III CNP 23/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05

Wykazanie w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze

innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.)

polega na ujawnieniu i przedstawieniu tej okoliczności w sposób

wyczerpujący i niebudzący wątpliwości oraz na dowiedzeniu jej istnienia i

przekonywającym uzasadnieniu.

Sędzia SN Jacek Gudowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa HandlowoUsługowego "M." Jadwiga B. i Witold K. sp. j. w G. przeciwko "H." sp. z o.o. w W. o

zobowiązanie do naprawy dzieła lub zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie

Cywilnej w dniu 27 stycznia 2006 r., na skutek skargi pozwanej o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z

dnia 10 sierpnia 2005 r.

odrzucił skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r. Sąd Okręgowy w Krakowie nakazał

pozwanemu „H.", spółce z o.o., dokonać naprawy pionowego kolektora gruntowego

albo zapłacić na rzecz powoda Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego „M." –

Jadwiga B., Witold K., spółka jawna w G. kwotę 62 220 zł, a w pozostałym zakresie

powództwo oddalił.

Wyrok Sądu Okręgowego pozwana zaskarżyła apelacją, która została

oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 sierpnia 2005 r.

Orzeczenia Sądu Okręgowego oraz Apelacyjnego pozwana zaskarżyła skargą

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), powinna zawierać – obok

oznaczenia orzeczenia, od którego została wniesiona, przytoczenia jej podstaw

oraz ich uzasadnienia i wniosku o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem

– także wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne,

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie

orzeczenia, którego skarga dotyczy oraz wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Wymagania te mają charakter konstrukcyjny i powinny być spełnione w

sposób kumulatywny, w związku z czym skarga niespełniająca któregokolwiek z

nich dotknięta jest tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym dla

usuwania braków formalnych i podlega odrzuceniu a limine.

Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że każde wymaganie

przewidziane w art. 4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny, powinno być zatem

spełnione samodzielnie, niezależnie od innych wymagań. Przepis ten wyraźnie

odróżnia podstawy skargi od wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie jest niezgodne, zatem skarga musi zawierać każdy z tych elementów

przedstawiony odrębnie (postanowienia z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05 oraz z

dnia 18 stycznia 2006 r., III CNP 21/05, nie publ.).

Należy podkreślić, że postawienie przez prawodawcę jako dwu odrębnych

wymagań przytoczenia podstaw i ich uzasadnienia oraz wskazania przepisu prawa,

z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, było zabiegiem w pełni świadomym

i uzasadnionym. Po pierwsze, trzeba pamiętać, że instytucja skargi, o której mowa,

została ustanowiona w celu stworzenia możliwości realizacji uprawnień

wypływających z art. 4171 § 2 k.c., zagwarantowanych w art. 77 ust. 1 Konstytucji,

przewidującym odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez

niezgodne z prawem działania przy wykonywaniu władzy publicznej. Jest w tej

sytuacji oczywiste, że niezgodność z prawem uzasadniająca odpowiedzialność

Skarbu Państwa musi być – już na etapie wnoszenia skargi – jasno określona przez

wskazanie przepisu, z którym skarżone orzeczenie jest niezgodne. Po drugie, same

wady postępowania poprzedzającego wydanie skarżonego orzeczenia, wytykane w

ramach podstaw, nie zawsze powodują niezgodność orzeczenia z prawem (por. art.

4244 k.p.c.), a jeśli nawet tak się dzieje, to przepisy wskazane jako naruszone w

ramach podstaw nie muszą być – i często nie są – tożsame z przepisami

(przepisem), z którym orzeczenie jest niezgodne. Z tych przyczyn, zważywszy także

na względy czysto normatywne, tj. na konstrukcję art. 4245 k.p.c., należy przyjąć, że

nie stanowi spełnienia wymagania przewidzianego w art. 424 5 § 1 pkt 3 k.p.c.

odwołanie się do podstaw skargi lub ich uzasadnienia. W skardze strony pozwanej

powołano obie podstawy z uzasadnieniem, ale nie wskazano przepisu prawa, z

którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, należało zatem uznać, że skarga ta

nie spełnia omawianego wymagania.

