III CKN 373/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 373/98

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

- A. Wypiórkiewicz

Sędziowie:

SN

- B. Czech

SN

- Z. Kwaśniewski (spraw.)

Protokolant: M. Czarnecka

po rozpoznaniu w dniu 15 października 1999 r.

na rozprawie sprawy z powództwa C. L. - Zakład […]

przeciwko K. T.

o zapłatę,

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w O.

z dnia 3 grudnia 1997 r., sygn. akt II Ca […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 26 czerwca 1997 r. (I C […])

oddalił powództwo o zapłatę wywodzone z treści zawartej ugody, uznając że

źródłem roszczeń powoda jest pierwotna umowa o roboty budowlane łącząca

strony, bowiem nie można zasadnie mówić o zawarciu przez nie ugody wobec

ustępstw tylko jednej ze stron.

Apelację powoda od tego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki w O.

wyrokiem z dnia 3 grudnia 1997 r. (sygn. II Ca […]).

Sąd II instancji uznał za prawidłową ocenę stanu faktycznego dokonaną

przez Sąd Rejonowy a nadto stwierdził, że bez znaczenia jest ocena prawna

późniejszego porozumienia stron z dnia 17 maja 1994 r., skoro strony uzgodniły

we wcześniejszej umowie wynagrodzenie kosztorysowe, a więc odpowiadające

wartości wykonanych robót.

Zdaniem Sądu odwoławczego, nawet uznanie późniejszego porozumienia

za ugodę nie może stanowić, w świetle wyliczenia przez biegłego wartości

wykonanych robót, skutecznego źródła roszczeń powoda.

Powód oparł swą kasację wyłącznie na pierwszej spośród podstaw

kasacyjnych wymienionych w art. 3931 kpc. Skarżący zarzucił wyrokowi Sądu

odwoławczego naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 506

kc w związku z art. 917 kc.

Kasator wywodzi, że zawarta ugoda w istotny sposób zmodyfikowała

umowę stron z 13 grudnia 1993 r., powodując jej wygaśnięcie w części

dotyczącej zakresu robót i sposobu rozliczenia, a jednocześnie tworzyła nowy

stosunek zobowiązaniowy. W ocenie skarżącego, pozwany zobowiązał się do

spełnienia świadczenia nie z zawartej umowy, ale z innej podstawy prawnej, tj.

zawartej ugody i tylko zawarta ugoda może być podstawą spełnienia

świadczenia po dokonanym jego odnowieniu (art. 506 kc).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Wobec bezspornego faktu oparcia kasacji wyłącznie na pierwszej spośród

podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 3931 kpc, ocena zgłoszonego w niej

zarzutu wadliwej subsumpcji, polegającej na niezastosowaniu wskazanych

przepisów prawa materialnego, winna być dokonana z uwzględnieniem stanu

faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia dla Sądu drugiej instancji.

Zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci niezastosowania art. 506

kc w związku z art. 917 kc byłby więc uzasadniony jedynie wówczas, gdyby

ustalony stan faktyczny - niezakwestionowany w kasacji wobec braku

przytoczenia drugiej podstawy kasacyjnej - obejmował elementy odpowiadające

hipotezom norm prawnych zawartych w obu tych przepisach, a mimo tego Sąd

odwoławczy nie dokonał niezbędnego w tej sytuacji aktu subsumpcji.

Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie występuje.

Po pierwsze, powód w apelacji nie zarzucał naruszenia art. 506 kc, ani

nawet nie twierdził, aby zawarta przez strony ugoda pozasądowa zawierała

także elementy kwalifikujące ją jako nowację, a więc umowę skutkującą

odnowieniem zobowiązania w jednej z płaszczyzn, spośród obu alternatywnie

określonych w art. 506 § 1 kc, a mianowicie w zakresie istoty świadczenia lub

jego podstawy prawnej.

Wobec powyższego Sąd drugiej instancji, przyjmując zresztą jedynie

hipotetycznie za ugodę zawarte między stronami sporu porozumienie (str. 7

uzasadnienia zaskarżonego wyroku - k. 281 akt), nie podejmował nawet próby

czynienia ustaleń w przedmiocie wystąpienia w tymże porozumieniu elementów

spełniających ustawowe wymogi umowy odnowienia. I choć możliwe jest, by

umowa odnowienia stanowiła jednocześnie ugodę w rozumieniu art. 917 kc

(por. Komentarz do kodeksu cywilnego, księga trzecia, Zobowiązania, Wyd.

Prawnicze, Warszawa 1996, str. 482, teza 9), to dla zaakceptowania istnienia

odwrotnej relacji, a więc sprowadzającej się do kwalifikacji ugody jako zarazem

umowy odnowienia, niezbędne jest istnienie jednoznacznych ustaleń, iż,

w ramach wzajemnych ustępstw w zakresie istniejącego między stronami

stosunku prawnego, dłużnik zobowiązał się za zgodą wierzyciela spełnić inne

świadczenia, albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej.

Konieczność istnienia takich jednoznacznych ustaleń, pozwalających na

przyjęcie, że w treści ugody wystąpiła jedna z alternatywnych ustawowych

przesłanek odnowienia, umożliwiających kwalifikację

ugody jako umowy

nowacyjnej, wynika pośrednio także z art. 506 § 2 kc. Przepis ten wyraźnie

bowiem stanowi, że w razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści

dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia.

W zaskarżonym kasacją wyroku Sądu drugiej instancji brak jest

jakichkolwiek ustaleń faktycznych, wskazujących na istnienie w treści

łączącego strony porozumienia któregokolwiek z elementów odnowienia

spośród określonych w art. 506 § 1 kc.

W tej sytuacji zarzutu kasacji naruszenia prawa materialnego poprzez

niezastosowanie tego przepisu nie można uznać za uzasadniony.

Stanowisko powoda zaprezentowane dopiero w uzasadnieniu kasacji, iż

ugoda zmodyfikowała w części łączącą strony pierwotną umowę, tworząc nowy

stosunek zobowiązaniowy, a zawarta ugoda stanowi inną podstawę prawną

obowiązku świadczenia pozwanego i tym samym stanowi odnowienie

w rozumieniu art. 506 kc, jest jedynie próbą wykreowania w postępowaniu

kasacyjnym nowych, odmiennych i preferowanych tylko przez powoda

własnych ustaleń, co nie jest możliwe do osiągnięcia przy pomocy zarzutów

mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 39312 kpc.

aw

jb.