III CNP 29/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CNP 29/10

POSTANOWIENIE

Dnia 17 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Tadeusza T. i Anny N.

przeciwko M. E. O. sp. z o.o. w K.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 września 2010 r.,

na skutek skargi strony pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 21 kwietnia 2008 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w sprawie z powództwa Tadeusza T., Anny N. przeciwko M.

E. O. Sp. z o. o. z siedzibą w G., wyrokiem zaocznym z 19 czerwca 2007 r., I C

1314/07, w pkt I uznał za bezskuteczną, w stosunku do powodów, umowę

sprzedaży nieruchomości położonej w G., stanowiącej działkę o numerze

ewidencyjnym 820/04, o powierzchni 14.743 m 2, mającej urządzoną w Sądzie

Rejonowym księgę wieczystą Kw nr [...] – zawartą w dniu 10 lutego 2005 r., przed

Notariuszem Waldemarem W., za numerem repertorium [...], w celu zaspokojenia

służącej powodom – solidarnie – wierzytelności do kwoty 149.194,06 zł. wraz z

ustawowymi odsetkami skapitalizowanymi na dzień 15 maja 2007 r., a

stanowiącymi kwotę 62.473,78 zł., w pkt II zasądził od pozwanej na rzecz powodów

– solidarnie – kwotę 11.077,00 zł., tytułem kosztów procesu.

Pozwany M. E. O. Sp. z o.o. w K. wniósł skargę o wznowienie postępowania

zakończonego powyższym wyrokiem zaocznym Sądu Okręgowego w K., którą

tenże Sąd postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r. odrzucił, wskazując w

uzasadnieniu, że powołana przez pozwanego przyczyna wznowienie nie zachodzi.

Pozwany wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem w/w postanowienia

zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa procesowego mające wpływ na

treść orzeczenia:

- art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 38 k.c. w zw. z art. 202

§ 4 i 5 k.s.h. w zw. z art. 746 k.c. przez pominięcie rezygnacji jednoosobowego

zarządu pozwanej z dniem 29 lipca 2005 r. i brak organu wykonawczego pozwanej

w okresie od 29 lipca 2005 r. do 4 lipca 2007 r.;

- art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy

o Krajowym Rejestrze Sądowym w zw. z art. 234 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c.

przez pominięcie okoliczności, że pozwany obalił domniemania prawne wynikające

z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, czego dowodem

są znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzające istnienie ustawowej

podstawy wznowienia postępowania, przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c.

Uprawdopodobniając wyrządzenie szkody skarżący wskazał, że przez

wydanie zaskarżonego postanowienia niemożliwym stało się merytoryczne

zweryfikowanie

postępowania

zakończonego

wyrokiem

zaocznym

z

dnia

19 czerwca 2007 r. wydanym przez Sąd Okręgowy w K. w sprawie I C 1314/07 o

uznanie za bezskuteczną wobec powodów umowy sprzedaży nieruchomości

położonej w G. Wskutek tego postanowienia w/w wyrok pozostał skutecznym i w

dalszym ciągu obowiązującym strony postępowania, a powodowie w dalszym ciągu

uprawnieni są do prowadzenia z majątku pozwanego

egzekucji należności

przysługujących im w stosunku do osoby, od której pozwany nabył nieruchomość.

Na chwilę obecną są oni ujawnieni w księdze wieczystej nr KW [...] prowadzonej dla

tej nieruchomości zarówno jako wierzyciele hipoteczni (w dziale IV księgi

wieczystej), jak i prowadzący egzekucję z kosztów sądowych (w dziale III księgi

wieczystej). Faktycznie też prowadzą oni aktualnie przeciwko pozwanej egzekucję

kosztów postępowania sądowego oraz egzekucyjnego orzeczonych wyrokiem

zaocznym w oparciu o tytuł egzekucyjny w sprawie I C 1314/07. Zdaniem

skarżącego przedmiotowa nieruchomość utraciła na wartości rynkowej dokładnie

kwotę

objętą

ujawnionym

wpisem

należności

egzekwowanej

przymusowo

14.016,45 zł, tj. sumy kwot w zawiadomieniu o wszczęciu egzekucji z

nieruchomości z dnia 18 stycznia 2008 r., pomijając fakt kwoty zabezpieczonej

hipoteką przymusową zwykłą na nieruchomości w G. na rzecz powodów w kwocie

211.667,81 zł. Ostatecznie skarżący wskazał, że wyrządzona szkoda majątkowa

w majątku

pozwanej

przez

obniżenie

wartości

rynkowej

przedmiotowej

nieruchomości na dzień wniesienia skargi wynosi dokładnie 14.016,45 zł, to jest tyle

ile ujawniono w księdze wieczystej na skutek zawiadomienia o wszczęciu egzekucji

z nieruchomości. Wskutek odrzucenia

skargi o wznowienie postępowania

zakończonego wadliwym wyrokiem zaocznym pozwanej wyrządzona została

konkretna i oznaczona szkoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawodawca na wnoszącego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nałożył obowiązek uprawdopodobnienia, że wydanie

zaskarżonego orzeczenia spowodowało wyrządzenie szkody (art. 424 5 § 1 pkt 4

k.p.c.). Należy jednak zważyć, że uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody poza

tym, że stanowi element konstrukcyjny przedmiotowej skargi, którego brak jest

nienaprawialny i skutkuje jej odrzuceniem a limine przez Sąd Najwyższy (art. 4248

§ 1 k.p.c.), pełni również funkcję przesłanki jej dopuszczalności. Artykuł 424 1 § 1

i 2 k.p.c. stanowi bowiem, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji, a wyjątkowo od prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji, gdy

przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Zatem jeżeli stronie nie

została wyrządzona szkoda przedmiotowa skarga nie przysługuje.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 31 stycznia 2006 r., IV CNP

