III CKN 802/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 802/98

POSTANOWIENIE

Dnia 18 maja 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN - Antoni Górski

Sędziowie:

SN - Maria Grzelka

SN - Zbigniew Kwaśniewski (spraw.)

Protokólant: Bożena Kowalska

po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2000 r.

na rozprawie sprawy z wniosku Z. O.

z udziałem Skarbu Państwa – Jednostki Wojskowej Nr […] w G.

o zasiedzenie,

na skutek kasacji wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w L.

z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt II Ca […]

p o s t a n a w i a:

oddalić kasację i stwierdzić, że każdy z uczestników ponosi

koszty postępowania kasacyjnego we własnym zakresie.

UZASADNIENIE

Sąd pierwszej instancji uwzględnił na podstawie art. 174 k.c. wniosek

o zasiedzenie, stwierdzając nabycie z mocy prawa przez wnioskodawcę

samochodu osobowego określonego bliżej w sentencji postanowienia i ustalił, że

przedmiot ten wchodzi do majątku wspólnego wnioskodawcy i jego żony.

W apelacji Skarbu Państwa, będącego uczestnikiem postępowania,

zakwestionowano uznanie, że wnioskodawca pozostawał w dobrej wierze

w dacie nabycia pojazdu.

Sąd Wojewódzki w L. postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1998 r.

(II Ca […])

uwzględnił

apelację

zmieniając

zaskarżone

postanowienie

przez oddalenie wniosku. W ocenie Sądu odwoławczego materiał dowodowy

nie pozwala uznać by wnioskodawca dopełnił przy zakupie wszelkich środków

ostrożności, a tym samym by pozostawał wtedy w dobrej wierze. Sąd drugiej

instancji podkreślił, że wnioskodawca nie otrzymał przy zakupie faktury

potwierdzającej kupno samochodu od producenta, książki gwarancyjnoserwisowej ani dokumentu ubezpieczenia OC, a wyraził jedynie zgodę

na ich późniejsze wydanie, lecz następnie zaniechał zgłoszenia się po nie

do sprzedającego, co w sposób oczywisty przeczy zasadzie należytej staranności

przy tego rodzaju zakupach, zważywszy że samochód objęty był jeszcze

gwarancją.

Powyższe okoliczności Sąd Wojewódzki uznał jako nie przemawiające

za dobrą wiarą wnioskodawcy w momencie nabycia pojazdu.

Kasacja wnioskodawcy opiera się wyłącznie na pierwszej podstawie

kasacyjnej, zarzucając błędną wykładnię art. 169 kc i art. 174 kc.

Kasator odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego podkreśla, że

z uwzględnieniem zasad ogólnego doświadczenia życiowego przedsięwziął

szereg czynności zmierzających do sprawdzenia stanu prawnego pojazdu,

a mianowicie skontrolował tożsamość zbywcy, dowód rejestracyjny, numer

silnika i dane tabliczki znamionowej, co świadczy o dochowaniu przezeń

należytej staranności, a tym samym przesądza o jego dobrej wierze.

Zdaniem skarżącego miałby on powinność przedsięwzięcia dalej idących

kroków zmierzających do sprawdzenia pojazdu dopiero wówczas, gdyby

wystąpiły okoliczności mogące wzbudzać wątpliwości co do legalności

pochodzenia

samochodu,

podkreślił

wnioskodawca,

powołując

się

fragmentarycznie na orzecznictwo SN.

Uczestnik postępowania w odpowiedzi na kasację wniósł o oddalenie

kasacji i zasądzenie kosztów postępowania, wskazując na trafność oceny

zachowań wnioskodawcy dokonanej przez Sąd odwoławczy, a prowadzącej

do odmowy uznania go za posiadacza w dobrej wierze.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Ocenia rozumienia pojęcia „dobrej wiary” przy stosowaniu przepisu

art. 169 kc jest w istocie okolicznością bez znaczenia dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy, bowiem przepis ten, będący odstępstwem od zasady nemo

plus iuris, nie był podstawą materialną dokonywania oceny zasadności żądań

wniosku, wszczynającego niniejsze postępowanie. Wnioskodawca wystąpił

bowiem z wnioskiem o stwierdzenie nabycia własności rzeczy ruchomej

przez zasiedzenie, zatem materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia był

przepis art. 174 kc. Poprawność dokonanej przez Sąd odwoławczy wykładni

normy prawnej zawartej w tym właśnie przepisie jest zatem okolicznością

istotną przy ocenie zasadności zaskarżonego orzeczenia w kontekście zarzutów

kasacji.

