III CKN 965/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 965/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 października 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN – Tadeusz Domińczyk (spraw.)

Sędziowie:

SN – Zbigniew Kwaśniewski

SN – Kazimierz Zawada

Protokolant: Iwona Budzik

po rozpoznaniu w dniu 19 października 2000 r.

na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości […] Związku

Spółdzielni […] w Z.

przeciwko Miastu i Gminie K.,

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z.

z dnia 10 czerwca 1998 r., sygn. akt I Ca […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił apelację Syndyka Masy

Upadłości […] Związku Spółdzielni […] w Z. od wyroku Sądu Rejonowego

w Z.

oddalającego

powództwo

tego

Syndyka

przeciwko

Gminie

K. o zobowiązanie jej do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie ustanowienia

użytkowania wieczystego gruntu. W ślad za Sądem Rejonowym Sąd

Wojewódzki przyjął, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. aktualnie upadły Związek

nie władał działką oznaczoną nr […] (obecnie […]) położoną w K. –

jako użytkownik w rozumieniu prawa cywilnego. Działka ta stanowiła

część

kompleksu

gruntów

udostępnionych do

korzystania

także

mianowicie

[X]

o

powierzchni

Spółdzielni

11.600

[…]

w

m2

Z..

Okoliczność ta wymagała decyzyjnego przekazania w użytkowanie Związkowi

tej części gruntu, którą faktycznie władał. Decyzją z dnia 19 października

1988 r. Naczelnik Gminy w K. ustalił opłatę roczną od działki nr […] i obciążył

nią Związek. Decyzję tę uchylił Wójt Gminy K. decyzją z dnia 16 czerwca

1992 r., powołując się na przepis art. 155 kpa z jednoczesnym twierdzeniem, że

nieruchomość została skomunalizowana a Związek nie wykazuje nią

zainteresowania.

Wskazując na kodeksową definicję użytkowania Sąd Wojewódzki

zauważył, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. sporna działka nie była przez Związek

zagospodarowana w jakiejkolwiek postaci. Jedyną formą korzystania z niej było

zlokalizowanie tam w latach osiemdziesiątych 3-4 domków letniskowych.

Decyzji o oddanie działki w użytkowanie nie zastępuje uiszczenie przez

Związek, z góry na okres 30 lat, opłaty za użytkowanie działki. Odpłatność za

użytkowanie nie jest bowiem istotą tej instytucji prawa rzeczowego.

Jedynie zatem formalnie – kontynuuje rozumowanie Sąd Wojewódzki – działka

pozostawała w użytkowaniu Związku, a sprawiła to decyzja Naczelnika Gminy

z roku 1988. Brak zaś elementu faktycznego nią władania pozbawia upadłego

roszczenia z art. 204 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dawniej art. 2 c

ustawy zmieniającej u. o g. gr. i w.n.).

W kasacji Syndyk upadłego zarzuca naruszenie prawa materialnego,

w szczególności art. 252 kc. Skarżący zwalcza mianowicie stanowisko jakoby

powołany przepis usprawiedliwiał podział użytkowania na formalne i faktyczne.

Skoro zatem Sąd Wojewódzki przyjął, iż upadły legitymował się użytkowaniem

– choć tylko formalnie – to odmawiając mu „uwłaszczenia”, naruszył przepis

art. 204 u. o g.n.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W uzasadnieniu pozwu Syndyk wskazuje na pismo likwidatora

[…] Związku Spółdzielni […] z dnia 26 maja 1992 r. adresowane do Zarządu

Miasta i Gminy K., w którym oświadczył on iż „nie zamierza ubiegać się

o wymienioną działkę”. Z pismem tym Syndyk nie wiąże żadnych następstw

w zakresie użytkowania działki, gdyż – jak twierdzi – nie jest ono wyrazem

zrzeczenia się użytkowania „i wywołane zostało po otrzymaniu decyzji

komunalizacyjnej Wojewody”. Tymczasem Wojewoda […] decyzją z dnia

16 kwietnia 1992 r. stwierdził nabycie przez Gminę K. „na mocy prawa

nieodpłatnie własność nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji

gruntów obręb K. ... numerem […] o pow. 5920 m2”. Decyzja ta adresowana

była m.in. do […] Związku Spółdzielni […] w Z. z pouczeniem o sposobie

i trybie odwołania. Zarówno zatem powołana decyzja jak i pismo likwidatora

z dnia 26 maja 1992 r. odzwierciedlają rzeczywisty stosunek […] Związku

do działki oznaczonej nr […] w zakresie prawa użytkowania. O ile mianowicie

decyzja Naczelnika Gminy K. z dnia 10 października 1988 r. ustalająca opłatę

roczną stanowi samoistną podstawę do przyjęcia, iż jednocześnie doszło

do przyznania Związkowi prawa użytkowania, o tyle decyzja komunalizacyjna,

Wojewody […] i powołane pismo likwidatora dowodzą ustania tego stosunku

użytkowania, zwłaszcza iż brak jest oznak jakiejkolwiek próby aktualizowania

ustalonej opłaty. Z uzasadnienia pozwu wynika nadto, iż do roku 1996

[…] Związek, a właściwie jego likwidator, zachował bierność w sprawach

dotyczących przedmiotu sporu.

Wszystko to oznacza, iż […] Związek Spółdzielni […] utracił prawo

użytkowania działki nie zachowując żadnych przejawów zewnętrznego

władztwa nad działką. Tym samym Związek utracił roszczenie o nabycie prawa

użytkowania

wieczystego

działki.

Aktualne

jest

bowiem

stanowisko

Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 28 lutego 1995 r., III CZP 22/95

(SONC 1995/6/93), w myśl którego „Spółdzielni, której użytkowanie gruntu

wygasło po dniu 5 grudnia 1990 r., nie przysługuje roszczenie przewidziane

w art. 2 lit. c ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce

gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.)”.

U podstaw takiego stanowiska legł wzgląd na tworzenie rynku nieruchomości

oraz ułatwienie obrotu tymi nieruchomościami. Co szczególnie istotne,

przyznanie spółdzielniom omawianego roszczenia stwarzało szansę usunięcia

stanu niepewności co do zachowania władania nieruchomością. Wszystko to

odpada, jeżeli sam użytkownik gruntu z własnej woli wyzbywa się władania

manifestując tym samym brak zainteresowania właścicielskim władaniem.

To właśnie ta przyczyna sprawiła, że Związek utracił roszczenie o uwłaszczenie

wobec utraty użytkowania po dniu 5 grudnia 1990 r. i to przesądza o wyniku

sprawy. Rzecz zatem nie w definicji użytkowania i relacji Związku do tego

użytkowania, ale w tym, czy w dacie wystąpienia z roszczeniem i nadal powód

utrzymał się w użytkowaniu. Ponieważ tak nie jest słusznie Sąd Wojewódzki

apelację oddalił. Stąd też kasacja, jako pozbawiona uzasadnionej podstawy,

musiała ulec oddaleniu na zasadzie art. 39312 kpc.

aw

db