III CKN 324/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 324/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 1998 r

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

Sędziowie:

- K. Zawada

SN - G. Bieniek (spraw.)

SN - M. Słoniewski

Protokolant: K. Brzezińska

po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 1998 r.

na rozprawie sprawy z powództwa K. W.

przeciwko P. w L.

o ustalenie

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 lutego 1997 r., sygn. akt I ACa […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11.X.1996 r. Sąd Wojewódzki w J. ustalił, iż umowa

poręczenia

kredytu

udzielonego

przez

pozwaną

P. w

L. -

J.

B. w dniu 12.08.1992 r. - zawarta pomiędzy pozwaną P. a powodem K. W. –

jest nieważna. W sprawie tej ustalono co następuje:

W dniu 12.08.1992 r. pozwana P. udzieliła J. B. kredytu w wysokości

350.000.000 zł (przed denominacją), przy czym spłatę zabezpieczono wekslem i

poręczeniem

wekslowym

powoda

K. W..

Kredytobiorca

nie

spłacił

zaciągniętego kredytu i pozwany Bank uzyskał tytuł wykonawczy w postaci

nakazy zapłaty przeciwko dłużnikowi głównemu i poręczycielom. Ustalono, iż

powód od 1990 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót

energetycznych, osiągając dochody - za sierpień 1992 r. - na 10.000 zł

(przed denominacją),

a

obroty

na

kilkaset

milionów

złotych

(przed denominacją). Żona powoda od 1991 r. prowadziła własną aptekę.

Na jej uruchomienie

zaciągnęła

kredyt

w

wysokości

400.000.000

zł

(przed denominacją), który spłaciła w ciągu roku. Małżonkowie W. w 1992 r.

byli współwłaścicielami działki budowlanej, posiadali kilkuletni samochód

„A.”, w środowisku uchodzili za ludzi majętnych. Małżonkowie W. prowadzili

wspólne gospodarstwo domowe. W 1992 r. mieli na utrzymaniu jedno dziecko,

a drugi syn urodził się w styczniu 1994 r. Małżonkowie wspólnie podejmowali

decyzje o istotnych wydatkach.

Ustalono, że od 1990 r. pozwany P. stosował praktykę, iż umowa

poręczenia kredytu przekraczającego 100 mln zł (przed denominacją) mogła być

przyjęta od osoby pozostającej w związku małżeńskim, tylko po wyrażeniu

zgody przez współmałżonka. W konkretnej sprawie takiej zgody nie było.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 16.XII.1994 r. wydanym w sprawie I C […]

Sąd Wojewódzki w J. pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy w postaci

nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w L. - w części dotyczącej powódki J. W. żony powoda K. W..

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Wojewódzki uznał, iż, po

pierwsze, wystąpienie przez żonę powoda J. W. z powództwem o pozbawienie

tytułu wykonawczego wykonalności, opartym na twierdzeniu, iż nie wyraziła

zgody na zawarcie przez męża umowy poręczenia oznacza dobitnie odmowę

potwierdzenia tej umowy; po wtóre, ani działalność gospodarcza małżonków W.

prowadzona w 1992 r., ani ich poziom zamożności nie uzasadnia tezy, iż

poręczenie kredytu w wysokości 350 mln zł (przed denominacją) mieściło się w

ramach zwykłego zarządu majątkiem. W rezultacie powództwo uwzględnił.

Poglądu tego nie podzielił Sąd Apelacyjny w […], który - rozpoznając

apelację strony pozwanej - wyrokiem z dnia 20.02.1997 r. zmienił zaskarżone

orzeczenie i powództwo oddalił. W ocenie tego Sądu, właśnie prowadzenie

przez małżonków odrębnie działalności gospodarczej, ich zdolność zarobkowa,

stosunkowo znaczny majątek wspólny nie zaangażowany w działalność

gospodarczą dają podstawy do przyjęcia, że udzielenie przez powoda w 1992 r.

poręczenia na kwotę 350 mln. zł, nie przekroczyło granic zwykłego zarządu

majątkiem wspólnym. Wyrok ten zaskarżył kasacją powód. Jako podstawy

kasacyjne wskazał: naruszenie prawa materialnego tj. art. 36 § 2 zd 1 kro oraz

naruszenie przepisów postępowania tj. 233 § 1, 328 § 2 i 378 § 1 k.p.c.

Wskazując na powyższe wniósł o zmianę tego wyroku przez oddalenie apelacji

od orzeczenia Sądu Wojewódzkiego względnie jego uchylenie z przekazaniem

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 36 § 2 zd 2 kro oznacza, iż Sąd Apelacyjny źle

zastosował zawarty w tym przepisie regułę, iż „dla dokonania czynności

przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego

małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej”.