Skarga dotknięta jest także innymi wadami. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

przewidziany w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. obowiązek uprawdopodobnienia

wyrządzenia szkody polega na złożeniu przez skarżącego oświadczenia, że szkoda

wystąpiła – ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz uwiarygodnienie tego

oświadczenia przez powołanie i przedstawienie dowodów (uzasadnienie

postanowienia z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16

oraz postanowienie dnia 13 grudnia 2005 r., I CNP 28/05, nie publ.; por. także art.

243 k.p.c.). Skarżąca nie wypełniła tego obowiązku, gdyż ograniczyła się jedynie do

stwierdzenia, że przez wydanie zaskarżonych orzeczeń została jej wyrządzona

szkoda w postaci konieczności ponownego wykonania robót albo zapłacenia ich

równowartości na rzecz powódki. Pozwana nie wskazała w skardze żadnych

dowodów świadczących o powstaniu szkody i o jej rozmiarach, a powołanie się na

wynikający z orzeczeń sądowych obowiązek naprawienia urządzeń albo zapłaty

równowartości naprawy nie może być uznane ani za szkodę, ani za spełnienie

wymagania, o którym mowa.

Skarżąca nie wykazała również, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w

drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W tym zakresie Sąd

Najwyższy przyjął, że wymaganie przewidziane w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. jest

spełnione, gdy skarżący przeprowadzi wywód, z którego wynika, iż ani skarga

kasacyjna, ani skarga o wznowienie postępowania nie są w sprawie dopuszczalne

albo z innych przyczyn nie mogą zostać skutecznie wniesione (postanowienia z

dnia 17 sierpnia 2005 r., I CNP 5/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 17, z dnia 13 grudnia

2005 r., I CNP 28/05, oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., I CNP 37/05, nie publ.).

Uzupełniając to stanowisko, które Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela,

należy dodać, że środkami umożliwiającymi wzruszenie zaskarżonego orzeczenia

mogą być – oprócz wymienionych – także inne narzędzia procesowe (np.

powództwo przeciwegzekucyjne lub specjalne środki funkcjonujące w postępowaniu

nieprocesowym), a wskazany przez Sąd Najwyższy wywód jest zbędny, gdy

skarżący dołączy do skargi odpisy orzeczeń dowodzących, że uruchomienie innych

środków procesowych okazało się nieskuteczne (np. odpis prawomocnego

postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania). Tak czy inaczej,

należy pamiętać, że zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., skarżący musi „wykazać" (a

więc nie „wskazać", „przytoczyć" czy „uwiarygodnić"), iż wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Musi

więc ujawnić i przedstawić w skardze tę okoliczność w sposób wyczerpujący i

niebudzący wątpliwości oraz dowieść jej istnienia i przekonywająco uzasadnić.

Ustawodawca postawił to wymaganie wychodząc z trafnego, a nawet

oczywistego założenia, że odpowiedzialność Skarbu Państwa przewidziana w art.

77 Konstytucji i art. 4171 § 2 k.c., oparta na skardze unormowanej w art. 4241 k.p.c.,

mającej charakter nadzwyczajnego środka prawnego, może wchodzić w grę tylko

wtedy, gdy strona poszkodowana uczyniła wszystko, aby nie dopuścić do powstania

szkody. Inaczej mówiąc, obowiązkiem strony (obywatela) jest wykorzystanie

wszystkich istniejących narzędzi procesowych i dopiero ich bezskuteczność lub

brak może – w wypadku wystąpienia szkody – uzasadniać odpowiedzialność

państwa (por. uzasadnienie projektu rządowego, druk sejmowy nr 2696, IV

kadencja). Jest więc oczywiste, że strona, wnosząc skargę, musi wykazać, iż z

wszystkich innych narzędzi skorzystała lub że są one dla niej – w konkretnej

sytuacji – niedostępne.

W sprawie niniejszej skarżąca poprzestała na stwierdzeniu, że wzruszenie

zaskarżonych orzeczeń za pomocą innych środków prawnych nie było i nadal nie

jest możliwe, gdyż ze względu na niską wartość przedmiotu zaskarżenia, tj. „poniżej

100 000 zł, względnie też poniżej 75 000 zł" w sprawie nie przysługuje skarga

kasacyjna. Okoliczność powołana przez pozwaną nie może więc być uznana za

spełnienie wymagania przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 4248 § 1 k.p.c.).