III CKN 7/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 7/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 listopada 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - K. Kołakowski

Sędziowie:

SN - Z. Kwaśniewski (spraw.)

SN - Cz. Żuławska

Protokólant: K. Jóskowiak

po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 1998 r.

na rozprawie sprawy z powództwa J. C. właściciela Przedsiębiorstwa […] w P.

przeciwko R. G. właścicielowi „G.” w R.

o zapłatę,

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 sierpnia 1997 r., sygn. akt I A Ca […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w R. nakazem zapłaty z dnia 28 sierpnia 1996 r.

(V Ng […]) nakazał pozwanemu R. G., aby ten zapłacił powodowi J. C.

kwotę 74.460 zł 17 gr. wraz z ustawowymi odsetkami.

Pozwany w zarzutach przeciwko nakazowi zapłaty podniósł, iż

wierzytelność powoda nie istnieje, a to wobec dokonanego potrącenia

wierzytelności powoda z wierzytelnością pozwanego nabytą przezeń na mocy

umowy przelewu wierzytelności zawartej z P. P..

Sąd Wojewódzki w R. wyrokiem z dnia 27 marca 1997 r. (VI GC […])

uwzględnił zarzuty pozwanego, uchylając w całości nakaz zapłaty i oddalając

powództwo.

W następstwie rozpoznania apelacji powoda Sąd Apelacyjny w […]

wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1997 r. (I ACa […]) oddalił apelację, wyrażając

pogląd, iż wierzytelność objęta umową cesji z dnia 19 czerwca 1996 r.

jest wierzytelnością wynikającą z nakazu zapłaty, a nie - jak twierdził powód z weksla, wobec czego nie znajduje do niej zastosowania art. 517 k.c.

W ocenie Sądu odwoławczego zarówno wierzytelność powoda wobec

pozwanego, jak i wierzytelność pozwanego wobec powoda nabyta w drodze

cesji, spełniały przesłanki określone w art. 498 § 1 k.c. przesądzające o

dopuszczalności dokonania skutecznego potrącenia.

Za okoliczność pozostającą bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy uznał Sąd Apelacyjny ocenę wymagalności wierzytelności P. P.

przysługującej mu w stosunku do pozwanego, stwierdzając, iż ta ostatnia

wierzytelność dotyczy innego niż sporny stosunku prawnego i między stronami

sporu nie była zgłoszona do potrącenia.

W ocenie Sądu odwoławczego prawidłowo ustalony i oceniony przez Sąd

I instancji stan sprawy uprawniał do przyjęcia, że na skutek potrącenia

zobowiązanie pozwanego wobec powoda z tytułu zapłaty ceny za opony

wygasło, a zawarte w pozwie żądanie jej zasądzenia jest nieuzasadnione.

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powód zarzucił naruszenie

przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 498 k.c. i art. 517 k.c., a

nadto uchybienia formalne poprzez ustalenie, że jedynie błędem pisarskim jest

podanie nazwiska P. zamiast P. w akcie, jakim jest umowa notarialna.

Naruszenie art. 517 k.c. uzasadnia powód dokonywaniem przelewu

wierzytelności, „... skoro dotyczy przelewu weksla”.

Zdaniem powoda, skoro należność z umowy sporządzonej przed

notariuszem nie była jeszcze wymagalna, to Sądy naruszyły art. 498 k.c.,

określający możliwość dokonania potrącenia.

W ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny „... ani jednym zdaniem nie

ustosunkował się do zarzutów apelacji strony powodowej”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powoda nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Treść skargi kasacyjnej nie pozwala na przyjęcie, iż oparto ją także na

drugiej spośród podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 3931 kpc.

Powód, zarzucając uchybienia formalne, nie wskazał w treści całej kasacji na

żaden konkretny przepis prawa procesowego, który w jego ocenie został

naruszony, ani też nie twierdził, by zarzucane naruszenie mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy.

Tymczasem powoływanie się w kasacji na drugą spośród podstaw

kasacyjnych wymaga wskazania konkretnych przepisów prawa procesowego,

które - zdaniem skarżącego - zostały naruszone przez Sąd drugiej instancji, a

ponadto

jeszcze

postępowania

wykazania,

były

tego

iż

następstwa

stwierdzonych

rodzaju

(bądź

iż

skali),

wadliwości

kształtowały

lub

współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. postanowienie SN z

dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96, OSNC 1997, z. 6-7, poz. 82; wyrok SN z

dnia 12 czerwca 1997, III CKN 91/97).