Odnosząc tę regułę do umowy poręczenia, należy wskazać na treść uchwały 7

sędziów SN z dnia 25.III.1994 r. III CZP 182/93 (OSNCP 1994, nr 7-8, poz.

146) według której „do zawarcia umowy poręczenia przez jednego małżonka w

czasie trwania wspólności ustawowej wymagana jest zgoda drugiego małżonka

wówczas, gdy umowa ta jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego

zarządy majątkiem wspólnym”. W konkretnej sprawie - co jest bezsporne umowę poręczenia kredytu w wysokości 350 mil. zł przed denominacją podpisał

powód, bez zgody swej żony J. i jest poza sporem, iż żona powoda odmówiła

potwierdzenia tej umowy. Spór sprowadza się zatem do tego, czy zawarcie tej

umowy poręczenia mieściło się, czy też przekraczało granice zwykłego zarządu

majątkiem wspólnym małżonków W., przy czym przy dokonywaniu tj. oceny

nie ma istotnego znaczenia, jak w tym zakresie była praktyka pozwanego P..

Na tle praktyki sądowej obserwowanej z punktu widzenia Sądu

Najwyższego, naczelnego organu sądowego sprawującego nadzór nad

działalnością wszystkich innych sądów w zakresie orzekania, uzasadniony jest

wniosek, że zwykły zarząd obejmuje przede wszystkim zachowanie mienia

innych dóbr oraz osiągnięcie z nich normalnych korzyści (por. motywy

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 1955 r., III CR 1063/54, OSN

1956, nr 2, poz. 37). Słusznie jednak dostrzeżono w orzecznictwie, że tak

wytyczone granice zwykłego zarządu są współcześnie zbyt ciasne, w związku z

czym objęto nimi także inne czynności, np. zbywanie ruchomości, chyba że

miały szczególne znaczenie lub przeznaczenie, a także nabywanie - z

zachowaniem ekwiwalentności - ruchomości i nieruchomości oraz innych praw

rzeczowych. W wypadku prowadzenia działalności gospodarczej przyjmuje się,

że nie przekracza zakresu zwykłego zarządu zawieranie umów obligacyjnych z

kontrahentami (np. umów ubezpieczenia, kontraktacji, kredytowych itd.), jeśli

pozostają w związku z prowadzoną działalnością (por. motywy uchwały składu

7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1994 r., III CZP 182/93, OSNCP

1994, nr 7-8, poz. 146). Jeśli chodzi o umowę poręczenia, to - jak to wskazano

w uzasadnieniu tej uchwały - nie będzie ona z pewnością mieściła się w zakresie

zwykłego zarządu, jeżeli poręczenie będzie dotyczyło zobowiązania o znacznej

wartości, którego spełnienie mogłoby destabilizować sytuację majątkową

poręczycieli i jego rodziny. Pogląd ten należy podzielić. Wychodząc z tych

założeń stwierdzić należy, iż - w okolicznościach sprawy, ustalonych przez sąd I

instancji - nie sposób mówić o naruszeniu przez Sąd Apelacyjny art. 36 § 2 zd. 2

kro i art. 233 § 1 k.p.c. Ocena Sadu Apelacyjnego jest prawidłowa. Jeśli bowiem

zważyć, iż każdy z małżonków W. prowadził odrębną działalność gospodarczą,

której efekty ilustruje choćby k. 26 akt (pismo Urzędu Skarbowego), jeśli kredyt

400 mln zł zaciągnięty przez żonę powoda zostaje spłacony w ciągu roku, to

możliwości zarobkowe każdego z małżonków, pomijając ich wspólny majątek

nie zaangażowany w działalność gospodarczą, to w pełni uzasadniony jest

wniosek, iż udzielenie poręczenia obejmującego kredyt 350 mln zł przed

denominacją, nie przekraczała - w sytuacji wyjątkowej, rodzinnej i zawodowej małż. W. - zakresu zwykłego zarządu majątkiem wspólnym. Nie sposób zatem

podzielić zarzutu powoda, iż Sąd Apelacyjny naruszył przepisy prawa

materialnego (art. 36 § 2 zd. 2 kro) oraz - co z tym związane - art. 233 § 1 k.p.c.

Nie są też zasadne zarzuty naruszenia art. 328 § 2 i 378 § 1 k.p.c. Uzasadnienie

Sądu Apelacyjnego zawiera wszystkie elementy wymagane przez art. 328 § 2

kpc, zaś biorąc pod uwagę wnioski apelacji strony pozwanej, o żadnym

naruszeniu art. 378 § 1 k.p.c. mowy być nie może.

Reasumując,

kasację

należało

usprawiedliwionych podstaw (art. 39312 k.p.c.).

aw

jg

oddalić,

jako

pozbawioną