III CKN 534/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 534/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

-

Z. Kwaśniewski

Sędziowie: SN

-

Z. Strus

SA

-

I. Koper (spraw.)

Protokolant: K. Brzezińska

po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 1998 r.

na rozprawie

sprawy z powództwa […] „C.” Spółki z o.o. w W.

przeciwko […] „J.” S.A. w J.

o zapłatę

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 24 kwietnia 1997 r., sygn. akt I ACa […]

1. oddala kasację;

2. zasądza na rzecz pozwanej Spółki Akcyjnej - […] „J.” w J.

od powodowej

Spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością

-

[…] „C.” w W. kwotę 750 (siedemset pięćdziesiąt) zł tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powód - […] „C.” w W. domagał się zasądzenia od pozwanych […] „J.”

SA w J. reszty wynagrodzenia należnego mu z umowy wdrożeniowej nr […]

z 18 kwietnia 1991 r. w kwocie 425.574,32 zł, na którą składają się następujące

należności z poszczególnych tytułów: 230.915,53 zł niezapłacone w całości

lub części faktury, 21.235,35 zł skapitalizowane odsetki za nieterminową zapłatę

należności powoda, 139.829,79 zł skapitalizowane odsetki od niezapłaconych

należności, 33.600,00 zł utracone narzuty od prac zleconych przez pozwanego

bez zgody powoda innym wykonawcom.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa bowiem uznając za

uzasadnione roszczenie powoda do kwoty 105.900,94 zł z tytułu niezapłaconych

faktur zgłosiła do potrącenia własne roszczenie z tytułu kar umownych za

przekroczenie umownego terminu zakończenia prac w kwocie przewyższającej

roszczenie powoda wynoszącej 150.700,00 zł.

Sąd Wojewódzki w J. ustalił, iż w łączącej strony umowie o roboty

budowlane umówiły się one o wynagrodzenie kosztorysowe, które pozwany

winien wypłacić powodowi według wystawionych faktur. Za zasadną, z tytułu

niezapłaconych faktur, uznał należność powoda w kwocie 117.876,45 zł,

nadto zaś z pozostałych tytułów kwotę 14.973,32 zł stanowiącą odsetki

za zapłacone z opóźnieniem faktury, kwotę 11.205,86 zł stanowiącą odsetki

od niezapłaconych faktur do 31 stycznia 1994 r. i 33.600,00 zł jako kwotę

narzutów od robót powierzonych innym wykonawcom. W sumie więc

za uzasadnione uznał roszczenia powoda ze wszystkich tytułów do kwoty

177.655,63 zł. Uznając równocześnie za uzasadniony zgłoszony przez stronę

pozwaną zarzut potrącenia kwoty 150.700,00 zł z tytułu kar umownych

naliczonych wykonawcy za 111 dni opóźnienia zasądził Sąd Wojewódzki

ostatecznie od pozwanego na rzecz powoda wyrokiem z dnia 4 listopada 1996 r.

sygn. akt V GC […] kwotę 24.421,63 zł oraz skapitalizowane odsetki od niej

w kwocie 8.237,78 to jest łącznie 32.659,41 zł. Dalej idące powództwo,

z powodu jego bezzasadności, oddalił.

Wyrok zaskarżyły apelacją obie strony: powód w części oddalającej jego

dalsze żądanie odnośnie kwoty 225.153,30 zł

oraz pozwany w części

zasądzającej powództwo.

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1997 r. sygn. akt

I ACa […], na skutek apelacji strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok

w części zasądzającej roszczenie powoda oraz orzekającej o kosztach procesu

i powództwo w całości oddalił uchylając orzeczenie o kosztach procesu.

Apelację strony powodowej w całości oddalił.

Sąd Apelacyjny podzielił zarzut apelacji strony pozwanej odnośnie

błędnej oceny charakteru wynagrodzenia

umownego. Analiza treści

postanowień umowy doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, iż strony

ustaliły wynagrodzenie w formie ryczałtu, co w świetle przepisów kodeksu

cywilnego jest dopuszczalne. Łączna kwota ryczałtowego wynagrodzenia

ustalona została na kwotę 2.987.710,00 zł, podczas gdy pozwana za wykonane

roboty zapłaciła 2.860.000,00 zł, a nadto wykonała roboty na dalszą

niezapłaconą kwotę 117.876,45 zł.

