III CKN 574/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 574/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

-

T. Żyznowski (spraw.)

Sędziowie: SN

-

K. Zawada

SA

-

M. Grzelka

Protokolant: K. Brzezińska

po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 1998 r.

na rozprawie sprawy z powództwa […] Towarzystwa […] S.A. w W.

przeciwko […] Funduszowi […] - Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 czerwca 1997 r., sygn. akt I ACa […]

oddala kasację i zasądza od powodowego […] Towarzystwa […]

na rzecz pozwanego […] Funduszu […] kwotę 3.000 zł (trzy tysiące

złotych) kosztów procesu za instancję kasacyjną.

UZASADNIENIE

Oddalając powództwo Sądu obu instancji powołały się na następujące

ustalenia faktyczne. Powodowe […] Towarzystwo […] S.A. w W. zawarło dnia

9 lutego 1993 r. z M. G. i W. M. - wspólnikami Spółki cywilnej „A.” w Ł.

umowę leasingu, której przedmiotem była zakupiona przez stronę powodową

maszyna do palenia kawy […]. Urządzenie to zostało wydane leasingobiorcom

dnia 29 marca 1993 r. Pismem z dnia 24 czerwca 1993 r. umowa leasingu

została rozwiązana wobec niewywiązywania się leasingobiorców z zawartej

umowy. Nie zwrócili oni maszyny do palenia kawy. W dnia 24 lutego 1994 r.

M. G. zawarła umowę z […] Funduszem […] - Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością, której przedmiotem była maszyna do palenia kawy.

Pozwany […] Fundusz zakupił od M. G. tę maszynę i oddał ją

zbywczyni do używania w zamian za określony w umowie czynsz. M. G.

nie wywiązywała się z zawartej umowy i strona pozwana po wypowiedzeniu tej

umowy dnia 24 maja 1995 r. odebrała wymienione urządzenie do palenia kawy

a następnie sprzedała je Z. W..

Po podjęciu wiadomości o usunięciu spornego urządzenia z siedziby Spółki

„A.” strona powodowa pismem z dnia 20 lipca 1995 r. zwróciła się

do pozwanego o zwrot tego urządzenia. Wobec odmowy zwroty maszyny

powodowe Towarzystwo żądało zasądzenia od pozwanego […] Funduszu

71.112,32 zł z odsetkami i kosztami procesu. Sąd Apelacyjny w zaskarżonym

wyroku stwierdził, że strona pozwana nie nabyła własności przedmiotowego

urządzenia do palenia kawy na podstawie umowy zawartej z pozwaną M. G.

dnia 28 lutego 1994 r. bowiem w tej dacie właścicielką urządzenia nie była

wymieniona M. G.. Strona pozwana nie była uprawniona do rozporządzania tym

urządzeniem

i

dokonania

jego

sprzedaży.

Rozważając

przesłanki

odpowiedzialności na podstawie art. 415 kc Sąd drugiej instancji stwierdził brak

podstaw

do

przypisania

stronie

pozwanej

zarówno

winy

umyślnej

jak i niedbalstwa. Strona pozwana zachowała się ze starannością wymaganą

w prowadzonej

przez

siebie

działalności

(art.

§

kc).

Sprawdziła wiarygodność firmy reprezentowanej przez M. G., zażądała także

przedstawienia dokumentów świadczących o jej prawie do urządzenia.

Dokumenty te w postaci rachunku i dowodu odprawy celnej zostały tejże stronie

okazane. Fakt, że nie ujawniła ona, że dokumenty te są sfałszowane nie może

przesądzać o jej winie. Fałszerstwa popełniane przez M. G. nie były łatwe do

wykrycia, czego dowodził akt oskarżenia zawierający liczne zarzuty popełnienia

wielu tego rodzaju przestępstw na szkodę innych podmiotów gospodarczych.

Kasację złożyło powodowe […] Towarzystwo […]. Z powołaniem się

na podstawę przewidzianą w art. 3931 pkt 1 kpc strona powodowa zarzuciła

naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie

art. 415 w zw. z art. 416 kc i art. 355 § 2 kc.

Wskazując na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 11 lutego

1997 r., sygn. akt X GC […] i przekazanie sprawy Sądowi I instancji

do ponownego jej rozpoznania z zasądzeniem kosztów procesu.

Pozwany […] Fundusz […] w złożonej odpowiedzi na kasację wnosił o jej

oddalenie z zasądzeniem kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 415 kc kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę,

obowiązany jest do jej naprawienia. Sprawcą może być osoba fizyczna i prawna

(art. 416 kc). Wina jest jedną spośród trzech przesłanek odpowiedzialności

deliktowej, przewidzianych w tym przepisie (art. 415 kc), który jest wyrazem

przyjęcia na gruncie kodeksu cywilnego dualistycznej koncepcji winy łączącej

w sobie tzw. element obiektywny (bezprawność).

Ten obiektywny element winy został stwierdzony przez sądy niższych instancji.