Samo więc naruszenie nawet konkretnie określonych przepisów

postępowania nie jest jeszcze wystarczającą podstawą do uwzględnienia skargi

kasacyjnej w oparciu o podstawę kasacyjną wymienioną w art. 393 1 pkt. 2 kpc

(por. wyrok SN z dnia 29 listopada 1996 r., III CKN 14/96, OSP 1997, z. 3, poz.

65).

Natomiast zarzut naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa

materialnego również nie czyni zadość wszystkim wymogom określonym w art.

3931 pkt 1 kpc, bowiem nie wskazuje na żadną z obu wymienionych w tym

przepisie postaci naruszenia prawa materialnego, a mianowicie na błędną

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Pomijając nawet powyższe uchybienia wymogom kasacji wynikającym z

art. 3933 kpc, należy stwierdzić, że chybiony jest sam zarzut naruszenia art. 517

§ 1 k.c., bowiem opiera się on na przyjętym w kasacji błędnym założeniu, że

przedmiotem przelewu w umowie przelewu wierzytelności z dnia 19 czerwca

1996 r. była wierzytelność wynikająca z weksla.

Tymczasem trafnie ustalił Sąd Apelacyjny, że wierzytelność będąca

przedmiotem cesji między P. P. i pozwanym R. G. nie była wierzytelnością

z weksla, lecz wynikała z wymienionego w umowie przelewu i dołączonego

do akt sprawy nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w P. z dnia 9 maja 1994 r.,

opatrzonego klauzulą wykonalności (k. 32 akt). Wobec prawomocności tego

orzeczenia sądowego elementem bezprzedmiotowym w niniejszej sprawie jest

ocena podstawy, w oparciu o którą nakaz ten został wydany. Zasadnie przyjął

więc Sąd drugiej instancji, że do takiej wierzytelności nie znajduje zastosowania

przepis art. 517 k.c. wyłączający stosowanie przepisów o przelewie, ale tylko w

przewidzianych w nim sytuacjach.

Dla ścisłości należy jedynie dodać, że przepis art. 517 k.c. nie stanowi

wprost o wierzytelnościach wynikających z weksla, lecz przewidziany w nim

zakaz ustawodawca odnosi wyraźnie do wierzytelności związanych z każdym

dokumentem na okaziciela lub z dokumentem zbywalnym przez indos. I choć

weksel jest niewątpliwie dokumentem, który może być zbywany przez indos, to

nie wyłącza to jeszcze możliwości skutecznego dokonania przelewu wynikającej

z takiego dokumentu wierzytelności także w ten sposób, że cesja

inkorporowanej

w

wekslu

pozbawionym

indosu

wierzytelności

przez

uprawnionego z tego dokumentu zostanie dokonana w sposób określony

przepisami art. 509-518 k.c., a poświęconymi zmianie wierzyciela.

Chybiony jest również zarzut kasacji naruszenia przepisu art. 498 kc., a

oparty na twierdzeniu o braku wymagalności jednej z wierzytelności w chwili

dokonywania przez pozwanego potrącenia. Przepis art. 498 § 1 kc. przewiduje

oczywiście jako jedną z materialnoprawnych przesłanek dopuszczalności

dokonania potrącenia istnienie wymagalności obu wierzytelności zgłoszonych

do potrącenia.

Nie może jednak nasuwać żadnych wątpliwości pogląd, że w przepisie

tym chodzi o wymagalność jedynie własnych wierzytelności, które zgłoszone

zostały do potrącenia między wierzycielami wzajemnymi.

Tymczasem skarżący podnosi zarzut braku wymagalności, w chwili

dokonywania potrącenia, wierzytelności P. P. wobec pozwanego R. G., a więc

wierzytelności wynikającej z treści § 2 łączącej te podmioty umowy cesji

zawartej w dniu 19 czerwca 1996 r. Ta wierzytelność jako przysługująca osobie

trzeciej w stosunku do stron sporu nie mogła więc być oczywiście zgłoszona

do potrącenia w innej zgoła płaszczyźnie podmiotowej, a mianowicie między

stronami niniejszego procesu.

Natomiast pozwany pismem z dnia 20.06.1996 r. ( k. 35 akt) przedstawił

powodowi do potrącenia swoją własną i wymagalną już wierzytelność

przysługującą mu wobec powoda, a nabytą przez pozwanego od P. P.,

o której to wierzytelności jest nowa w § 1 umowy przelewu wierzytelności

z dnia 19 czerwca 1996 (k. 29).

W tej sytuacji nie można dopatrzyć się usprawiedliwionych podstaw

również w odniesieniu do pierwszej spośród podstaw kasacyjnych zgłoszonych

w kasacji powoda.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 39312 kpc.

aw

db