Za zasadny uznał Sąd Apelacyjny nadto zarzut pozwanej co do braku podstaw

do uwzględnienia roszczenia powoda o zapłatę kwoty 33.600,00 zł dochodzonej

tytułem zwrotu utraconych narzutów na skutek wyłączenia części robót i

bezpośredniego zlecenia ich innym wykonawcom. W ocenie tego Sądu powód

nie wykazał bowiem przesłanek z art. 471 kc, w szczególności zaś, iż z tej

przyczyny poniósł szkodę. Po odliczeniu powyższej kwoty roszczenia powoda

pozostają zasadne do kwoty 144.055,63 zł (reszta wynagrodzenia oraz

skapitalizowane odsetki) lecz ta jego wierzytelność uległa umorzeniu na skutek

złożenia przez stronę pozwaną oświadczenia w przedmiocie potrącenia jej

uzasadnionej wierzytelności z tytułu kar umownych w kwocie 150.700,00 zł. Od

zapłaty kar mógłby się powód zwolnić jedynie w razie wykazania, że przyczyną

niedotrzymania terminu zakończenia prac były okoliczności, które miały

miejsce po spisaniu aneksu określającego ten termin.

Kasacja powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego powołuje obie podstawy

zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 362, 498, 632 § 2 i 634 kc przez przyjęcie, że do opóźnienia

realizacji inwestycji nie przyczynił się pozwany, mimo iż nie płacił w terminie

wynagrodzenia za wykonane przez powoda prace oraz zlecał część prac

objętych umową bezpośrednio osobom trzecim, a ponadto że dokonane

potrącenie jest zasadne, uznając także, że cena za roboty wynikająca z umowy

jest ceną rynkową i nie podlega rozliczeniu kosztorysem powykonawczym, zaś

w ramach drugiej podstawy nie wyjaśnienie i nie przyjęcie przez Sąd

Apelacyjny, że pozwany uznał roszczenie do kwoty 25.000,000 zł.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Określony w art. 3933 kpc wymóg przytoczenia podstaw kasacyjnych

zostaje spełniony, gdy podniesione w kasacji zarzuty zostały skonkretyzowane

przez odniesienie ich do wyraźnie określonych przepisów prawa, które w ocenie

skarżącego zostały naruszone.

Wymogu tego nie spełnia zawarte w kasacji sformułowanie zarzutu w

ramach drugiej podstawy. Rodzi to skutek w postaci uznania niedopuszczalności

kasacji w tym zakresie (vide między innymi: postanowienie SN z dnia 7

kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 z. 6-7, poz. 96, postanowienie SN

z dnia 26 marca 1997 II CKN 63/97, OSNC 1997, z. 9, poz. 129) jednakże bez

sankcji jej odrzucenia z uwagi na pozostający do merytorycznego rozpoznania w

ramach pierwszej podstawy zarzut naruszenia prawa materialnego (wyrok SN z

dnia 21 listopada 1997 r. II CKN 460/97).

W tym stanie rzeczy kasację powoda traktować należy jako opartą jedynie

na podstawie z art. 3931 pkt 1 kpc, co rodzi tę konsekwencję, że w postępowaniu

niniejszym, wywołanym jej wniesieniem, nie podlega badaniu prawidłowość

ustaleń faktycznych dokonanych w dotychczasowym postępowaniu (vide

między innymi wyrok SN z dnia 7 marca 1997 r., II CKN 18/97, OSNC 1997, z.

8, poz. 112).

Do ustaleń faktycznych należy ustalenie treści oświadczeń woli stron

umowy, co bez zastrzeżeń zdaje się podzielać kasacja, wskazując w

uzasadnieniu na błędne zdaniem skarżącego ustalenie sądu drugiej instancji, iż

uzgodniona w umowie cena jest ceną ryczałtową ostateczną. Ze względów

uprzednio przytoczonych trafność tych ustaleń nie podlega badaniu w obecnym

postępowaniu.