Przesądzenie o bezprawności - pomimo braku jej wyraźnego wyodrębnienia i

rozgraniczenia od pozostałych przesłanek - stwarzało możliwość badania winy.

Warunkiem bowiem przypisania winy jest bezprawność zachowania się

sprawcy. Oddalając powództwo Sądy obu instancji stwierdziły brak podstaw do

przypisania stronie pozwanej winy. Zachowała się ona ze starannością

wymaganą w prowadzonej przez siebie działalności (art. 355 § 2 kc).

Sprawdziła

wiarygodność

firmy

reprezentowanej

przez

M.G..

Zażądała przedłożenia dokumentów świadczących o tym, że zbywca może

rozporządzać urządzeniem stanowiącym przedmiot zawieranych umów.

Dokumenty te w postaci rachunku i dowodu odprawy celnej zostały okazane

a sam fakt, że strona pozwana nie ujawniła, że dokumenty te zostały

sfałszowane nie przesądza o winie pozwanej Spółki jako kontrahenta.

Skarżący w kasacji kwestionując powyższe zapatrywanie - z powołaniem się

na przepis art. 355 § 2 kc - dowodzi istnienie winy nieumyślnej w postaci

niedbalstwa. Zarzutu tego i tym samym kasacji nie można podzielić.

Niedbalstwo polega na niedołożeniu wymaganej w stosunkach danego rodzaju

staranności niezbędnej do uniknięcia skutku, którego sprawca nie chciał

wywołać. Można zatem stwierdzić, że istota zarzutu - w ustalonych

okolicznościach faktycznych - tkwi w zaniechaniu dołożenia staranności.

Stosownie do art. 355 § 1 kc dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie

wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność), zaś w zakresie

prowadzonej przez niego działalności gospodarczej należytą staranność dłużnika

określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.

Powołany w art. 355 § 2 kc poziom wymagań jest wyższy od przeciętnego.

Ustawa bowiem zakłada, że podmiot gospodarczy dopełniając czynności

związanych z zamierzonym prowadzeniem działalności gospodarczej, składa

jednocześnie zapewnienie o spełnieniu wszystkich warunków wymaganych - w

obowiązujących przepisach - do prowadzenia takiej działalności gospodarczej.

Nie ulega wątpliwości, że wymagany poziom staranności obejmuje zbadanie

przedstawionych - w toku zawieranych transakcji - dokumentów w aspekcie ich

prawidłowości i powinności dostrzeżenia wad, usterek, czy niedokładności

przedkładanej dokumentacji. M. G. dopuściła się przerobienia dokumentów

polegającego na nadaniu im innej, niż pierwotna treść, mającej dowodzić, że

zbywane urządzenie stanowi jej własność. Tak spreparowany dokument został

wprowadzony do obrotu prawnego, a pozwany […] Fundusz […] był tylko

jednym z kontrahentów M. G., który nie rozpoznał, że dokument ten jest

imitacją. Skarżący nie twierdził i nie wykazywał, że przerobienie dokumentu

było łatwo dostrzegalne lub dostrzegalne. Dokonując zatem oceny miernika

staranności należy uwzględnić, że podrobiony dokument był adresowany do

kontrahenta i właśnie jego miał zmylić. Postawienie zatem zarzutu o ujemnym

zachowaniu się strony uczestniczącej w transakcji, w której dokument ten został

wykorzystany

prowadziłoby

do

egzekwowania

wymagań

praktycznie

niewykonalnych w stosunku do osób nie będących fachowcami z dziedziny

badania pisma lub dokumentów. Omawiany miernik postępowania, którego

istota tkwi w zaniechaniu dołożenia staranności nie może być formułowany

na poziomie obowiązków nie dających się wyegzekwować, oderwanych

od doświadczeń oraz uwzględniających reguły zawodowe i konkretne

okoliczności a także - jak tego wymaga art. 355 § 2 kc - typ stosunków.

Wymagania zawarte w tym względzie w kasacji są nawet w grupie badanych

stosunków (art. 355 § 2 kc) zbyt daleko idące i praktycznie w obrocie

gospodarczym niewykonalne.

Reasumując stwierdzić należy, że w ustalonych okolicznościach faktycznych tej

sprawy, porównanie ustalonej przez Sądy niższych instancji staranności

dołożonej przez stronę pozwaną z wymaganą starannością nie pozwala na

uwzględnienie kasacji opartej na przytoczonej podstawie naruszenia przepisów

prawa materialnego (art. 355 § 2 i 415 w zw. z art. 416 kc). Brak

usprawiedliwionej podstawy prowadzi do oddalenia kasacji (art. 393 12 kpc) i

rozstrzygnięcia o żądanych kosztach postępowania za instancję kasacyjną (art.

39319, 391 i 108 § 1 w zw. z art. 98 § 1 i 3 kpc). Z powyższych przyczyn

orzeczono jak w sentencji wyroku.

aw

jb.