuszczalności kasacji na podstawie art. 392 § 1 k.p.c., obowiązującego przed

dniem 6 lutego 2005 r. (np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada

1996 r., I CKN 7/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 31, z dnia 22 stycznia 1997 r., I CKN

48/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 107 lub z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CZ 22/97, OSNC

1997, nr 10, poz. 147).

Zważywszy, że nadanie klauzuli wykonalności następuje w postępowaniu

pomocniczym, toczącym się poza ramami sprawy głównej i tylko w celu jej

uzupełnienia, należy przyjąć, iż postanowienie w tym przedmiocie – nadające

klauzulę lub odmawiające jej nadania – nie jest orzeczeniem kończącym

postępowanie w sprawie. Z tych względów skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia od takiego postanowienia jest niedopuszczalna,

co uzasadnia jej odrzucenie (art. 4248 § 1 k.p.c.).

Skarga wniesiona przez dłużniczkę podlega odrzuceniu także z innej

przyczyny.

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., odczytywanym łącznie z art. 4171 § 2 k.c.,

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje tylko wtedy, gdy przez wydanie prawomocnego orzeczenia

niezgodnego z prawem stronie wyrządzona została szkoda. Właśnie z tego względu

wśród tzw. konstrukcyjnych wymagań skargi przewidziano obowiązek

uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.), co oznacza

złożenie przez skarżącego w skardze oświadczenia, że szkoda wystąpiła – ze

wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz uwiarygodnienie tego oświadczenia. W

tym celu, w związku z treścią art. 243 k.p.c., skarżący może powoływać i

przedstawiać zarówno dowody, w tym tzw. dowody niedające pewności, jak i inne

środki, nieuznawane przez kodeks za dowody (np. pisemne oświadczenia, surogaty

dokumentów itp.) (por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca

1951 r., C 398/51, OSN 1951, nr 3, poz. 89).

Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. nie

wystarczy zatem, jak uczyniła to skarżąca, złożenie oświadczenia, że powstanie

szkody jest oczywiste, nawet wówczas, gdy według jej twierdzeń zawartych w

skardze, nadanie klauzuli wykonalności „podcina egzystencję rodziny”, a

„uprawdopodobnienie powstania szkody jest immanentną materią tytułu

wykonawczego”, cokolwiek w przekonaniu skarżącej może to oznaczać.

W konsekwencji orzeczono, jak na wstępie.