Do kwestii prawnych należy natomiast wykładnia oświadczeń woli i, z

racji tej przynależności, podlega ona kontroli kasacyjnej w ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej. Błędny w zakresie wykładni oświadczeń woli, której

podstawą jest szczególna norma interpretacyjna, a w razie jej braku art. 65 kc,

stanowią naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię.

Kasacja jednakże zarzutu naruszenia art. 65 kc nie podnosi, zaś sąd

kasacyjny nie bada z urzędu naruszenia prawa materialnego, którego skarżąca

strona nie zarzuciła (wyrok SN z dnia 7 sierpnia 1997 r., I CKN 249/97, OSNC

1998, z. 1, poz. 13).

Przy tak - jak uczynił to Sąd Apelacyjny - ustalonej i wyjaśnionej

(wyłożonej) treści umowy, której z przyczyn formalnych nie sposób

zakwestionować, wnioski prawne z niej wyciągnięte uznać należy za

prawidłowe, nie zachodzi więc także błąd subsumcji w zakresie zastosowania

przepisów art. 632 § 1 i 634 kc.

Sąd Wojewódzki prawidłowo zakwalifikował przedmiotową umowę jako

umowę o roboty budowlane. Kwalifikacji tej nie zmienił Sąd Apelacyjny, który

powołując się w pisemnych motywach wyroku na przepis art. 632 § 2 kc odniósł

się jedynie do przesłanek podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego, jakie

przewidują przepisy umowy o dzieło. Brak w przepisie art. 656 § 1 kc odesłania

do przepisów dotyczących określenia wynagrodzenia przy umowie o dzieło

rodzi ten skutek, iż umówione w umowie o roboty budowlane wynagrodzenie

powinno być przez strony szczegółowo określone w zawartej umowie. Może

być ono przy tym ustalone zarówno jako kosztorysowe jak i ryczałtowe.

Powód, który w sporze domagał się nieuwzględnienia zarzutu potrącenia

zgłoszonego przez stronę pozwaną twierdził, że do opóźnienia wykonania przez

niego umówionych robót co najmniej przyczynił się pozwany, przez to że

opóźnił się z zapłatą wynagrodzenia na jego rzecz. Stanowisko powoda, co do

zasady, jest trafne bowiem jeżeli do niewykonania lub nienależytego wykonania

zobowiązania doszło na skutek przyczynienia się wierzyciela to dłużnik może

żądać obniżenia kary umownej na podstawie art. 362 kc (wyrok SN z dnia

23 stycznia 1974 r., II CR 788/73, OSPiKA 1975/2/36).

Zarzucając obecnie naruszenie art. 362 kc przez jego niezastosowanie

powód pomija wszakże, że jego stanowisko w tym względzie nie zostało

podzielone przez Sąd Apelacyjny z przyczyn faktycznych, nie prawnych, a to

wobec

niewykazania

przez

niego

istnienia

okoliczności

faktycznych

przesądzających istnienie związku przyczynowego między opóźnieniem w

zapłacie wynagrodzenia przez stronę pozwaną a opóźnieniem w realizacji

inwestycji przez powoda jako wykonawcę.

Ocena przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia

szkody należy do kwestii prawnych (wyrok SN z dnia 6 czerwca 1997 r. II CKN

213/97, OSNC 1998, z. 1, poz. 5) lecz w ramach kontroli kasacyjnej może być

ona zakwestionowana z powodu wadliwego zastosowania art. 362 kc wówczas,

gdy jego nieprzyjęcie nastąpiło w takim stanie faktycznym, który takie przyjęcie

uzasadniał.

Jeśli zatem, w nie dającym się podważyć stanie faktycznym sprawy, brak

okoliczności, które potwierdzając obronę powoda, wspierałyby jego zarzut

przyczynienia się przez stronę pozwaną opóźnienia w realizacji umowy, nie

może odnieść skutku zarówno zarzut naruszenia art. 362 jak i 498 kc.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy oddalił kasację z

braku jej usprawiedliwionych podstaw (art. 39312 kpc) i obciążył powoda

kosztami procesu strony pozwanej stosownie do art. 98 § 1 w zw. z art. 39319 i

art. 391 kpc oraz § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4

czerwca 1992

r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu

przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz.U. Nr 48, poz. 220 ze zm.) w zw.

z jego § 18 ust. 1.

aw

jb.