III CKN 926/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 926/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lipca 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Andrzej Wypiórkiewicz

Sędziowie:

SN - Stanisław Dąbrowski

SN - Marian Kocon (spraw.)

Protokolant: Iwona Budzik

po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2000 r.

na rozprawie sprawy z powództwa W. i L. małżonków S.

przeciwko J. W.

o odwołanie umowy darowizny

na skutek kasacji powodów

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z.

z dnia 29 kwietnia 1998 r., sygn. akt I Ca […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Dnia 4 stycznia 1992 r. powodowie zawarli z pozwaną umowę w formie

aktu notarialnego, określoną jako darowizna. Przedmiot jej stanowił udział

w wysokości ½ we własności opisanych bliżej nieruchomości rolnych.

W umowie

zastrzeżono,

iż

zawarcie

jej

nastąpiło

w

trybie

ustawy

z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn. tekst:

Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Powodowie wnieśli o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia

woli o przeniesieniu na powodów przedmiotu wymienionej umowy.

Podstawę żądania stanowił art. 898 § 1 k.c. Powodowie twierdzili, że pozwana

dopuściła się wobec nich rażącej niewdzięczności, uzasadniającej zastosowanie

powołanego przepisu.

Sąd Rejonowy w H. wyrokiem z dnia 4 grudnia 1997 r. oddalił

powództwo, wobec niedopatrzenia się w ustalonym postępowaniu pozwanej

cech rażącej niewdzięczności w rozumieniu art. 898 § 1 k.c.

Zarówno ustalenia Sądu I instancji, jak i jego rozważania prawne zostały

przez Sąd Wojewódzki w Z. uznane za prawidłowe, toteż apelacja powodów

została wyrokiem tego Sądu z dnia 29 kwietnia 1998 r. oddalona.

Kasacja powodów - oparta na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c. zawiera zarzut naruszenia art. 898 § 1 k.c., i zmierza do zmiany zaskarżonego

wyroku przez uwzględnienie powództwa.

Rozpoznając sprawę w przytoczonych granicach kasacji (art. 39311k.p.c.),

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Darowizna

wytwarza

stosunek

etyczny

między

darczyńcą

a obdarowanym, wyróżniający się etycznym obowiązkiem wdzięczności.

Pogwałcenie tego obowiązku przez dopuszczenie się ciężkich uchybień

opatrzone jest sankcją prawną, przewidzianą w art. 898 § 1 k.c., w postaci prawa

odwołania darowizny. Warunkiem prawa odwołania jest, aby obdarowany

dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Taką kwalifikowaną

postać ma dopiero takie zachowanie się obdarowanego, które w świetle

istniejących reguł moralnych i prawnych świadczy o tym, że darczyńca odczuwa

je wysoce ujemnie. O tym, czy postępowanie obdarowanego przedstawia

się jako rażąca niewdzięczność rozstrzyga sąd. Powołany w kasacji art. 898 § 1

k.c. nie ułatwia tego zadania sądowi, gdyż nie precyzuje pojęcia rażącej

niewdzięczności i nie zawiera także wskazówek, za pomocą których można

byłoby

formułować

jakieś

generalne

elementy

tej

niewdzięczności.

Powszechnie przyjmuje się jednak, że przy tym zadaniu sąd może posiłkować

się art. 899 § 2 k.c. Z przepisu zaś tego wynika, że rażąca niewdzięczność

występuje wtedy, gdy obdarowany dopuszcza się względem darczyńcy

przestępstwa /tak przeciwko życiu, zdrowiu i czci, jak i przeciwko mieniu/, oraz

gdy obdarowany narusza obowiązki wynikające ze stosunków osobistych

łączących go z darczyńcą /np. odmawia udzielenia pomocy w czasie choroby,

mimo oczywistej możliwości/.

Rację mają Sądy niższych instancji, że ustalone zachowanie się pozwanej

względem rodziców – darczyńców nie zawiera znamion rażącej niewdzięczności

we wskazanym wyżej rozumieniu. W szczególności, z przyczyn oczywistych,

nie wyczerpuje jej znamion zachowanie pozwanej związane z prowadzeniem

wspólnych

interesów,

w

tym

propozycja

zniesienia

współwłasności

gospodarstwa rolnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 393 12 k.p.c.

jak w sentencji wyroku.

aw

jg