38/05, (OSNC 2006, Nr 7-8, poz. 141) trafnie wskazał, że uprawdopodobnienie

może być rozpatrywane w dwóch aspektach, tj. w aspekcie celu, którym jest

wyrobienie przekonania organu decyzyjnego o istnieniu takiego stanu, oraz

w aspekcie środków usprawiedliwiających to przekonanie. Sąd Najwyższy

w powołanym orzeczeniu wyjaśnił następnie, że ustawa nie ogranicza skarżącego

w doborze środków, ale ze względu na to, że ich weryfikacja w tej fazie

postępowania nie jest oparta na postępowaniu dowodowym, skarżący może

poprzestać na przytoczeniu twierdzeń odwołujących się do skonkretyzowanych

okoliczności,

które

wydają

się

prawdziwe,

gdyż

znajdują

potwierdzenie

w materiałach dołączonych do skargi lub znajdujących się w sprawie zakończonej

i przekonują o istnieniu faktów prowadzących do wniosku o powstaniu wskutek

wydania orzeczenia uszczerbku majątkowego. Istotne znaczenie ma również

konstatacja,

że

uprawdopodobnienie

nie

jest

poddane

ścisłym

regułom

dowodzenia, natomiast musi zachować walor wiarygodności w świetle reguł logiki

i doświadczenia życiowego oraz, że konieczne jest wskazanie czasu wyrządzenia

szkody, jej postaci oraz związku przyczynowego między wystąpieniem uszczerbku

a wydaniem orzeczenia. Należy podkreślić, że chodzi w tym wypadku o normalny,

adekwatny związek przyczynowy unormowany w art. 361 § 1 k.c., zaś brak takiego

związku przyczynowego wyklucza stwierdzenie, że szkoda została stronie

wyrządzona przez wydanie orzeczenia, co czyni skargę niedopuszczalną

(zob. postanowienie SN z 27 kwietnia 2007 r., I CNP 20/07, (nie publ.).

We

wniesionej

skardze

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 21 kwietnia 2008 r., I C

3007/07, skarżący wprawdzie zawarł wywód mający na celu uprawdopodobnienie

faktu wyrządzenia szkody przez wydanie orzeczenia, nie mniej jednak z

uzasadnienia tego fragmentu skargi jednoznacznie wynika, że powstanie szkody

wiąże on w istocie z faktem wydania innego orzeczenia niż to, które zostało

zaskarżone niniejszą skargą, tj. z wyrokiem zaocznym Sądu Okręgowego w K. z 19

czerwca 2007 r., I C 1314/07, w przedmiocie uznania czynności prawnej za

bezskuteczną. To ostatnie orzeczenie miało charakter merytoryczny i wywołało

określone, negatywne skutki w sferze praw i obowiązków skarżącego. Na

podstawie tego orzeczenia, któremu Sąd Okręgowy w dniu 29 sierpnia 2007 r.

nadał

klauzulę

wykonalności,

zostało

wszczęte

przeciwko

skarżącemu

postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania należności opiewającej na

kwotę 14.016,45 zł., zaś w dniu 16 stycznia 2008 r. dokonano. wpisu ostrzeżenia o

wszczęciu postępowania egzekucyjnego, w dziale III księgi wieczystej Kw nr [...]

prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla nieruchomości będącej własnością

skarżącego, z którym to faktem skarżący wiąże powstanie szkody. Z kolei

zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie prawomocnie

zakończonego postępowania ma charakter wyłącznie formalny, procesowy i nie

pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z tak rozumianą przez skarżącego

szkodą. Z punktu widzenia aktualnej sytuacji prawnej skarżącego, która została

ukształtowana przez niekorzystny dla niego wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19

czerwca 2007 r., orzeczenie to niczego nie zmieniło. Zważyć bowiem należy, że w

wypadku gdyby skarżący nie wniósł skargi o wznowienie, a Sąd Okręgowy skargi

tej by nie odrzucił, to w świetle twierdzeń skarżącego szkoda i tak by powstała.

Rację ma natomiast skarżący, że przez wydanie zaskarżonego postanowienia

niemożliwym stało się merytoryczne zweryfikowanie postępowania zakończonego

wyrokiem zaocznym z 19 czerwca 2007 r. Niemożliwość ta nie może być jednak

utożsamiana z faktem powstania szkody, którą skarżący wyraźnie wiąże z

wszczęciem przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego i dokonaniem wpisu

ostrzeżenia w księdze wieczystej. Należy zatem podkreślić, że postanowienie sądu

odrzucające skargę o wznowienie postępowania może być przedmiotem skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tylko wtedy, gdy

szkoda została wyrządzona przez wydanie tego orzeczenia, nie zaś przez wydanie

orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania. Ewentualna szkoda

wyrządzona wydaniem orzeczenia objętego skargą leży poza normalnym

związkiem przyczynowym z wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi (zob. np.

postanowienie SN z 27 stycznia 2006 r., III CNP 18/05, (OSNC 2006, nr 7-8, poz.

139); postanowienie SN z 27 kwietnia 2007 r., I CNP 20/07, (nie publ.);

postanowienie SN z 27 lipca 2007 r., I BU 6/07, (OSNP 2008, nr 17-18, poz. 271);

postanowienie SN z 27 lutego 2008 r., II BP 57/07, (nie publ.); postanowienie SN

z 6 marca 2008 r., II BU 45/07, (nie publ).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1

w zw. z art. 4245 § 1 pkt 4 i art. 4241 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.