Wbrew stanowisku kasatora, wykładnia przepisu art. 174 kc dokonana

przez Sąd drugiej instancji jest prawidłowa.

Trafnie uznał Sąd odwoławczy, że zaniechanie przez wnioskodawcę

uzyskania od zbywcy faktury dotyczącej kupna nowego samochodu, jego

książki gwarancyjnej oraz dokumentu obowiązkowego ubezpieczenia OC

należało ocenić jako nie dopełnienie wszelkich środków ostrożności, skutkujące

wyłączeniem możliwości uznania, iż wnioskodawca pozostawał w dobrej wierze

w chwili zawierania umowy sprzedaży pojazdu.

Bierne zachowanie się wnioskodawcy w tym zakresie, polegające

na zaniechaniu próby pozyskania od zbywcy samochodu wspomnianych wyżej

dokumentów, zasadnie uznał Sąd drugiej instancji za zaprzeczające w sposób

oczywisty zasadzie należytej staranności przy dokonywaniu zakupu samochodu

osobowego, uchybienie której to zasadzie eliminuje dobrą wiarę nabywcy.

Utrwalonym jest bowiem pogląd, że w dobrej wierze jest taki samoistny

posiadacz rzeczy ruchomej, który wszedł w jej posiadanie nie tylko będąc

przekonanym o nabyciu własności rzeczy ruchomej od osoby uprawnionej, ale

nadto jeszcze gdy takie jego przekonanie było zarazem usprawiedliwione

konkretnymi okolicznościami. Oznacza to, że dobrą wiarę samoistnego

posiadacza wyłącza niedołożenie przezeń należytej staranności w celu zbadania,

czy zbywca jest rzeczywiście osobą uprawnioną do rozporządzania zbywaną

rzeczą. I choć z reguły nabywca nie ma obowiązku przeprowadzania

szczegółowych badań, wykraczających poza granice wyznaczane ogólnymi

zasadami

doświadczenia

życiowego,

czy

przeciętnym

doświadczeniem

kierowcy – amatora, w przedmiocie stanu prawnego nabywanego pojazdu, to

jednak winien on zawsze przedsięwziąć dalej idące środki ostrożności wówczas,

gdy pojawiają się szczególne okoliczności, które przeciętnie wykształconemu

nabywcy powinny nasuwać wątpliwości co do istnienia uprawnień zbywcy do

rozporządzania rzeczą (por. wyrok SN z dnia 9 grudnia 1983 r., I CR 362/83 –

niepubl.; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 1992 r.,

III CZP 18/92, OSNIC 1992, z. 9, poz. 144).

W niniejszej sprawie takie szczególne okoliczności, wymagające

wzmożenia przez wnioskodawcę stopnia ostrożności i czujności właśnie

wystąpiły, a to w postaci nie dysponowania przez drugiego z kolei sprzedawcę

pojazdu pierwszą fakturą dotyczącą sprzedaży relatywnie prawie nowego

przecież samochodu, jego książką gwarancyjną oraz dowodem ubezpieczenia

obowiązkowego OC. Chybiony jest w tym kontekście argument kasatora

wyrażający się stwierdzeniem, iż książka gwarancyjna nie była mu potrzebna

ponieważ samochód ten nie psuł się. W momencie dokonywania zakupu

wnioskodawca nie był bowiem w stanie przewidzieć na przyszłość tak dobrych

walorów jakościowych nabywanego egzemplarza samochodu marki „P.”,

a nadto nawet przeciętnie staranny nabywca z reguły wręcz żąda od sprzedawcy

samochodu objętego gwarancją wydania mu dokumentu gwarancyjnego,

a więc dokumentu uprawniającego do korzystania z określonych uprawnień

przez każdoczesnego właściciela rzeczy objętej udzieloną gwarancją.

Wbrew więc stanowisku kasatora, Sąd drugiej instancji trafnie dopatrzył

się wystąpienia dostatecznych i uzasadnionych podstaw do przypuszczeń, że

samochód może być kradziony, a takie osłabienie pewności co do legalności

pochodzenia samochodu zwiększało potrzebę zachowania przez wnioskodawcę

szczególnie wzmożonej ostrożności, wymagającej przedsięwzięcia adekwatnych

do tego działań. Zaniechanie tych działań trafnie uznał Sąd Wojewódzki

za przejaw

istnienia

złej

wiary

wnioskodawcy,

będącego

samoistnym

posiadaczem samochodu, a zatem zarzut błędnej wykładni art. 174 kc należało

uznać za chybiony.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając

na podstawie art. 39312 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc.

O

kosztach

art. 520 § 1 kpc.

aw

db

postępowania

kasacyjnego

orzeczono

na

podstawie